Lý Đình Thiên: Cái giá của việc ĐCSTQ phá vây ra biển
Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) công bố “Báo cáo phát triển kinh tế biển Trung Quốc 2026”, tuyên bố tổng sản phẩm kinh tế biển năm 2025 vượt 11 nghìn tỷ nhân dân tệ, chiếm 7,9% GDP.
Thành tích lần lượt được kể ra, từ đóng tàu, công trình biển, điện gió ngoài khơi đến thăm dò biển sâu, tạo cảm giác mục tiêu trở thành cường quốc biển đã ở ngay trước mắt.
Tuy nhiên, đằng sau những con số ấy là một câu hỏi Bắc Kinh không muốn bàn nhiều: những rắc rối mà kinh tế Trung Quốc gặp phải trên đất liền liệu có tự khắc được tháo gỡ khi ra đến biển?
Kinh tế trên đất liền gặp khó, tìm lời giải trên biển?
Khủng hoảng bất động sản, nợ địa phương nặng nề, cầu nội địa yếu nghiêm trọng, một số ngành dư thừa công suất: không vấn đề nào có thể giải quyết bằng cách xây thêm vài cảng biển hay đóng thêm vài con tàu.
Trước đây, ĐCSTQ dựa vào tài chính đất đai, xây dựng hạ tầng và sản xuất hàng xuất khẩu để kéo tăng trưởng. Nay các ngành truyền thống đình trệ, cả nước dồn cược vào “lực lượng sản xuất chất lượng mới”, và một trong các hướng đi là tiến ra biển. Hướng đi này vừa phải tạo ra giá trị sản xuất, vừa phải kéo theo nâng cấp công nghệ, vừa phải làm chỗ dựa cho vị thế nước lớn.
Ngay từ năm 2013, ông Tập Cận Bình đã nêu chủ trương “quan tâm hơn nữa đến biển, nhận thức biển, kinh lược biển”. Năm 2018, ông lại yêu cầu “tiến quân ra biển, đẩy nhanh xây dựng cường quốc biển”. Cường quốc biển là chính sách đã định từ lâu, không phải đường lui nghĩ ra vội vàng khi kinh tế chậm lại.
Có điều, khi tăng trưởng kinh tế Trung Quốc chậm lại, phải chăng Bắc Kinh đang đặt nhiều hy vọng hơn vào biển? Điều đặc biệt đáng cảnh giác là ĐCSTQ không chỉ muốn phát triển các ngành kinh tế biển, mà còn muốn nhân đó mở rộng sức mạnh trên biển, thay đổi thế khó chiến lược của mình ở Tây Thái Bình Dương.
Biển khác với đất liền. Đường sá, khu công nghiệp và đô thị trong nội địa chủ yếu do chính sách của ĐCSTQ chi phối. Trên biển, tuyến hàng hải, cảng biển và tài nguyên lại liên quan đến quyền lợi của nhiều quốc gia. Bắc Kinh có thể tự quyết việc mở rộng các xưởng đóng tàu của mình, nhưng buộc phải đối mặt với sự kiềm chế sức mạnh trên biển từ Philippines, Nhật Bản và các nước quanh Tây Thái Bình Dương, đặc biệt là Mỹ.
Biển Đông là một tấm gương. ĐCSTQ tuyên bố bảo vệ quyền lợi biển của mình, nhưng các vụ hải cảnh đối đầu, va chạm tàu và bắn vòi rồng giữa ĐCSTQ với Philippines tại vùng biển tranh chấp đã khiến Manila càng dựa vào hỗ trợ an ninh của Mỹ. Bắc Kinh muốn giảm sự can thiệp của lực lượng bên ngoài, nhưng kết cục lại có thể kéo thêm lực lượng Mỹ đến các vùng biển quanh mình.
ĐCSTQ muốn phát triển kinh tế biển nhưng lại gắn chặt phát triển kinh tế với bành trướng địa chính trị, rốt cuộc làm tổn hại những lợi ích vốn có thể đạt được qua thương mại và hợp tác.
Đòn đáp trả của Mỹ
Số liệu Nhà Trắng công bố năm 2025 cho thấy Trung Quốc chiếm khoảng một nửa sản lượng đóng tàu thương mại toàn cầu, còn Mỹ chưa đến 1%. Điều này vốn thể hiện lợi thế quy mô của ngành chế tạo Trung Quốc, nhưng nay lại trở thành động lực để Washington thúc đẩy chấn hưng ngành hàng hải.
Tháng 4/2025, Mỹ ban hành sắc lệnh “Khôi phục vị thế thống trị hàng hải của Mỹ”. Tháng 2/2026, Mỹ công bố “Kế hoạch hành động hàng hải”, yêu cầu cải thiện thiết bị xưởng đóng tàu, đào tạo công nhân kỹ thuật, xây dựng lại chuỗi cung ứng linh kiện tàu và thu hút các đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc đầu tư. Đến tháng 8, Nhà Trắng tiếp tục yêu cầu cải cách cơ chế đóng mới và sửa chữa tàu chiến của hải quân.
Thiếu công nhân, chi phí cao, thời gian đóng tàu quá dài đều là những khó khăn có thật của các xưởng đóng tàu Mỹ. Điểm mấu chốt là Washington xem ngành đóng tàu Trung Quốc như một vấn đề an ninh quốc gia, khiến cạnh tranh thương mại thông thường dần chuyển thành cuộc đối đầu về chính sách công nghiệp và chuỗi cung ứng.
Thị trường vận tải biển quốc tế cũng có thay đổi tương tự.
Năm 2025, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ căn cứ Điều 301 đề xuất thu phí cảng với một số tàu liên quan đến Trung Quốc. Biện pháp này sau đó được tạm dừng một năm, đến ngày 9/11/2026. Tạm dừng không có nghĩa là tranh chấp đã chấm dứt, mà cho thấy phí cảng đã trở thành một công cụ Nhà Trắng có thể dùng trong đàm phán thương mại.
Với ĐCSTQ, thị trường Mỹ rất quan trọng. Nếu các hãng vận tải biển phải cân nhắc lại nguồn gốc con tàu, chi phí cảng và rủi ro chuỗi cung ứng, thì dù ngành đóng tàu Trung Quốc vẫn giữ ưu thế công suất, đơn hàng và thị trường của ngành này cũng sẽ chịu tác động lớn.
Mỹ còn siết việc thẩm tra an ninh đối với thiết bị cảng, thông tin hậu cần và hạ tầng then chốt. Trước đây, Bắc Kinh coi việc xây cảng ở nước ngoài là cách chính để mở rộng mạng lưới thương mại. Nay một số nước đã bắt đầu đánh giá lại các khoản đầu tư này từ góc độ an ninh quốc gia và khả năng dùng vào mục đích quân sự.
ĐCSTQ muốn dùng kinh tế biển để mở rộng ảnh hưởng quốc tế, còn Mỹ tìm cách biến sự bành trướng ảnh hưởng ấy thành những hoạt động kinh tế phải qua thẩm tra và phải trả giá.
ĐCSTQ mở rộng hải quân, các nước láng giềng liên kết chặt chẽ hơn với Mỹ
Cuộc đọ sức về quân sự còn trực tiếp hơn.
Theo thống kê của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, tính đến ngày 1/5/2026, Hải quân Mỹ có 291 tàu thuộc hạm đội tác chiến. Hải quân ĐCSTQ những năm gần đây liên tục mở rộng quy mô. Bộ Quốc phòng Mỹ trước đó ước tính số tàu của lực lượng này đã vượt 370 chiếc.
Số lượng tàu không phản ánh trực tiếp sức chiến đấu. Nhờ năng lực tích lũy lâu dài về tàu sân bay, tàu ngầm hạt nhân, tiếp tế viễn dương và hợp tác với đồng minh, Mỹ vẫn giữ ưu thế toàn diện.
Vấn đề của Bắc Kinh là tàu chiến có thể đóng thêm mãi, còn địa lý thì không thay đổi được. Từ Nhật Bản, quần đảo Ryukyu, Đài Loan đến Philippines, chuỗi đảo thứ nhất không phải một đường ranh chỉ cần đóng tàu là chọc thủng được, mà là một loạt quốc gia và vùng lãnh thổ có lựa chọn chính trị của riêng mình.
Chính ở điểm này, Mỹ đang tăng cường hợp tác với các đồng minh truyền thống. Năm 2024, Washington công bố khoản tài trợ quân sự nước ngoài 500 triệu USD để giúp Philippines nâng cao năng lực phòng thủ. Đạo luật liên quan cho năm tài khóa 2026 của Mỹ dành thêm ít nhất 100 triệu USD tài trợ quân sự nước ngoài. Washington còn củng cố quan hệ an ninh song phương qua tập trận chung, giám sát trên biển và hợp tác hậu cần.
Bắc Kinh cho rằng chỉ cần hải quân không ngừng lớn mạnh, các nước xung quanh sớm muộn cũng sẽ chấp nhận yêu sách trên biển của Bắc Kinh, nhưng lại đánh giá thấp mối lo an ninh quốc gia của các nước láng giềng. ĐCSTQ càng thường xuyên gây sức ép trên biển thì một số nước láng giềng càng có thể muốn tìm hỗ trợ từ bên ngoài, và hợp tác của họ với Mỹ cùng các liên minh trong khu vực sẽ càng chặt chẽ.
Tử huyệt của ĐCSTQ: Tuyến hàng hải
Nhập khẩu năng lượng và thương mại xuất khẩu của ĐCSTQ phải dựa vào các tuyến hàng hải quốc tế qua Ấn Độ Dương, eo biển Malacca và Biển Đông. Bắc Kinh có thể đầu tư cảng ở nước ngoài, đóng tàu chiến viễn dương, nhưng không thể đưa toàn bộ những vùng biển này vào tầm kiểm soát của mình.
Một khi xảy ra khủng hoảng quân sự nghiêm trọng giữa Mỹ và Trung Quốc, bảo hiểm hàng hải, giá năng lượng, hoạt động cảng và hậu cần toàn cầu đều sẽ bị tác động. ĐCSTQ càng dựa vào kinh tế biển thì càng khó đứng ngoài những rủi ro này.
Điều đó đặt chiến lược cường quốc biển của ĐCSTQ vào một tình thế khá trớ trêu. Bắc Kinh muốn tiến ra biển để giảm bớt sự ràng buộc từ bên ngoài, nhưng hoạt động trên biển càng rộng thì xung đột lợi ích với các nước khác càng nhiều, và ràng buộc từ bên ngoài cũng càng lớn.
ĐCSTQ có thể đưa thế khó cũ ra một chiến trường rộng hơn và tốn kém hơn
Đây cũng chính là cốt lõi của “bẫy Thucydides”. Khi ĐCSTQ tiến ra biển để tìm không gian hoạt động lớn hơn, Mỹ, cường quốc biển mạnh nhất thế giới, tất yếu sẽ cảnh giác và đáp trả.
Thế nhưng, dù biết rõ bành trướng trên biển sẽ khiến Mỹ đáp trả, Bắc Kinh vẫn không ngừng nâng tầm chiến lược cường quốc biển. Đã vậy, Bắc Kinh không thể chỉ tính đến sản lượng đóng tàu, giá trị kinh tế biển và số tàu chiến mà bỏ qua căng thẳng ngoại giao, chi phí quân sự và an ninh khu vực.
Điều đáng phê phán nhất là khi các vấn đề kinh tế trong nước còn chưa có lời giải hiệu quả, ĐCSTQ vẫn có xu hướng dùng những công trình quốc gia lớn hơn và mục tiêu chiến lược lớn hơn để phô trương thành tích cai trị.
Tổng sản phẩm kinh tế biển 11 nghìn tỷ nhân dân tệ trông rất hào nhoáng, nhưng không trả lời được vì sao tiêu dùng của người dân Trung Quốc yếu, tài chính địa phương sẽ cải thiện ra sao và niềm tin của doanh nghiệp tư nhân sẽ hồi phục thế nào.
ĐCSTQ có thể mô tả việc tiến ra biển như con đường tất yếu để một nước lớn trỗi dậy, nhưng không thể bảo đảm biển sẽ thành lối ra mới cho kinh tế Trung Quốc. Nếu cải cách trong nước đình trệ trong khi đối đầu với bên ngoài không ngừng leo thang, cuộc phá vây ra biển này rốt cuộc có thể không phá được thế khó, mà chỉ đưa thế khó cũ ra một chiến trường rộng hơn và tốn kém hơn.
- Blog: Tham vọng chiến lược biển của ĐCSTQ nhìn từ Biển Đông
- “Nên biết xấu hổ một chút”: Bộ trưởng Quốc phòng Philippines đáp trả ĐCSTQ
- Kinh tế Trung Quốc đi xuống, chủ đề “Bây giờ là thời giữ mạng” lên top Weibo
Theo Lý Đình Thiên / Epoch Times
Từ khóa kinh tế biển biển Đông Hải quân Trung Quốc đối đầu Mỹ Trung bẫy Thucydides Chuỗi đảo thứ Nhất









![[VIDEO] Mẹ ơi, hãy yêu con lần nữa!](https://trithucvn2.net/wp-content/uploads/2026/11/Me-oi-hay-yeu-con-lan-nua-04-446x295.jpg)























