New Zealand – Quần đảo Cook ký thỏa thuận an ninh mới giữa lo ngại ảnh hưởng từ Trung Quốc
- Ngô Thụy Xương
- •
Hôm thứ Năm (2/4), New Zealand và Quần đảo Cook đã ký một thỏa thuận quốc phòng và an ninh mới, nhằm hàn gắn quan hệ song phương, vốn trở nên căng thẳng khi Quần đảo Cook tăng cường tiếp xúc với chính quyền Trung Quốc. Thỏa thuận này cũng làm rõ cơ chế tham vấn giữa hai bên trong các vấn đề quốc phòng và an ninh trong tương lai.
Tuyên bố chung nêu rõ, Quần đảo Cook cam kết bảo vệ lợi ích quốc phòng và an ninh của New Zealand, tiếp tục cho phép Lực lượng Phòng vệ New Zealand (NZDF) được tiếp cận lãnh thổ của mình, và phải tham vấn với chính phủ New Zealand trước về mọi nhu cầu quốc phòng – an ninh trước khi làm việc với các đối tác khác.
Đổi lại, New Zealand cam kết tiếp tục là đối tác chủ chốt về quốc phòng và an ninh của Quần đảo Cook, đồng thời tăng cường hợp tác song phương trong lĩnh vực này. Chính phủ New Zealand cho biết sẽ giải tỏa việc “đóng băng” và khôi phục khoản viện trợ thường niên khoảng 29,8 triệu đô la New Zealand (xấp xỉ 17 triệu USD) dành cho Quần đảo Cook.
Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters trong tuyên bố nhấn mạnh bản tuyên bố này đặt ra những cam kết chính trị nhằm xóa bỏ các vùng “mơ hồ” trong mối quan hệ hiến định đặc thù giữa hai bên, để chính phủ hai bên có thể tiếp tục cùng nhau tiến về phía trước.
Ông Peters cho biết từ cuối năm 2024, hai chính phủ đã trải qua một loạt “bất đồng nghiêm trọng” – điều mà ông nói “ai cũng biết”, và một trong những nguyên nhân cốt lõi là thiếu đồng thuận về cách hiểu mối quan hệ hiến định giữa đôi bên. “Hôm nay, chúng tôi rất vui mừng được đứng ở đây để thông báo với mọi người rằng hai bên đã đạt được bản tuyên bố về quốc phòng và an ninh này,” ông nói.
Ông ví von rằng “người trong họ hàng đôi khi cũng có lúc xích mích”, nhưng các cuộc đối thoại gần đây giữa hai bên là “rất tích cực”, và “giờ thì chúng ta đã giải quyết xong chuyện trong nhà”. Ông nhấn mạnh đây không phải là thắng lợi của bên nào, mà là “một thắng lợi cho bầu không khí ngoại giao của người dân khắp khu vực Thái Bình Dương”.
Thủ tướng Quần đảo Cook Mark Brown bày tỏ sự hài lòng khi tuyên bố được ký kết. Ông nói tại cuộc họp báo rằng hai bên đã bỏ ra rất nhiều công sức để thống nhất câu chữ, “giúp hai nước có thể hướng về tương lai với niềm tin được khôi phục và một mục tiêu mới mẻ, rõ ràng”.
Ông Peters nhắc lại: “Chúng ta là những người thân thiết trong cùng một gia đình, không chỉ gắn bó chặt chẽ mà còn có một mối liên hệ lâu dài, sâu xa.” Về phần mình, ông Brown nói: “Tổ tiên của chúng ta đã đọc được dấu hiệu từ những vì sao và đại dương, và luôn lựa chọn tiến về phía trước. Chính với tinh thần đó mà chúng tôi ký bản tuyên bố này ngày hôm nay.”
Dù thỏa thuận mà Quần đảo Cook ký với Trung Quốc vẫn còn hiệu lực, phía New Zealand tin rằng bản tuyên bố mới sẽ ngăn chặn việc Quần đảo Cook ký thêm các thỏa thuận mới “mà không có trao đổi trước” trong tương lai. Thực tế, trước khi tuyên bố được ký, hai bên đã liên tục thảo luận về các lĩnh vực Quần đảo Cook có thể hoặc không thể hợp tác với Bắc Kinh.
Nguồn gốc chính của mâu thuẫn: Trung Quốc
Quần đảo Cook gồm 15 đảo nhỏ và đảo san hô, nằm giữa New Zealand và Hawaii, trải rộng trên một vùng biển Thái Bình Dương giàu tài nguyên, với vùng đặc quyền kinh tế rộng tới khoảng 2 triệu km².
Từ năm 1965, Quần đảo Cook và New Zealand duy trì mối quan hệ “liên kết tự do” (free association) về mặt hiến định. Quần đảo Cook có quyền tự trị, cư dân của quốc đảo này đồng thời mang quốc tịch New Zealand. Khi cần thiết, New Zealand vẫn chịu trách nhiệm hỗ trợ quốc phòng, khiến “niềm tin và tham vấn” trở thành trụ cột trong quan hệ song phương.
Từ tháng 10/2024, quan hệ giữa hai bên bắt đầu rạn nứt, khi Thủ tướng Brown đề xuất cấp hộ chiếu độc lập cho cư dân Quần đảo Cook.
Tuy nhiên, điều thực sự làm khoảng cách giữa hai bên nới rộng là sự can dự của Bắc Kinh. Tháng 2/2025, Quần đảo Cook và Trung Quốc đã ký một thỏa thuận kéo dài 5 năm về hợp tác thăm dò và nghiên cứu tài nguyên khoáng sản ở đáy biển trong vùng biển của Quần đảo Cook.
Mặc dù khi đó ông Brown khẳng định thỏa thuận đối tác với Trung Quốc không bao gồm nội dung quốc phòng và sẽ không làm suy yếu quan hệ với New Zealand hay các đối tác khác, nhưng sau đó người ta phát hiện văn bản thỏa thuận thực tế còn bao gồm hợp tác với Bắc Kinh trong lĩnh vực hạ tầng biển và vận tải.
Động thái này lập tức khiến Mỹ, Úc và New Zealand cảnh giác, bởi trước đó Trung Quốc đã ký hàng loạt thỏa thuận về quốc phòng, thương mại và tài chính với nhiều quốc đảo Thái Bình Dương khác, với cách tiếp cận rất giống với chiến lược “Vành đai và Con đường”.
Khi ấy, văn phòng của ông Peters đã cảnh báo rằng việc thiếu minh bạch trong các thỏa thuận như vậy có thể dẫn đến những rủi ro an ninh nghiêm trọng.
Theo Ngô Thụy Xương / Epoch Times
Xem thêm:
Xem thêm
Từ khóa New Zealand Quần đảo Cook
