Trường robot Trung Quốc: Thí nghiệm công nghệ hay công cụ xin trợ cấp và kiểm soát xã hội?

Phỉ Trân
•
Thứ Bảy, 04/07/2026

Gần đây, “Trường Robot Hàng Châu” do Viện Nghiên cứu Robot Đại học Chiết Giang phối hợp với Viện Nghiên cứu Khoa học Chất lượng tỉnh Chiết Giang và nhiều doanh nghiệp thành lập, đã chính thức khai giảng. Đợt đầu có 30 robot nhập học, được cho là sẽ được đào tạo theo mô hình 5 phương diện gồm “đức, trí, thể, mỹ, lao”, thu hút sự chú ý lớn từ dư luận.

Các chuyên gia phân tích rằng việc đưa robot hình người đến trường thực chất chỉ là một chiêu trò nhằm xin trợ cấp từ chính quyền Trung Quốc, còn câu chuyện đào tạo “đức, trí, thể, mỹ, lao” thì càng gây cười hơn. Mặc dù Trung Quốc có lợi thế về quy mô triển khai robot hình người và khả năng tích hợp chuỗi công nghiệp, nhưng vẫn còn khá xa mới đạt đến mức trưởng thành để có thể thay thế hoàn toàn lao động con người. Điều đáng lưu ý hơn là dưới hệ thống giám sát chặt chẽ của chính quyền Trung Quốc, loại công nghệ này trong tương lai có thể tiếp tục được đưa vào hệ thống duy trì ổn định xã hội và kiểm soát tư tưởng, trở thành công cụ quản trị xã hội thế hệ mới.

“Robot đi học” chỉ là chiêu xin tiền, đào tạo “đức, trí, thể” càng nực cười

Theo truyền thông Trung Quốc, Trường Robot Hàng Châu do Viện Nghiên cứu Robot Đại học Chiết Giang phối hợp với Viện Nghiên cứu Khoa học Chất lượng tỉnh Chiết Giang và các doanh nghiệp hàng đầu trong ngành xây dựng đã chính thức khai giảng tại quận Dư Hàng.

Khi nói về việc “robot đi học”, ông Tiết Tông Trí (Xue Zongzhi), Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Luật Tâm Công nghệ (Lüxin Technology), trả lời phỏng vấn Epoch Times rằng đây thực chất là cách để xin trợ cấp từ chính phủ. Trước tiên phải tạo tiếng vang, đánh trống khua chiêng để gây chú ý, rồi mới có thể xin được tiền.

Ông nói: “Robot ngày nào cũng đang đi học, bởi trong hệ thống AI của robot, cơ sở dữ liệu là phần quan trọng nhất. Cũng giống như khi chúng ta sử dụng ChatGPT, OpenAI hay Gemini của Google, mỗi ngày bạn đều đặt câu hỏi cho nó và giúp nó tiếp tục học hỏi”.

Nói về việc đào tạo robot theo năm tiêu chí “đức, trí, thể, mỹ, lao”, ông Tiết cho rằng điều này còn buồn cười hơn.

“Robot chỉ có ‘trí’, còn những thứ khác thì không có. Cái ‘trí’ đó là do con người cung cấp thông qua một lượng lớn cơ sở dữ liệu. Làm sao nó có thể có ‘đức’? Nó không có cảm xúc, cũng không có cái gọi là quan niệm đạo đức. Bạn bảo nó việc này được làm hay không được làm thì đối với nó chỉ là tín hiệu 0 và 1. Nó không có vùng mơ hồ. Mọi AI đều chỉ có 0 và 1, không tồn tại kiểu phán đoán trung gian như 0,2 hay 0,5.”

Ông nói thêm: “’Thể’ thì cơ bản chỉ là chạy nhảy, làm việc theo nhóm, mà đó cũng là điều được lập trình sẵn. Sự phối hợp của chúng đều được tùy chỉnh theo chương trình. Còn ‘mỹ’ thì chúng hoàn toàn không có khả năng cảm thụ cái đẹp. Đường thẳng vẫn chỉ là một đường thẳng”.

Trung Quốc dẫn đầu về quy mô triển khai nhưng công nghệ cốt lõi vẫn chưa hoàn thiện

Theo truyền thông Trung Quốc và quốc tế, nền tảng được gọi là trường robot đầu tiên của Trung Quốc do Đại học Chiết Giang xây dựng đặt mục tiêu giúp robot trí tuệ hiện thân chuyển từ trạng thái “máy trần (phần cứng)” sang sản phẩm thương mại, đồng thời nâng cao khả năng ứng dụng thực tế thông qua quá trình huấn luyện trong các môi trường có mật độ cao. Tuy nhiên, các chuyên gia được phỏng vấn lại có quan điểm khác.

Ông Trương Cần Dục, Phó Giáo sư Khoa Kỹ thuật Điện, Đại học Đại Đồng (Đài Loan), trả lời Epoch Times rằng dù trong lĩnh vực giúp việc gia đình, sản xuất công nghiệp hay chăm sóc dài hạn, Trung Quốc quả thực đã triển khai robot hình người ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Chuỗi công nghiệp tương đối hoàn chỉnh và cũng có lợi thế về chi phí.

Tuy nhiên, ông Trương cũng chỉ ra rằng Trung Quốc vẫn chưa vượt qua hoàn toàn các nút thắt về linh kiện cốt lõi. Chẳng hạn như bộ giảm tốc độ chính xác cao, cảm biến mô-men xoắn cao cấp và vòng bi chính xác vẫn phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng từ Nhật Bản, Đức và Đài Loan.

Tờ The Wall Street Journal cũng nhận định rằng nút thắt thực sự của robot hình người không nằm ở năng lực sản xuất hàng loạt, mà là độ chính xác cao, tuổi thọ và tính ổn định. Trung Quốc có thể nhanh chóng sao chép công nghệ, nhưng trong lĩnh vực chế tạo cao cấp vẫn chưa hoàn toàn bắt kịp trình độ quốc tế.

Vào cuối tháng Sáu năm nay, Viện Kiểm sát Cơ Long (Đài Loan) tiếp tục mở rộng điều tra vụ nghi xuất khẩu trái phép máy chủ AI cao cấp sang Trung Quốc. Sau đợt khám xét đầu tiên hồi tháng Năm, cơ quan chức năng đã tiến hành đợt điều tra thứ hai, khám xét chi nhánh của Supermicro tại Đài Loan, Công ty MiTAC Computing và Chunghwa Telecom, liên quan đến việc xuất khẩu trái phép các máy chủ AI tích hợp GPU cao cấp của Nvidia sang Trung Quốc, Hồng Kông và Ma Cao – những khu vực chịu sự kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Về vấn đề này, ông Tiết Tông Trí cho rằng: “Tại sao Trung Quốc không thể sử dụng chip do chính mình sản xuất, mà vẫn phải tìm đủ mọi cách bất hợp pháp để đưa chip cao cấp của Nvidia vào Trung Quốc?”

Ông giải thích: “Rất đơn giản, năng lực xử lý của những con chip đó hoàn toàn khác nhau. Tốc độ tính toán trên cùng một đơn vị diện tích, mức tiêu thụ điện năng cũng như năng lực tính toán mà chúng cung cấp đều thuộc những đẳng cấp hoàn toàn khác biệt”.

“Trường robot” có thể thay thế lao động con người? Vẫn mới ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu

Trước tuyên bố của chính quyền Trung Quốc rằng “Trường Robot Hàng Châu” đã chính thức đi vào hoạt động và những chương trình huấn luyện này sẽ giúp robot trong tương lai được ứng dụng trong các lĩnh vực như sản xuất công nghiệp, y tế và chăm sóc sức khỏe, dịch vụ gia đình và biểu diễn thương mại…

Ông Trương Cần Dục cho rằng trên thực tế, mô hình này giống một “môi trường thử nghiệm tiên phong kết hợp giữa nghiên cứu học thuật và công nghiệp” hơn.

Ông nói: “Bản thân Đại học Chiết Giang là một trường đại học rất mạnh về khoa học – công nghệ. Tuy nhiên, mô hình này giống như một dự án thí điểm và vẫn đang ở giai đoạn xác minh ban đầu”.

Truyền thông Trung Quốc cũng cho biết tỷ lệ doanh nghiệp robot trên toàn cầu còn tồn tại sau 3 năm chưa đến 10%, còn sau 5 năm thì dưới 3%. Nhiều công ty khởi nghiệp tại Trung Quốc sở hữu những robot có thể đi vững, nhảy cao, nhưng lại thất bại trên chặng đường biến “máy trần” thành sản phẩm thương mại. Mặc dù nhu cầu trong các lĩnh vực như sản xuất công nghiệp, dịch vụ gia đình, chăm sóc sức khỏe và biểu diễn thương mại rất lớn, robot vẫn khó có thể thâm nhập quy mô lớn vào các gia đình và đời sống hằng ngày.

Tạp chí MIT Technology Review từng chỉ ra rằng thách thức lớn nhất của robot trí tuệ hiện thân không nằm ở bản thân mô hình AI, mà ở “khoảng trống dữ liệu trong thế giới thực”. Robot phải học thông qua lượng lớn tương tác thực tế mới có thể nâng cao độ ổn định và khả năng thích ứng.

Theo Bloomberg, hiện nay phần lớn robot hình người trên thế giới vẫn phụ thuộc nhiều vào phương pháp “học bằng bắt chước”, tức con người phải liên tục làm mẫu động tác, sau đó robot lặp đi lặp lại việc mô phỏng. Chỉ riêng một nhiệm vụ cũng thường phải lặp lại hàng trăm, thậm chí hàng ngàn lần mới hình thành được năng lực ổn định.

Trung tâm huấn luyện robot hình người dị chủng được thành lập tại khu Trương Giang (Thượng Hải) vào năm ngoái là một ví dụ điển hình. Đài Phát thanh Quốc tế Pháp (RFI) dẫn ghi nhận tại hiện trường cho biết, cùng một động tác thường phải lặp lại khoảng 200 lần thì robot mới có thể nắm vững.

Ngoài ra, chi phí vẫn là rào cản lớn đối với việc phổ cập.

Theo báo cáo nghiên cứu năm 2025 của Goldman Sachs, hiện chi phí cho mỗi robot hình người hiệu suất cao vẫn phổ biến ở mức từ 80.000 đến 150.000 USD, cao hơn rất nhiều so với chi phí thuê nhân lực trong phần lớn ngành dịch vụ.

Ông Trương Cần Dục thẳng thắn nhận định rằng nếu nói đến việc thay thế hoàn toàn lao động con người thì “vẫn còn quá sớm”.

“AI hiện nay vẫn mắc sai sót và chưa thể khiến con người hoàn toàn tin tưởng. Muốn thực sự được ứng dụng rộng rãi trong gia đình hay ngành dịch vụ thì có lẽ vẫn phải chờ AI trưởng thành hơn.”

Goldman Sachs cũng dự báo robot hình người phải mất ít nhất từ 5 đến 10 năm nữa mới có thể được thương mại hóa trên quy mô lớn.

Từ tuần tra đến chấp pháp, chuyên gia lo ngại sẽ trở thành công cụ mới phục vụ duy trì ổn định của chính quyền Trung Quốc

Bên cạnh sự phát triển của ngành công nghiệp robot, dư luận còn đặc biệt quan tâm đến khả năng chính quyền Trung Quốc (ĐCSTQ) đưa robot hình người vào hệ thống duy trì ổn định xã hội hiện có.

Ông Trương Cần Dục cho rằng về mặt kỹ thuật, khả năng này hoàn toàn tồn tại.

“Robot về bản chất chỉ là một nền tảng mang tải. Nó có thể tích hợp camera, thu thập âm thanh, nhận diện hình ảnh, thậm chí thực hiện các hành động cụ thể.”

Tạp chí The Economist từng phân tích rằng Trung Quốc đã xây dựng mạng lưới giám sát bằng AI dày đặc nhất thế giới. Nếu kết hợp với các nền tảng robot có khả năng di chuyển, năng lực giám sát sẽ được nâng cấp từ hình thức “cố định” sang “chủ động tiếp cận”.

Ông Đường Tĩnh Viễn, nhà bình luận thời sự kỳ cựu đang sinh sống tại Mỹ, cho biết trong cuộc phỏng vấn với Epoch Times rằng hiện tại ở Thâm Quyến, Chiết Giang và nhiều địa phương khác đã xuất hiện robot cảnh sát, bao gồm robot tuần tra hình cầu, cảnh sát giao thông hình người và chó robot tuần tra.

Ông cho biết ở giai đoạn hiện nay, các thiết bị này chủ yếu đóng vai trò là “cảm biến di động”, thu thập hình ảnh, dữ liệu khuôn mặt và hành vi, sau đó hệ thống dữ liệu lớn phía sau của cảnh sát sẽ tiến hành phân tích.

Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng một khi robot trong tương lai có khả năng tự đưa ra phán đoán ở mức cao hơn thì có thể vượt qua lằn ranh đỏ của việc “robot tự thực thi pháp luật”.

“Điều đó đồng nghĩa với việc robot sẽ có quyền phán quyết và quyền thực thi trong các tình huống thực tế, và đây là điều vô cùng nguy hiểm.”

Nhà báo kỳ cựu người Nhật Bản Akio Yaita cũng nói với Epoch Times rằng điều thực sự đáng lo ngại không phải bản thân robot, mà là hệ thống AI phục vụ duy trì ổn định xã hội đã phát triển rất hoàn thiện phía sau.

“AI ở Trung Quốc đã được sử dụng rất thành thục để đàn áp quyền tự do ngôn luận, truy tìm những người bất đồng chính kiến, và gần như không có bất kỳ giới hạn nào.”

Từ đồng hành đến giáo dục, nguy cơ làm dấy lên lo ngại về kiểm soát tư tưởng

Ngoài việc thực thi pháp luật và duy trì ổn định xã hội, các chuyên gia còn lo ngại robot sẽ được trao thêm vai trò “đồng hành” và “giáo dục”.

Mới đây, Công ty robot AI hình người UBTECH của Trung Quốc đã giới thiệu dòng robot hình người mô phỏng U1, tập trung vào chức năng bầu bạn về mặt cảm xúc, đồng thời tuyên bố robot có khả năng đồng hành lâu dài và nhận diện cảm xúc. Theo truyền thông Trung Quốc, kể từ khi mở bán trước vào đầu tháng Sáu, sản phẩm đã nhận được hơn 11.000 đơn đặt hàng.

The New York Times từng chỉ ra rằng rủi ro cốt lõi của AI cảm xúc nằm ở khả năng thiết lập mối quan hệ gắn bó lâu dài với người dùng, từ đó từng bước ảnh hưởng đến hành vi và hệ giá trị của họ.

Ông Đường Tĩnh Viễn cho rằng nếu loại robot này tiếp tục được đưa vào trường học thì rủi ro sẽ còn lớn hơn.

“Chúng không chỉ đóng vai trò đồng hành, mà còn có thể trở thành công cụ nối dài cho các thông điệp tuyên truyền chính thức.”

Ông cho rằng nếu robot đảm nhiệm vai trò giáo viên, trợ giảng hoặc người đồng hành, chúng có thể liên tục thu thập dữ liệu về cảm xúc, xu hướng tư tưởng và hoàn cảnh gia đình của học sinh, thậm chí điều chỉnh nhận thức và cách biểu đạt của các em ngay trong quá trình tương tác.

Tờ The Guardian cũng từng cảnh báo rằng nếu AI được đưa vào hệ thống giáo dục, nó có thể trở thành một “công cụ định hình nhận thức” chưa từng có tiền lệ, đặc biệt tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn trong các chế độ có mức độ kiểm soát cao.

Ông Đường Tĩnh Viễn nhận định rằng khi robot từng bước đảm nhận các vai trò trong xã hội, tác động của chúng sẽ không chỉ dừng lại ở việc nâng cấp ngành công nghiệp, mà còn có thể làm thay đổi toàn bộ cấu trúc xã hội cũng như cách hình thành tư tưởng của thế hệ kế tiếp.

“Điều này sẽ giúp chính quyền Trung Quốc nắm bắt toàn diện hơn diễn biến tư tưởng của thế hệ tiếp theo, qua đó tạo ra sự kiểm soát sâu rộng hơn đối với các thế hệ tương lai.”