Mỹ–Nga–Ukraine lần đầu hòa đàm: Giai đoạn nước rút cuối cùng

Bảo Minh
•
Thứ Bảy, 24/01/2026

Hôm thứ Sáu (23/1), các đoàn đàm phán cấp cao của Mỹ, Nga và Ukraine đã tiến hành cuộc tham vấn kỹ thuật kéo dài 2 ngày tại Abu Dhabi, thủ đô Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Đây là lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bùng nổ năm 2022, đại diện 3 nước chính thức ngồi vào bàn đàm phán trong khuôn khổ “cơ chế đối thoại 3 bên”, được xem là dấu mốc cho thấy tiến trình hòa bình đã bước vào “giai đoạn nước rút cuối cùng”.

Tổng thống Mỹ Donlad Trump – Tổng thống Ukraine Zelensky – Tổng thống Nga Putin. (Ảnh tổng hợp)

Việc khởi động cuộc đàm phán tại Abu Dhabi bắt nguồn từ một “cuộc gặp marathon” then chốt diễn ra tại Moscow từ tối thứ Năm đến rạng sáng thứ Sáu. Đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Steve Witkoff, cùng con rể ông là Jared Kushner đã có cuộc trao đổi kín kéo dài khoảng 4 giờ với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Điện Kremlin.

Trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov mô tả cuộc đối thoại này là “cực kỳ mang tính xây dựng và hết sức thẳng thắn”. Trước khi bay tới Abu Dhabi, ông Witkoff lạc quan cho biết những khác biệt giữa hai bên đã được thu hẹp xuống “vấn đề cuối cùng” — phân định và quy thuộc lãnh thổ.

Cuộc hội đàm bắt đầu từ thứ Sáu sẽ tập trung thảo luận về khu vực tách rời quân sự, việc xác định đường ngừng bắn, cũng như các chi tiết lãnh thổ gây tranh cãi nhất.

Phái đoàn đàm phán phía Nga do Đô đốc Igor Kostyukov, Cục trưởng Cục Tình báo Quân sự (GRU), dẫn đầu, tập trung vào việc triển khai ở cấp độ kỹ thuật quân sự.

Phái đoàn phía Ukraine do Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia Rustem Umerov và Tổng tham mưu trưởng Andrii Hnatov dẫn dắt.

Đội ngũ kỹ thuật của phía Mỹ, do ông Witkoff đứng đầu, đảm nhiệm vai trò điều phối trong khuôn khổ “kế hoạch hòa bình” do Tổng thống Trump đề xuất.

Mặc dù không khí ngoại giao đang nóng lên, các bất đồng thực chất vẫn hết sức gay gắt. Phía Nga tái khẳng định trong các cuộc đàm phán rằng bất kỳ giải pháp lâu dài nào cũng phải dựa trên “công thức Anchorage” đã được thống nhất giữa ông Trump và ông Putin trong cuộc gặp tại Alaska vào tháng 8/2025. Điều này đồng nghĩa với việc Nga yêu cầu kiểm soát hoàn toàn khu vực Donetsk ở miền Đông và đóng băng tuyến mặt trận hiện tại.

“Chúng tôi vẫn quan tâm đến việc giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine bằng các biện pháp chính trị và ngoại giao. Tuy nhiên, nếu điều đó không xảy ra, Nga sẽ tiếp tục đạt được mục tiêu của mình trên chiến trường nơi quân đội Nga nắm thế chủ động”, ông Yury Ushakov cho biết.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm thứ Sáu cho biết còn quá sớm để đưa ra kết luận từ ngày đầu tiên của cuộc đàm phán ba bên với Mỹ và Nga tại Abu Dhabi. “Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận về nội dung các cuộc đàm phán ngày hôm nay; chúng ta sẽ xem các cuộc đàm phán diễn ra như thế nào vào ngày mai và kết quả sẽ ra sao,” ông nói trong bài phát biểu hàng đêm của mình.

Zelensky không cung cấp chi tiết về những gì đã được thảo luận hoặc các bên tham gia đàm phán, nhưng ông cho biết Ukraine đang theo dõi sát sao các kết quả cụ thể khi các cuộc đàm phán tiếp tục. Ông thẳng thắn nói rằng mặc dù cuộc gặp giữa ông và ông Trump tại Davos rất tích cực và thỏa thuận bảo đảm an ninh của Mỹ đã “sẵn sàng”, Ukraine tuyệt đối sẽ không dễ dàng nhượng lại 5.000 km² lãnh thổ mà phía Nga vẫn chưa chiếm được nếu không nhận được các bảo đảm hòa bình thực chất.

Nhằm thúc đẩy đạt được thỏa thuận, ông Trump đã trình bày với các nhà lãnh đạo thế giới tại Davos một “bản thiết kế kinh tế” đầy hấp dẫn. Ông cam kết rằng hòa bình tại Venezuela và Ukraine sẽ mang lại những lợi ích to lớn về dầu mỏ cũng như cơ hội khai thác khoáng sản.

Vì sao vấn đề chủ quyền “Donetsk” là bài toán nan giải

Theo tổng hợp của Reuters, các nguyên nhân chính như sau:

Tranh chấp cốt lõi: “20% lãnh thổ” chưa bị chiếm giữ

Donbas gồm hai khu vực. Quân đội Nga hiện gần như đã kiểm soát hoàn toàn Luhansk (Luhansk), nhưng tại Donetsk, vẫn còn khoảng 20% lãnh thổ (khoảng 5.000 km²) do quân đội Ukraine đóng giữ.

Mặc dù phải trả giá rất lớn trên chiến trường, quân Nga vẫn chưa thể chiếm trọn 20% diện tích này. Tổng thống Putin kiên quyết yêu cầu Ukraine chủ động rút quân, coi đây là “lãnh thổ lịch sử” của Nga.

Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng không có lý do gì để “dâng hiến” cho ông Putin những vùng đất mà quân đội Ukraine đã kiên cường bảo vệ.

Pháo đài quân sự và cửa ngõ chiến lược

Các khu vực hiện do Ukraine kiểm soát bao gồm Sloviansk (Sloviansk) và Kramatorsk (Kramatorsk) thuộc Donetsk.

Đây là những trung tâm then chốt trong tuyến phòng thủ được củng cố của quân đội Ukraine, xung quanh dày đặc chiến hào, chướng ngại chống tăng và bãi mìn.

Do địa hình phía tây Donetsk tương đối bằng phẳng, Ukraine lo ngại rằng một khi mất các thành phố pháo đài này, quân Nga trong tương lai có thể dễ dàng tiến về bờ đông sông Dnipro (River Dnipro) và lấy đó làm bàn đạp cho các đợt tấn công sâu hơn.

Gánh nặng cảm xúc và cái giá chính trị

Cả hai nước đều phải chịu tổn thất nhân mạng nặng nề trong cuộc tranh giành Donetsk. Những trận chiến đẫm máu tại Bakhmut và các địa điểm khác khiến cả hai bên đều khó có thể nhượng bộ về mặt chính trị.

Đối với ông Putin, việc đảm bảo kiểm soát toàn bộ Donetsk là trọng tâm trong hình ảnh “người bảo vệ dân tộc Nga” của ông.

Còn với ông Zelensky, việc từ bỏ vùng đất vẫn có khoảng 250.000 người Ukraine sinh sống có thể bị xem là sự phản bội đối với gia đình những binh sĩ đã hy sinh. Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân Ukraine phản đối mạnh mẽ việc rút quân để đổi lấy bảo đảm an ninh. Ngoài ra, Hiến pháp Ukraine quy định mọi thay đổi lãnh thổ đều phải thông qua trưng cầu dân ý.

Về phía mình, ông Trump thẳng thắn cho rằng để chấm dứt chiến tranh “sẽ có một số trao đổi lãnh thổ xảy ra”.

Động lực kinh tế: cuộc cạnh tranh khoáng sản chiến lược

Donetsk không chỉ là trung tâm công nghiệp mà còn sở hữu các khoáng sản chiến lược quan trọng như đất hiếm, titan và zirconium. Để thúc đẩy thỏa thuận, hôm thứ Tư tại Davos, ông Trump đã trình bày với các nhà lãnh đạo thế giới một bản thiết kế kinh tế, đề xuất biến khu vực này thành “khu kinh tế tự do phi quân sự”, do lực lượng quốc tế giám sát nhằm bảo đảm an ninh.

Đồng thời, thông qua việc thiết lập “khu thương mại tự do miễn thuế”, kế hoạch này nhằm thu hút các ngành công nghiệp toàn cầu quy mô lớn chuyển đến, đồng thời khai thác nguồn tài nguyên đất hiếm tại địa phương được định giá khoảng 500 tỷ USD để thúc đẩy tái thiết. Đây được xem là con bài quan trọng nhằm thu hút các bên ký kết và bù đắp chi phí viện trợ của Mỹ.

Hiện nay, các nhóm kỹ thuật do Cục trưởng Tình báo Quân đội Nga Igor Kostyukov và Tổng Tham mưu trưởng Ukraine Andrii Hnatov dẫn đầu đang tiến hành làm việc tại thủ đô Abu Dhabi của UAE. Mặc dù ông Witkoff lạc quan cho rằng thỏa thuận đã ở rất gần, nhưng 5.000 km² cuối cùng của Donetsk sẽ trở thành nền móng cho hòa bình hay là rào cản cuối cùng khiến đàm phán đổ vỡ, đến nay vẫn còn là điều chưa ngã ngũ.