Phân tích: Bong bóng ngành robot Trung Quốc lộ diện, doanh nghiệp lần lượt sụp đổ
- Dương Húc
- •
Công ty robot Vô Cảnh Động Lực ở Nam Kinh, từng có đơn hàng 1 tỷ nhân dân tệ khi chưa đầy một năm tuổi, nay bị tố nợ lương, ngừng hoạt động. Đây không phải trường hợp cá biệt: hai năm qua, nhiều công ty robot Đại Lục bước vào thủ tục phá sản.
Mới đây, Vô Cảnh Động Lực, một công ty robot trí tuệ hiện thân, bị tố nợ lương, ngừng hoạt động và người kiểm soát thực tế mất liên lạc. Giới trong ngành chỉ ra rằng đơn hàng ảo rất phổ biến trong ngành robot Đại Lục, còn đơn hàng thương mại được đưa vào sử dụng thật thì lại quá ít.
Giới phân tích cho rằng bong bóng ngành robot Trung Quốc đã lộ diện, ngành đang bước vào giai đoạn thanh lọc và trong 2-3 năm tới, hàng loạt doanh nghiệp hạng trung và hạng dưới sẽ phá sản.
Vô Cảnh Động Lực đổ vỡ: Thành lập chưa đầy 1 năm, từng có đơn hàng 1 tỷ nhân dân tệ
Tờ Mỗi Nhật Kinh tế Tân văn của Đại Lục mới đây đăng lời kể của một người tự nhận là nhân viên Công ty TNHH Khoa học Kỹ thuật Động lực Vô Cảnh Vị Lai Nam Kinh (gọi tắt là Vô Cảnh Động Lực). Người này cho biết công ty nợ lương của mình từ tháng 8, ngừng đóng quỹ nhà ở từ tháng 9 và ngừng đóng bảo hiểm xã hội từ tháng 10. Hiện công ty đã ngừng hoạt động.
Theo người này, tổng số tiền lương công ty còn nợ đã lên tới gần 8 triệu nhân dân tệ, còn người nắm quyền kiểm soát thực tế công ty là Thôi Tiểu Phi cũng đã mất liên lạc.
Viên Hải Huy, người được công bố là CEO kiêm tổng giám đốc Vô Cảnh Động Lực, nói với tờ báo rằng vì hiện không liên lạc được với người kiểm soát thực tế nên không tiện trả lời.
Tình cảnh này trái ngược hẳn với hình ảnh của Vô Cảnh Động Lực trên truyền thông. Hồi tháng 6, tài khoản WeChat chính thức “Nam Kinh Phát bố” của chính quyền Nam Kinh cho biết công ty mới thành lập 4 tháng đã ký hợp đồng khung trị giá gần 500 triệu nhân dân tệ với nhiều doanh nghiệp nhà nước trung ương và đang giao hàng. Đơn hàng dự trữ ở thị trường địa phương cũng gần 500 triệu nhân dân tệ, còn vốn gọi được đã về tài khoản là 110 triệu nhân dân tệ.
Thông tin công khai cho thấy Vô Cảnh Động Lực có trụ sở tại quận Giang Ninh, thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, chuyên nghiên cứu và phát triển robot trí tuệ hiện thân và robot bốn chân.
Nhà sáng lập công ty robot niêm yết vạch trần chuyện đơn hàng ảo
Các doanh nghiệp robot thường rầm rộ công bố giành được đơn hàng lớn, nhưng trong đó không ít đơn hàng ảo.
Hồi tháng 9, ông Thiệu Thiên Lan, nhà sáng lập công ty robot Mech-Mind, viết trên trang cá nhân WeChat về những doanh nghiệp trí tuệ hiện thân kiểu “gom mối” (làm trung gian kết nối các bên) ở Bắc Kinh, Thượng Hải. Các doanh nghiệp này rất nổi tiếng, được định giá rất cao và từng lên Xuân Vãn, chương trình văn nghệ đêm giao thừa. Theo ông, họ dựa nhiều vào những trung tâm thu thập dữ liệu và vào giao dịch với bên liên quan như chính quyền địa phương, nhà đầu tư, nhà cung cấp để tạo ra “doanh thu giả, không bền vững”.
Ông cảnh báo cách làm này còn kéo doanh nghiệp vào “vòng xoáy liên tục làm giả và chảy máu”.
Ông Thiệu còn chỉ ra cách vận hành của đơn hàng ảo. Chính quyền địa phương hoặc các nền tảng vốn nhà nước bỏ tiền xây trung tâm thu thập dữ liệu. Doanh nghiệp robot bán thiết bị cho trung tâm và ghi nhận doanh thu. Sau đó, trung tâm bán dữ liệu lại cho doanh nghiệp để dòng tiền chảy ngược về.
Mech-Mind chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông hôm 1/9, trở thành “cổ phiếu đầu tiên về mắt, não và tay của trí tuệ hiện thân”. Tuy nhiên, ngay phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu đã rơi xuống dưới giá phát hành.
Tình trạng đơn hàng ảo mà ông Thiệu nêu ra có thể khá phổ biến trong ngành. Tờ Khoa Sáng Bản Nhật báo gần đây dẫn lời ông Đường Kính Thảo, Chủ tịch Thủy Mộc Tư bản, nói rằng việc ông Thiệu công khai lên tiếng “có thể cho thấy các vấn đề liên quan đã tích tụ đến một mức độ nhất định”.
“Những gì thực sự diễn ra trong ngành nhiều khả năng còn nhiều hơn những gì bên ngoài nhìn thấy,” ông nói.
Đồng sáng lập kiêm CEO của Linh Ngự Trí Năng thì thừa nhận hầu hết trung tâm thu thập dữ liệu đều đang làm theo cách này: mua thiết bị của công ty robot rồi bán lại dữ liệu.
Hãng nghiên cứu và tư vấn thị trường Interact Analysis cho biết tính đến cuối tháng 4/2026, Trung Quốc đã có ít nhất 90 trung tâm thu thập dữ liệu và huấn luyện robot hình người đang hoạt động hoặc đang được quy hoạch xây dựng.
Các trung tâm thu thập dữ liệu robot hình người còn được gọi là “trường dạy lái” của robot. Tại đây, người vận hành điều khiển robot từ xa bằng tay cầm hoặc thiết bị thực tế ảo (VR) để cầm nắm, bốc dỡ, lắp ráp. Cùng lúc, hệ thống ghi lại đầy đủ dữ liệu vật lý như hình ảnh, xúc giác, lực tác động và góc của các khớp.
Doanh nghiệp kiểu “gom mối” là doanh nghiệp không nhất thiết có tài sản cốt lõi hay năng lực sản xuất. Họ tạo ra giá trị bằng cách dựng nền tảng, làm trung gian kết nối các bên trong chuỗi ngành như bên góp vốn, bên công nghệ, bên sản xuất và bên phân phối.
Đơn hàng thương mại thực sự của ngành robot chỉ chiếm phần nhỏ
Không tính đơn hàng ảo, số đơn hàng thực sự được đưa vào sử dụng thương mại trong ngành robot chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Hãng nghiên cứu MIR rà soát thông tin mua sắm robot hình người trong tháng 7 năm nay và cũng nhận thấy, trong 46 dự án, bên mua chủ lực là các trường đại học và trường nghề. Riêng mua sắm cho giáo dục đã chiếm hơn 90% tổng giá trị trúng thầu.
Năm 2025, lượng robot hình người thực tế xuất xưởng trên toàn cầu vào khoảng 18.000 chiếc, theo số liệu của Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế (IDC), công ty nghiên cứu thị trường của Mỹ. Hơn 85% số robot này được dùng cho biểu diễn giải trí, giáo dục – nghiên cứu, hướng dẫn tham quan và tư vấn mua hàng, tức những việc chủ yếu nhằm kiểm chứng công nghệ và trình diễn tương tác.
Chưa đầy 15% còn lại được đưa vào sản xuất công nghiệp và kho vận, nhưng phần lớn vẫn dừng ở giai đoạn thí điểm.
Thống kê của Bank of America Global Research cho thấy năm 2025, thế giới xuất xưởng khoảng 20.000 robot hình người, trong đó các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm 95%.
Một bài viết gần đây trên trang Huxiu đưa ra định nghĩa: đơn hàng thương mại thực sự là khi khách hàng mua robot vì nhu cầu sản xuất thật, robot đã được giao và nghiệm thu, và có thể chạy ổn định mà không cần kỹ sư can thiệp liên tục. Từ định nghĩa này, bài viết cho rằng chỉ cần xét nơi đến của số robot đã thực tế xuất xưởng cũng thấy ít nhất 85% chưa thể coi là thương mại hóa thực sự.
Nhiều công ty robot bước vào thủ tục phá sản
Ngoài Vô Cảnh Động Lực, hai năm qua còn nhiều công ty robot khác lâm vào khó khăn. Thống kê từ báo chí và thông báo của tòa án cho thấy trong 21 tháng, từ tháng 2/2025 đến tháng 10/2026, hơn 20 công ty robot đã phá sản, giải thể, thanh lý hoặc đóng cửa mảng kinh doanh, trải trên ít nhất 11 lĩnh vực khác nhau.
Hôm 19/10, Tòa án Nhân dân Trung cấp thành phố Thâm Quyến mở hội nghị chủ nợ đầu tiên của Doanh Hợp Robot, bàn phương án thanh lý phá sản và xử lý tài sản. Trong 6 năm, công ty này gọi được hơn 600 triệu nhân dân tệ, cổ đông có Meituan, ByteDance và quỹ GSR Ventures. Lúc đỉnh cao, công ty được định giá hơn 500 triệu USD.
Đầu tháng 9, công ty robot Trí Tranh Động Lực có thêm một vụ xét đơn phá sản: một chủ nợ đề nghị Tòa án Khu công nghiệp Tô Châu cho công ty tái cơ cấu theo thủ tục phá sản. Trí Tranh Động Lực chuyên về robot dọn bể bơi, doanh số lũy kế gần 100 triệu nhân dân tệ, nhưng dòng tiền đứt gãy vì khó thu hồi công nợ.
Công ty TNHH Robot Lạc Sinh Đông Quản, doanh nghiệp chuyên về robot hút bụi, bị chủ nợ yêu cầu thanh lý phá sản. Tòa án Nhân dân số 3 thành phố Đông Quản đã thụ lý đơn này hôm 17/6.
Hôm 7/5, Tòa án Nhân dân Khu mới Phố Đông, Thượng Hải thụ lý vụ thanh lý phá sản Công ty TNHH Robot Thâm Lan (Thượng Hải). Riêng các khoản nợ người lao động đã vượt 23 triệu nhân dân tệ. Công ty mẹ Thâm Lan Khoa học Kỹ thuật từng vào danh sách kỳ lân toàn cầu của Hurun với mức định giá 14 tỷ nhân dân tệ, và từng được gọi là một trong “ba ông lớn” cùng SenseTime và iFlytek.
Hôm 4/3, đến lượt Tòa án Nhân dân quận Hải Châu, thành phố Liên Vân Cảng thụ lý vụ thanh lý phá sản Công ty TNHH Robot Thông minh Sáng Trạch (Giang Tô). Doanh nghiệp này chuyên về robot dịch vụ thương mại tại nơi công cộng, riêng năm nay đã 4 lần bị tòa án đưa vào danh sách người phải thi hành án.
Công ty Long Tuệ Y tế Thượng Hải, chuyên về robot phẫu thuật chỉnh hình, cũng bị Tòa án Nhân dân Khu mới Phố Đông thụ lý vụ thanh lý phá sản hôm 23/1.
Trước đó, vào tháng 10/2025, Tòa án Nhân dân quận Phòng Sơn, Bắc Kinh đã thụ lý vụ thanh lý phá sản CloudMinds Robot. Công ty mẹ của CloudMinds từng được định giá hơn 20 tỷ nhân dân tệ.
Ngành robot đối mặt hai lớp bong bóng, đang bị thanh lọc nhanh
Hãng thông tấn Trung ương Xã (CNA) của Đài Loan gần đây dẫn một bài bình luận nhận định hai lớp bong bóng của ngành robot Trung Quốc nay đã lộ rõ. Lớp thứ nhất là bong bóng công nghệ, khi doanh nghiệp không đưa được sản phẩm vào ứng dụng thực tế. Lớp thứ hai là bong bóng vốn, sinh ra từ việc cố tình làm giả, tô vẽ.
Báo cáo về ngành trí tuệ hiện thân mà Viện Nghiên cứu Thông tin và Truyền thông Trung Quốc công bố hồi tháng 10 cũng chỉ ra rằng ngành này đang có hai mặt nóng lạnh trái ngược rõ rệt. Thị trường vốn và chính sách ngày càng quan tâm, nhưng việc ứng dụng quy mô lớn và hoàn thiện mô hình kinh doanh khép kín vẫn còn vướng nhiều ràng buộc. Khoảng cách giữa trình diễn công nghệ và giao hàng thực tế vẫn rất rõ.
Báo cáo dự báo trong 2-3 năm tới, thị trường sẽ loại bỏ những doanh nghiệp và mô hình thiếu giá trị thực, hoàn tất đợt thanh lọc đầu tiên.
Ông Phó Nhất Phu, nghiên cứu viên đặc biệt của Ngân hàng Tô Thương, nói với trang Hồng Tinh Tư bản Cục rằng việc các doanh nghiệp robot liên tiếp phá sản “thực sự đánh dấu việc ngành chuyển từ giai đoạn mở rộng ồ ạt sang giai đoạn thu hẹp, sàng lọc”. “Trước đây chỉ cần có khái niệm và gọi được vốn là sống được, nay phải sống bằng đơn hàng và biên lợi nhuận gộp”.
“Điểm nghẽn cốt lõi khiến mô hình thương mại không khép kín được là đơn hàng không đồng nghĩa với doanh thu”, ông nói thêm.
Hồi tháng 6/2026, ông Du Vĩ, Chủ tịch Efort, phát biểu công khai rằng cuộc cạnh tranh khốc liệt trong ngành robot công nghiệp nội địa đã gần đến hồi kết. Các doanh nghiệp đầu ngành ngày càng chiếm ưu thế, còn doanh nghiệp hạng trung và hạng dưới bị đào thải nhanh hơn. Ông cho rằng ngành đang dần bước vào giai đoạn “ai trụ lại mới là vua”, và thị trường sẽ chuyển từ “đua giá” sang “đua năng lực sản phẩm”.
Xem thêm
Từ khóa kinh tế Trung quốc robot phá sản bong bóng doanh nghiệp Trung Quốc robot hình người
