Quốc hội quyết định không tiếp tục áp dụng hình phạt tử hình với 6 tội danh, đồng thời giữ hình phạt này đối với 4 tội còn lại.

Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi, bỏ án tử hình với 6 tội danh, chuyển mức hình phạt cao nhất thành tù chung thân. (Ảnh: AI)

Bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh

Với 463/472 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi tại kỳ họp thứ 2, khóa XVI. Bộ luật gồm 25 chương, 417 điều và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Theo quy định mới, hình phạt tử hình được bãi bỏ đối với 6 tội danh:

  • Tội bạo loạn.
  • Tội mua bán trái phép chất ma túy.
  • Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
  • Tội chống loài người.
  • Tội phạm chiến tranh.
  • Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.

Riêng tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân được nhập vào tội khủng bố. Vì vậy, đây là một trong những thay đổi về cấu trúc tội danh bên cạnh việc loại bỏ hình phạt tử hình.

Sau khi sửa đổi, 4 tội danh vẫn có thể áp dụng hình phạt tử hình gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Tù chung thân là mức hình phạt cao nhất đối với 6 tội được bỏ án tử hình

Việc bỏ hình phạt tử hình không đồng nghĩa với việc miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm các tội này. Theo phương án được Quốc hội thông qua, mức hình phạt cao nhất đối với 6 tội danh nói trên là tù chung thân.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Chính phủ cho rằng chưa có căn cứ thuyết phục chứng minh hình phạt tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm hiệu quả hơn tù chung thân.

Theo cơ quan soạn thảo, người tham gia các đường dây ma túy thường tin rằng hành vi của mình sẽ không bị phát hiện, thay vì cân nhắc sự khác biệt giữa án tử hình và tù chung thân. Vì vậy, việc nâng cao năng lực điều tra, phát hiện, triệt phá đường dây, truy tìm người tổ chức và thu hồi lợi ích bất hợp pháp được xem là những biện pháp quan trọng để đấu tranh với loại tội phạm này.

Chính phủ cũng phân biệt hành vi mua bán với sản xuất trái phép chất ma túy. Trong khi hình phạt tử hình được bỏ đối với tội mua bán, tội sản xuất trái phép chất ma túy vẫn thuộc nhóm có thể áp dụng hình phạt cao nhất.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Chính phủ khẳng định đây vẫn là hành vi đặc biệt nghiêm trọng và phải được xử lý nghiêm khắc. Việc bỏ án tử hình được giải thích trên cơ sở tương quan hình phạt giữa các tội danh. Những trường hợp hành vi xâm hại tình dục đồng thời gây ra hậu quả chết người có thể bị xem xét trách nhiệm về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành.

Bốn tội danh vẫn giữ hình phạt tử hình

Theo Bộ luật Hình sự sửa đổi, hình phạt tử hình tiếp tục được duy trì đối với các tội:

  • Phản bội Tổ quốc.
  • Giết người.
  • Khủng bố.
  • Sản xuất trái phép chất ma túy.

Như vậy, số tội danh có thể áp dụng hình phạt tử hình giảm từ 10 xuống còn 4. Đây là bước tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt cao nhất trong hệ thống pháp luật hình sự.

Trước đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định hình phạt tử hình đối với 18 tội danh. Năm 2025, Quốc hội đã thông qua việc bỏ hình phạt này đối với 8 tội danh, đưa số lượng xuống còn 10 trước khi tiếp tục sửa đổi trong năm 2026.

Các bản án tử hình chưa thi hành được chuyển thành tù chung thân

Cùng với Bộ luật Hình sự sửa đổi, Quốc hội cũng thông qua Nghị quyết về việc thi hành bộ luật, quy định cách xử lý đối với những bản án đã tuyên trước đó.

Theo nghị quyết, kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố, không áp dụng hình phạt tử hình khi xét xử người phạm các tội mà bộ luật mới đã bỏ hình phạt này.

Đối với người đã bị tuyên án tử hình trước ngày bộ luật được công bố về một trong các tội danh thuộc diện bãi bỏ nhưng chưa thi hành án, hình phạt tử hình sẽ không được thực hiện. Chánh án TAND tối cao ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực từ ngày 3/12/2026, trong khi bộ luật mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Quy định chuyển tiếp này nhằm xử lý thống nhất những bản án đã có hiệu lực nhưng chưa được thi hành, phù hợp với chính sách hình sự mới được Quốc hội thông qua.

Minh Long