Hàng nghìn thí sinh 26,5-28 điểm trượt nguyện vọng vì không có điểm cộng

Dữ liệu tuyển sinh đại học năm 2026 cho thấy hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển vào nguyện vọng đăng ký do không có điểm cộng. Bộ GD&ĐT đang đề xuất từ năm 2027 không cho cơ sở đào tạo tự cộng thêm điểm đối với chứng chỉ, thành tích hoặc các tiêu chí bổ sung.

Thông tin được ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), trao đổi ngày 21/9 khi nói về dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học.

Theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026, hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 người sử dụng IELTS. IELTS 6.0 là mức phổ biến nhất với 8.318 thí sinh, nhưng được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau.

Điểm cộng có thể ảnh hưởng kết quả ở ngành cạnh tranh cao

Tại nhóm ngành thuộc tốp 5% có điểm chuẩn cao, với ngưỡng tham chiếu 26,09/30, hơn 30% người nhập học có điểm cộng. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm ngành ngoài tốp 25% là 9,51%.

Đáng chú ý, trong ba phương thức tuyển sinh không có cấu phần ngoại ngữ riêng gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp hai kết quả, 51,42% thí sinh có điểm cộng có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.

Theo ông Thảo, những số liệu này không thể xác định cụ thể từng thí sinh nào bị thay thế bởi một thí sinh khác nhờ điểm cộng. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy điểm cộng có thể ảnh hưởng đến thứ tự xét tuyển tại những ngành có mức cạnh tranh cao.

Một trường hợp được Bộ GD&ĐT đưa ra để minh họa là nhóm 184 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành chỉ xét một tổ hợp không có môn ngoại ngữ. Ngành này có điểm chuẩn 28,25 điểm.

Điểm ba môn trong tổ hợp của nhóm thí sinh này thấp nhất là 25 điểm. Nếu không có điểm cộng từ chứng chỉ, hơn 70% trong nhóm sẽ không đạt mức 28,25 điểm. Sau khi được cộng điểm, tỷ lệ trượt giảm xuống còn khoảng 16-17%.

Hai trường hợp được đề xuất rà soát

Theo Bộ GD&ĐT, một bất cập là những ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng vẫn cho thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh được cộng điểm.

Chẳng hạn, một ngành chỉ xét Toán, Vật lý và Hóa học. Trong trường hợp này, thí sinh có điểm ba môn cao hơn vẫn có thể đứng sau thí sinh có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng thêm điểm từ chứng chỉ tiếng Anh.

Bất cập thứ hai xảy ra khi tổ hợp xét tuyển đã có môn tiếng Anh nhưng thí sinh tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh. Khi đó, năng lực ngoại ngữ vừa được tính trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế thông qua điểm cộng.

Bộ GD&ĐT cho biết nhiều ngành có điểm chuẩn khoảng 28 điểm nhưng cho phép cộng tới 1,5 điểm. Điều này khiến thí sinh đạt 26,5-28 điểm nhưng không có chứng chỉ để được cộng điểm có thể không trúng tuyển vào ngành đã đăng ký.

Dự thảo không bỏ chứng chỉ ngoại ngữ

Bộ GD&ĐT nhấn mạnh cách hiểu “bỏ IELTS” hoặc “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ” là không chính xác.

Theo nội dung dự thảo, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai. Chứng chỉ cũng có thể được dùng để chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài hoặc được xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra theo quy định.

Thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng các điều kiện của quy chế. Từ năm 2027, xét tuyển thẳng cũng không tính vào giới hạn ba phương thức tuyển sinh của mỗi ngành theo nội dung dự thảo.

Điểm thay đổi được đề xuất là không cộng thêm điểm ngoài thang đánh giá chính do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung.

Theo Bộ GD&ĐT, nếu ngành đào tạo cần ngoại ngữ thì ngoại ngữ cần được đưa thành một hợp phần chính thức của phương thức xét tuyển. Thí sinh có thể sử dụng điểm thi hoặc chứng chỉ được quy đổi tương đương.

Đề xuất bỏ điểm cộng từ năm 2027

Dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đề xuất từ năm 2027 không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc các tiêu chí bổ sung.

Theo lý giải của Bộ GD&ĐT, việc thay đổi này tiếp nối quá trình chuẩn hóa tuyển sinh. Từ năm 2023, Bộ đã yêu cầu các trường quy đổi tương đương giữa các phương thức để giảm chênh lệch. Năm 2026, điểm cộng tối đa cũng được khống chế ở mức 10% tổng điểm xét tuyển.

Tuy nhiên, việc mỗi trường tự quy đổi và xác định mức điểm cộng vẫn tạo ra sự khác biệt giữa các ngành và cơ sở đào tạo. Vì vậy, dự thảo đề xuất bỏ điểm cộng ngoài thang đánh giá chính.

Bộ GD&ĐT cho rằng việc không được cộng điểm không đồng nghĩa chứng chỉ ngoại ngữ mất giá trị. Nếu ngành học cần ngoại ngữ, chứng chỉ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi thay thế môn ngoại ngữ hoặc chứng minh yêu cầu đầu vào.

Như vậy, nội dung đang được đề xuất không phải là loại bỏ IELTS hay các chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh đại học, mà thay đổi cách sử dụng chứng chỉ, theo hướng năng lực ngoại ngữ được đánh giá tại vị trí phù hợp thay vì mặc nhiên trở thành điểm thưởng.