Trung Quốc đẩy mạnh robot hình người: Sự thật đằng sau những màn trình diễn hào nhoáng

Trung Quốc đang coi AI hiện thân (Embodied AI) và robot hình người là một hướng phát triển công nghiệp chiến lược, kỳ vọng biến công nghệ này thành động lực tăng trưởng kinh tế mới. Chính phủ trung ương và địa phương đã tăng cường hỗ trợ vốn, mua sắm công và xây dựng các trung tâm huấn luyện robot, trong khi doanh nghiệp đặt mục tiêu tạo ra bước đột phá về “bộ não” robot tương tự “khoảnh khắc ChatGPT”. Reuters dẫn lời CEO Unitree Vương Hưng Hưng dự đoán bước ngoặt của AI hiện thân có thể đến trong 2-3 năm tới, dù ông thừa nhận robot vẫn chưa sẵn sàng để triển khai đại trà.

Tuy nhiên, năng lực trình diễn và khả năng làm việc thực tế của robot vẫn còn khoảng cách đáng kể. Một cuộc điều tra của Reuters tại một trung tâm huấn luyện ở Liễu Châu, Quảng Tây, cho thấy hơn 100 robot hình người được đào tạo thực hiện các nhiệm vụ như phân loại hàng hóa, đóng gói và pha cà phê. Robot vẫn di chuyển chậm, vụng về và phụ thuộc nhiều vào con người. Một huấn luyện viên mới có thể phải thử khoảng 300 lần mới tạo ra được một động tác sử dụng được, trong khi người có kinh nghiệm cần khoảng 50 lần. Dự án hiện cũng chưa có con đường rõ ràng để tạo lợi nhuận.

Vấn đề lớn nằm ở khả năng thích ứng với môi trường thực tế. Robot có thể hoàn thành một nhiệm vụ sau khi được huấn luyện trong điều kiện cụ thể, nhưng dễ thất bại khi ánh sáng, góc độ, vật thể hoặc trình tự công việc thay đổi. Trong các nhà máy, những cánh tay robot công nghiệp truyền thống vẫn có lợi thế về tốc độ, độ tin cậy và tính ổn định. Reuters ghi nhận nhiều hãng xe Trung Quốc mới chỉ sử dụng số lượng nhỏ robot hình người trong các chương trình thử nghiệm. Dữ liệu của Liên đoàn Robot quốc tế cho thấy khoảng 7.000 robot hình người được bán trên toàn cầu trong năm 2025, trong khi phần lớn vẫn phục vụ nghiên cứu và phát triển AI thay vì trực tiếp tạo ra năng suất công nghiệp.

Dù vậy, nguồn vốn và đơn hàng từ khu vực nhà nước đang giúp ngành tăng trưởng nhanh. Reuters cho biết chính quyền trung ương, địa phương và các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đã chi ít nhất 230 triệu USD để mua robot hình người và thiết bị liên quan trong nửa đầu năm 2026, tăng mạnh so với 62 triệu USD cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc hiện có hơn 150 doanh nghiệp robot hình người, trong khi nhiều công ty nhận được đơn hàng từ các dự án do chính quyền hỗ trợ.

Mô hình tăng trưởng dựa vào trợ cấp cũng đặt ra câu hỏi về chất lượng nhu cầu thị trường. Reuters cho biết các cơ quan quản lý Trung Quốc gần đây đã bắt đầu thận trọng hơn với làn sóng IPO robot hình người, đặc biệt xem xét liệu doanh thu từ các dự án được chính quyền hỗ trợ có phản ánh nhu cầu thương mại thực sự hay không. Cổ phiếu Unitree, một trong những doanh nghiệp nổi bật nhất, từng tăng hơn 5 lần trong ngày đầu niêm yết nhưng sau đó giảm mạnh từ mức đỉnh.

Một dấu hiệu khác là giá robot đang chịu sức ép giảm khi các doanh nghiệp cạnh tranh quyết liệt. Reuters dẫn dự báo Morgan Stanley cho rằng giá bán trung bình robot hình người có thể giảm 15% trong năm 2026. Trong khi đó, giới đầu tư dự báo ngành có thể bước vào giai đoạn sàng lọc và hợp nhất khi trợ cấp giảm hoặc thị trường yêu cầu các doanh nghiệp chứng minh hiệu quả thương mại thực tế.

Vì vậy, cuộc đua robot hình người của Trung Quốc hiện đứng trước hai khả năng song song: nguồn lực sản xuất, chuỗi cung ứng và dữ liệu quy mô lớn có thể giúp nước này tạo ra những doanh nghiệp dẫn đầu; nhưng nếu tốc độ mở rộng sản xuất vượt quá khả năng ứng dụng thực tế, ngành cũng có nguy cơ dư thừa công suất và phải trải qua một đợt tái cơ cấu mạnh.