Chuyện về gia đình nhà vợ của Nguyễn Du

Đại thi hào Nguyễn Du là tác giả nổi tiếng viết “Truyện Kiều” mà ai cũng biết, tuy nhiên ít ai biết trước đó ông đã có giai đoạn 10 năm gió bụi, 3 năm ở Trung Quốc, và thêm 7 năm sau khi về nước. Chính gia đình bên vợ là những người giúp ông có được mái ấm để viết nên tác phẩm để đời.

Đoàn Nguyễn Thục: Cha vợ của Nguyễn Du

Cha vợ của Nguyễn Du là Đoàn Nguyễn Thục, sinh năm 1718 ở làng Hải Yên, huyện Quỳnh Côi (nay là làng Hải An, xã Quỳnh Nguyên, Quỳnh Phụ, Thái Bình). Ông vốn tên là Đoàn Duy Tĩnh, sau này chúa Trịnh Sâm lên ngôi có hiệu là Tĩnh Vương, vì kỵ húy với tên Chúa nên ông phải đổi tên thành Đoàn Nguyễn Thục.

Khoa thi năm 1752 thời vua Lê Hiển Tông, Nguyễn Thục đỗ cao thứ hai, người đỗ đầu là Bảng nhãn Lê Quý Đôn.

Thi đỗ, Đoàn Nguyễn Thục được bổ nhiệm làm quan, đến năm 1868 thì giữ chức Hiệu thư Đông các, kiêm chức Thiêm đô Ngự sử. Ông là người cương trực, uy phong khảng khái, giữ khí tiết khi làm quan trong triều, không kiêng nể che đậy.

Vì nhà có tang nên ông từ quan về quê, Triều đình 2 lần triệu mời nhưng ông đều từ chối.

Khi thấy Triều đình lúng túng đối phó với loạn quân của Hoàng Công Chất và Lê Duy Mật ở Hưng Hóa, năm 1769, Đoàn Nguyễn Thục dâng biểu xin ra trận. Chúa Trịnh Sâm đồng ý, ban cho ông kiếm báu thống lĩnh các đạo quân ở Hưng Hóa, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Sơn Tây. Ông cầm quân dẹp tan quân của Hoàng Công Chất.

Năm 1771, ông được cử làm Chánh sứ sang bang giao với nhà Thanh. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trở về ông được phong làm Phó đô ngự sử, tước Quỳnh Xuyên bá.

Sau chuyến đi sứ, ông từ quan nghỉ hưu ở quê nhà, hoàn thành cuốn “Đoàn Hoàng giáp phụng sứ tập”, được Phan Huy Chú nhận xét là: “Lời thơ tao nhã, thanh tao phóng khoáng. Tả cảnh hồn nhiên, nhẹ nhõm và siêu thoát, đáng gọi là danh gia”.

Đoàn Nguyễn Tuấn: Người cưu mang Nguyễn Du

Đoàn Nguyễn Thục có người con trai là Đoàn Nguyễn Tuấn sinh năm 1750, kết hôn với con gái của tiến sĩ Nhữ Đình Toản. Nguyễn Tuấn thi đỗ Hương cống nhưng không chịu làm quan cho Triều đình. Ông có bạn thân là Nguyễn Nghiễm làm quan Tể tướng đầu triều. Nguyễn Nghiễm có hai con trai là Nguyễn Khản và Nguyễn Du. Năm 1776, Nguyễn Nghiễm mất.

Bấy giờ, chúa Trịnh Sâm rất yêu chiều Tuyên phi Đặng Thị Huệ. Theo lý thì con trưởng của Chúa là Trịnh Tông đã khôn lớn, nên được phong làm Thế tử. Tuy nhiên từ khi Đặng Thị Huệ sinh được con trai là Trịnh Cán thì Chúa ngày càng yêu chiều Đặng Thị Huệ mà không bàn gì đến chuyện phong Thế tử. Điều này khiến Trịnh Tông lo lắng.

Năm 1780, được tin chúa Trịnh Sâm ốm nặng, Trịnh Tông tập hợp những người theo mình dự định tiêu diệt phe cánh Đặng Thị Huệ. Nhưng phe cánh của Đặng Thị Huệ biết được âm mưu này và báo cho Chúa biết. Chúa Trịnh Sâm cho gọi phe cánh của Trịnh Tông về Kinh rồi bắt luôn, trong đó có cả Trấn thủ Sơn Tây là Hồng Lĩnh hầu Nguyễn Khản.

Gia đình Nguyễn Khản bị bắt, em trai của Nguyễn Khản là Nguyễn Du năm ấy mới 14 tuổi bơ vơ. Đoàn Nguyễn Tuấn đã đưa Nguyễn Du về nhà mình nuôi cho ăn học đàng hoàng.

Năm 1782, chúa Trịnh Sâm mất, kiêu binh nổi lên diệt phe cánh Đặng Thị Huệ, đưa Trịnh Tông lên ngôi Chúa. Hai anh trai của Nguyễn Du là Nguyễn Khản và Nguyễn Điều lại được cử làm quan cho Triều đình.

Năm 1783, Nguyễn Du mới 17 tuổi dự khoa thi, vượt qua được tam trường kỳ thi Hương, đỗ Sinh đồ.

10 năm gió bụi

Lúc này quân Tây Sơn ra bắc đánh vào Thăng Long, sau đó Bắc hà không khi nào yên ổn.

Nguyễn Du được cử trấn giữ Thái Nguyên nhưng không chống nổi quân Tây Sơn. Nhận thấy xã hội loạn lạc, ông bỏ sang Trung Quốc đi chu du các nơi.

Để có người làm quan giữ yên Bắc hà, Nguyễn Huệ tận dụng các cựu thần thời vua Lê. Đoàn Nguyễn Tuấn ra làm quan và được cử đi sứ sang nhà Thanh năm 1790.

Trong chuyến đi sứ này, Đoàn Nguyễn Tuấn đã gặp được Nguyễn Du. Lúc này Nguyễn Du đã trải qua 3 năm ở Trung Quốc. Ông đi khắp các nơi. Tại Hàng Châu, ông ngụ ở chùa Hổ Bào và được biết câu chuyện về Từ Hải và Thúy Kiều, sau đó có được quyển “Kim Vân Kiều”, trở thành cảm hứng cho tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” sau này.

Đoàn Nguyễn Tuấn và Nguyễn Du gặp nhau thì mừng rỡ, cùng luận về thơ ca. Nguyễn Tuấn khuyên nhủ Nguyễn Du nên trở về và Nguyễn Du đồng ý.

Về nước, Nguyễn Du mất thêm 7 năm gió bụi vì tình hình vẫn rất hỗn loạn.

Đến năm 1797 thì Đoàn Nguyễn Tuấn đồng ý gả cô em út là Đoàn Nguyễn Thị Huệ cho Nguyễn Du, lại giao cho hai chợ chồng gia trang Quỳnh Hải ở quê nhà.

Lúc này Nguyễn Du có mái ấm gia đình, chấm dứt những năm tháng gió bụi, có được thời gian để viết tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” tức “Truyện Kiều”.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Phúc đức họ ngoại ươm mầm cho tài năng của Nguyễn Du
• Vì sao họ Trần 3 đời theo nhà Mạc vẫn được nhà Lê trọng dụng?

Mời xem video: