Tăng cường nguồn hiến tạng từ các khoa hồi sức cấp cứu

Ngày 21/10/2026, tại phiên thảo luận Tổ của Quốc hội về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người, đại biểu Quốc hội – TS.BSCKII Phạm Thu Xanh (đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, nguyên Giám đốc Sở Y tế TP. Hải Phòng) đã đề xuất hàng loạt quy định mới. Trọng tâm của các đề xuất này hướng tới việc bắt buộc các bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu tham gia mạng lưới hiến tạng, đồng thời thiết lập các cơ chế bảo vệ quyền lợi người hiến và minh bạch hóa quy trình điều phối.

1. Yêu cầu bắt buộc đối với hệ thống bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu

Theo quy định hiện hành, việc các cơ sở khám chữa bệnh tham gia vào mạng lưới hiến tạng quốc gia chủ yếu được thực hiện dựa trên cơ sở tự nguyện. Đánh giá về thực trạng này, đại biểu Phạm Thu Xanh cho rằng cơ chế tự nguyện chưa tối ưu hóa được việc nhận diện các ca hiến tạng tiềm năng. Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo luật cần bổ sung quy định mang tính bắt buộc: các bệnh viện có chuyên khoa hồi sức cấp cứu phải tham gia vào mạng lưới hiến tạng.

Mục tiêu của sự thay đổi này nhằm chủ động rà soát, phát hiện sớm người hiến tiềm năng ngay từ tuyến cơ sở, từ đó làm gia tăng nguồn tạng ghép vốn đang vô cùng khan hiếm. Khoa hồi sức cấp cứu là nơi trực tiếp tiếp nhận và nỗ lực duy trì sự sống cho các bệnh nhân chấn thương nặng hoặc đối mặt với tình trạng tử vong não. Do đó, việc gắn trách nhiệm bắt buộc đối với các đơn vị này sẽ tạo ra một quy trình sàng lọc hệ thống, giảm thiểu tối đa việc bỏ lỡ các nguồn tạng quý giá, đồng thời thiết lập nền tảng để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người hiến và gia đình họ.

2. Cơ chế bảo vệ quyền lợi độc lập cho người hiến dưới 18 tuổi

Bên cạnh bài toán mở rộng nguồn tạng, vấn đề bảo vệ quyền tự quyết của người hiến được đặt ra như một yêu cầu pháp lý bắt buộc. Đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị dự thảo luật cần tăng cường cơ chế bảo vệ, đặc biệt đối với nhóm người dưới 18 tuổi. Cụ thể, quy định cho phép người chưa thành niên hiến các loại mô tái sinh để phục vụ điều trị cho cha mẹ ruột cần được thiết kế lại một cách chặt chẽ và thận trọng hơn.

Thực tế y khoa cho thấy có khả năng xảy ra xung đột lợi ích khi người nhận tạng lại đồng thời là người đại diện hợp pháp, người có thẩm quyền ký giấy đồng ý cho trẻ thực hiện thủ thuật. Trong các tình huống này, việc chỉ căn cứ vào văn bản đồng ý của người đại diện là chưa đủ cơ sở để bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ. Đại biểu đề nghị luật phải bổ sung một cơ chế bảo vệ quyền lợi độc lập, giới hạn rõ ràng các loại mô được phép hiến và xác định mức độ rủi ro y khoa có thể chấp nhận. Đặc biệt, người dưới 18 tuổi khi đã có đủ năng lực bày tỏ ý chí phải được trao quyền tự mình từ chối hoặc yêu cầu hủy bỏ hồ sơ đăng ký hiến tạng mà không bị chi phối hay phụ thuộc vào sự đồng ý của người đại diện hợp pháp.

3. Tiêu chuẩn xác định tử vong và nguyên tắc độc lập y khoa

Trong quy trình hiến tạng từ người cho chết não hoặc chết tuần hoàn, các tiêu chuẩn xác định tử vong đóng vai trò quyết định. Đại biểu Phạm Thu Xanh lưu ý quy định về xác định tử vong theo tiêu chuẩn tuần hoàn cần được xây dựng phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực thực tế của từng cơ sở y tế. Nếu luật quy định bắt buộc phải thành lập một hội đồng có sự tham gia trực tiếp của bác sĩ thuộc nhiều chuyên khoa sâu như thần kinh và tim mạch, nhiều bệnh viện tuyến huyện sẽ không thể đáp ứng được do thiếu hụt nhân sự.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh tiêu chuẩn để phù hợp với thực tiễn không đồng nghĩa với việc nới lỏng an toàn y khoa. Bộ Y tế cần quy định rõ ràng về tiêu chuẩn nhân sự tham gia chẩn đoán, tính độc lập của bác sĩ xác định tử vong, phương pháp kiểm chứng y khoa và quy trình bảo tồn tạng tương ứng với từng cơ chế tử vong. Việc xác định tử vong phải bảo đảm tính kịp thời nhưng tuyệt đối không được rút ngắn thời gian quan sát bắt buộc theo quy chuẩn. Hơn thế nữa, đại biểu nhấn mạnh quyết định duy trì điều trị và hồi sức cấp cứu cho bệnh nhân phải hoàn toàn độc lập với nhu cầu thu nhận tạng. Việc lấy tạng chỉ được phép thực hiện khi mọi yêu cầu chuyên môn và an toàn sinh mạng đã được bảo đảm.

4. Nguyên tắc minh bạch trong phân bổ và điều phối tạng

Về khâu điều phối, một nguyên tắc quan trọng được đề xuất là cấm việc ưu tiên nguồn tạng cho những người bệnh đang chờ ghép tại cơ sở y tế đã phát hiện, vận động hoặc tiến hành hồi sức cho ca hiến đó. Việc phân bổ tạng không được lấy cơ sở vận động làm lợi thế tiếp cận. Thay vào đó, công sức, nhân lực và chi phí vật tư mà bệnh viện đã bỏ ra nên được giải quyết thông qua một cơ chế bù đắp tài chính minh bạch và độc lập.

Thanh Long t/h