Chí cầu học của người xưa
- Lưu Như
- •
Chúng ta thường nghe kể gương người xưa “cột tóc lên xà nhà, lấy dùi đâm vào đùi” để học, vậy có phải là cực đoan quá không? Nhiều tấm gương xưa dù giàu có hay nghèo khổ, xuất thân thấp hèn hay khá giả, ai ai cũng có thể cầu học, chỉ cần có quyết tâm thì dù hoàn cảnh ra sao cũng không ngăn cản được bước chân của người cầu học, đều có thể đạt được thành công.
Thời cổ, bậc thánh hiền tổng kết lại văn hóa mà các thánh vương thượng cổ lưu lại, rồi truyền rộng ra, thiết lập giáo dục, dẫn dắt các đệ tử đào tạo nên các thế hệ quân tử tu dưỡng đạo đức nhân nghĩa, giúp họ hiểu được làm thế nào an bang trị quốc, giáo hóa bách tính, phúc trạch vạn dân. Cho nên mục đích giáo dục và mục đích của việc học đối với người xưa là rất rõ ràng.
Học sinh thời xưa có chí hướng trị quốc an bang, tế thế cứu dân, đây chính là chí hướng căn bản. Cho nên rất nhiều người đều mang chí hướng này mà nghiên cứu đọc sách, mới có thể có được quyết tâm lớn lao và ý chí gian khổ tìm cầu học vấn.
Nếu như không hiểu rõ mục đích đọc sách và chí hướng của Nho sinh, thì chúng ta sẽ dễ dàng lý giải được những hành động cụ thể như “cột tóc lên xà nhà, lấy dùi đâm vào đùi”.
Chữ Chí (志) gồm chữ Sĩ (士) bên trên và chữ Tâm (心) bên dưới. Nói cách khác, lập chí chính là lập nên tâm nguyện của sĩ phu. Sĩ phu là người có học vấn và tu dưỡng, chí hướng lớn nhất của họ chính là an bang trị quốc, đức hóa thiên hạ, giúp cho thiên hạ thái bình, bách tính an cư lạc nghiệp.
Sĩ phu này cũng không phải là một giai tầng cố định, mà thời xưa ai ai cũng có thể nhờ đọc sách mà có được học vấn, có học vấn rồi thì có thể bước vào giai tầng này. Mặc dù ngày nay giáo dục cũng có các cấp trung học, đại học, thạc sĩ, tiến sĩ…, nhưng đây chỉ là tiêu chuẩn về trình độ học vị. Còn trọng tâm của giáo dục thời xưa là giáo dục đạo đức, dạy con người trở thành người vô tư vị tha, chí hướng cao xa, được người khác kính trọng. Cho nên các học sinh thời xưa hoàn toàn xuất phát từ nội tâm tích cực cầu học, tích cực theo đuổi giá trị nhân sinh.
Trong lịch sử cũng có rất nhiều tấm gương về gia cảnh nghèo khó, nhưng có thể nỗ lực học tập, chí hướng cao xa.
Lộ Ôn Thư là người Cự Lộc thời Tây Hán, gia cảnh bần cùng, phải đi chăn dê cho người khác. Ông rất thích đọc sách, nhưng lại không có tiền mua sách vở. Khi đó còn chưa phát minh ra giấy, người ta viết chữ lên thẻ gỗ, thẻ tre hoặc tơ lụa, cho nên lúc đó sách rất đắt, chỉ có con cháu nhà quan và nhà giàu mới mua được sách để đọc.
Một hôm trong lúc chăn dê, Lộ Ôn Thư thấy đầm nước mọc đầy cỏ bồ, đột nhiên linh cơ khẽ động, muốn dùng cỏ bồ bện thành vở để viết chữ. Thế là ông hái rất nhiều cỏ bồ, cắt thành mảnh nhỏ, bện lại với nhau thành cuộn sách, rồi đi mượn sách “Thượng Thư” chép lại. Lộ Ôn Thư cứ như vậy gian khổ chịu khó học tập, sau này được đề cử làm Hiếu liêm. Ông làm quan đến chức Thái thú ở Lâm Hoài, trở thành một người rất nổi danh.
Cùng thời kỳ này, có một người tên là Công Tôn Hoằng, cũng vì nhà nghèo không thể học hành tử tế nên mãi đến hơn 40 tuổi ông vẫn còn phải đi chăn lợn cho người khác. Lúc này, ông cảm thấy mình tuổi đã lớn mà lại cả ngày chỉ biết làm bạn với lợn, chẳng làm nên trò trống gì. Thế là ông bèn hạ quyết tâm học tập, nhưng lại không có tiền mua sách, bởi vậy rất buồn phiền.
Một hôm đang ở trong rừng tre chăn lợn, Công Tôn Hoằng đột nhiên nghĩ ra mình có thể tự làm sách. Thế là ông chặt rất nhiều cây tre, lột bỏ vỏ xanh, chế thành từng thẻ tre nhỏ buộc thành tấm, lại mượn người ta sách “Xuân Thu” chép tại trên thẻ tre, nhân lúc nhàn rỗi thường mở ra đọc. Sau này ông cũng trở thành một học giả, làm quan đến chức Thừa tướng.
Theo “Tam Tự Kinh – Đọc sách luận bút“
Đăng trên ChanhKien.org
Tác giả: Lưu Như
Xem thêm:
Mời xem video:
Từ khóa niềm vui học tập
