Trung Quốc: Người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm 7 năm liền, bớt 83 triệu

Phương Hiểu
•
Thứ Bảy, 07/11/2026

Số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân tại Trung Quốc đã giảm 7 năm liền, tổng cộng khoảng 83 triệu người, còn số người tham gia bảo hiểm y tế công nhân viên chức lại tăng.

Ảnh minh họa một bệnh viện. (Ảnh: Noel Celis/ AFP qua Getty Images)

Một nghiên cứu chỉ ra rằng bảo hiểm y tế cư dân thu phí theo mức cố định, trong khi mức đóng cá nhân được nâng lên nhiều năm liền, khiến người thu nhập thấp chịu gánh nặng tương đối lớn hơn. Các hộ thu nhập thấp ở nông thôn, gia đình đông người và người cao tuổi sống chủ yếu nhờ lương hưu thấp gặp khó khăn rõ hơn cả trong việc đóng phí.

Số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm khoảng 83 triệu trong 7 năm

Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) hôm thứ Năm (5/11) tổ chức buổi họp báo về “Ví bảo hiểm y tế phiên bản 2.0”. Tại đây, cơ quan này lên tiếng về thông tin đang được bàn tán trên mạng rằng số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân “giảm 7 năm liền, bớt 83 triệu người”, và giải thích rằng mức giảm chủ yếu do 3 nguyên nhân.

Thứ nhất là xử lý tình trạng tham gia trùng lặp. Từ năm 2019 đến 2024, khoảng 25 triệu trường hợp tham gia trùng và dữ liệu không hợp lệ khác đã bị loại khỏi số liệu bảo hiểm y tế cư dân trên toàn quốc.

Thứ hai là người dân chuyển từ bảo hiểm y tế cư dân sang bảo hiểm y tế công nhân viên chức. Từ năm 2019 đến 2025, số người tham gia bảo hiểm y tế công nhân viên chức tăng từ 329 triệu lên 389 triệu, tức tăng ròng khoảng 60 triệu người, trong đó một phần lớn chuyển từ bảo hiểm y tế cư dân sang.

Thứ ba là dân số thường trú giảm. Dân số Trung Quốc đạt đỉnh vào năm 2021 và đã giảm 4 năm liên tiếp, từ 2022 đến 2025.

Tuy nhiên, hiện chưa có số liệu tách riêng đầy đủ cho 3 yếu tố trên. Chính quyền đã công bố số người tham gia trùng bị loại, số người tăng thêm ở bảo hiểm y tế công nhân viên chức và mức giảm dân số, nhưng không nói rõ mỗi yếu tố chiếm bao nhiêu trong mức giảm 83 triệu người. Chính quyền cũng không công bố số người ngừng tham gia vì gánh nặng đóng phí.

Mức đóng cá nhân tăng từ 250 lên 400 nhân dân tệ, gia đình thu nhập thấp chịu gánh nặng hơn

Số người tham gia giảm, còn mức đóng cá nhân của bảo hiểm y tế cư dân lại tăng liên tục nhiều năm. Nhóm nghiên cứu chính sách y tế thuộc Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu của Đại học Duke Côn Sơn mới đây công bố nghiên cứu mang tên “Số người tham gia bảo hiểm y tế cơ bản của cư dân thành thị và nông thôn giảm: Vấn đề và giải pháp”.

Nghiên cứu cho biết từ năm 2019 đến 2025, mức đóng cá nhân mỗi năm của bảo hiểm y tế cư dân tăng từ 250 lên 400 nhân dân tệ, tức tăng 60%. Cùng thời gian đó, mức hỗ trợ từ ngân sách tăng từ 520 lên 700 nhân dân tệ, tức tăng khoảng 35%. Phần cá nhân đóng vì thế tăng nhanh hơn phần ngân sách hỗ trợ.

Đại học Duke Côn Sơn đặt tại thành phố Côn Sơn, tỉnh Giang Tô, do Đại học Duke của Mỹ và Đại học Vũ Hán của Trung Quốc hợp tác thành lập.

Phân tích dữ liệu thu nhập của cư dân nông thôn, nghiên cứu cho thấy bảo hiểm y tế cư dân thu theo mức cố định, người thu nhập cao hay thấp đều đóng như nhau, nên người thu nhập thấp chịu gánh nặng tương đối lớn hơn. Từ năm 2003 đến 2024, với nhóm 20% cư dân nông thôn có thu nhập thấp nhất, phí bảo hiểm y tế cá nhân đóng bằng khoảng 1,2% thu nhập khả dụng bình quân đầu người vào năm 2003, đến năm 2024 đã lên 7,4%. Với nhóm 20% có thu nhập cao nhất, tỷ lệ này luôn dưới 1%. Thống kê của nghiên cứu cũng ghi nhận số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm 7 năm liền trong giai đoạn 2019-2025, tổng cộng khoảng 83 triệu người.

Nghiên cứu còn chỉ ra rằng cách đóng theo đầu người khiến gia đình đông người chịu gánh nặng lớn hơn. Chẳng hạn, một gia đình 4-8 người ở tỉnh Hà Bắc mỗi năm có thể phải đóng 1.600-3.200 nhân dân tệ tiền bảo hiểm y tế cư dân. Với một số hộ thu nhập thấp, khoản này có thể gần bằng thu nhập của một tháng.

Mức hỗ trợ đóng bảo hiểm mà chương trình trợ giúp y tế dành cho nhóm khó khăn cũng khác nhau giữa các địa phương. Theo nhóm nghiên cứu, tiêu chuẩn hỗ trợ và cách xác định đối tượng mỗi nơi một khác có thể làm giảm khả năng duy trì bảo hiểm của một số nhóm dễ tổn thương về kinh tế.

Chỉ 34,9% lao động tự do tham gia bảo hiểm y tế công nhân viên chức

Tình hình việc làm ở Trung Quốc không khả quan, lao động tự do ngày càng nhiều, nhưng nhóm này khó chuyển sang bảo hiểm y tế công nhân viên chức.

Hong Kong Economic Times hôm 22/10 dẫn ước tính hồi tháng 9 của Triệu Oánh, phó nghiên cứu viên phòng bảo hiểm y tế thuộc Viện Khoa học Lao động và An sinh Xã hội Trung Quốc, đơn vị nghiên cứu trực thuộc Bộ Nhân lực và An sinh Xã hội ĐCSTQ. Nếu tính trên khoảng 200 triệu lao động tự do, ước tính này cho thấy chỉ khoảng 34,9% tham gia bảo hiểm y tế công nhân viên chức, tức hơn 60% chưa tham gia loại bảo hiểm này.

Thống kê này không tính những người tham gia bảo hiểm y tế cư dân, nên không thể kết luận rằng số còn lại đều không có bảo hiểm y tế.

Lao động tự do gồm nhân viên giao đồ ăn, tài xế xe công nghệ, người giúp việc gia đình và người làm việc độc lập (freelancer). Bài báo nêu 3 lý do khiến họ khó tham gia bảo hiểm: áp lực đóng phí lớn, thu nhập bấp bênh và hoài nghi về lợi ích nhận lại sau thời gian dài đóng góp.

Khác với người lao động làm việc cho một đơn vị cố định, lao động tự do phải tự đóng các khoản phí bảo hiểm xã hội. Ở Thượng Hải chẳng hạn, một lao động tự do đóng bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế ở mức thấp nhất phải trả tổng cộng hơn 2.200 nhân dân tệ mỗi tháng. Chỉ cần thu nhập giảm, họ có thể khó đóng tiếp.

Ngoài ra, khi Trung Quốc từng bước nâng tuổi nghỉ hưu, số năm đóng tối thiểu để được nhận lương hưu cơ bản hằng tháng theo chế độ công nhân viên chức cũng sẽ tăng dần từ 15 lên 20 năm, bắt đầu từ năm 2030. Một số người trẻ vì thế lo rằng thời gian đóng kéo dài mà quyền lợi sau này chưa chắc chắn, nên thà giữ tiền mặt để lo cuộc sống trước mắt.

Đóng phí rồi, thực tế được chi trả bao nhiêu?

Người dân quyết định có tiếp tục tham gia bảo hiểm hay không dựa trên những tính toán thực tế: mỗi năm phải đóng bao nhiêu, gia đình có kham nổi không, và khi đi khám chữa bệnh được chi trả bao nhiêu.

Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia ĐCSTQ đã công bố Thông cáo thống kê về tình hình phát triển bảo đảm y tế toàn quốc năm 2025. Theo thông cáo, năm 2025 quỹ bảo hiểm y tế chi trả 66% chi phí nằm viện trong danh mục cho người tham gia bảo hiểm y tế cư dân. Xét theo cấp bệnh viện, tỷ lệ này là 61,7% ở bệnh viện cấp 3, 71,8% ở bệnh viện cấp 2 và 79,4% ở bệnh viện cấp 1 trở xuống.

Cần lưu ý đây là tỷ lệ quỹ chi trả cho chi phí nằm viện thuộc danh mục bảo hiểm y tế, không có nghĩa toàn bộ chi phí khám chữa bệnh đều được thanh toán theo tỷ lệ này. Thuốc, xét nghiệm nằm ngoài danh mục và các khoản người bệnh tự chi khác vẫn có thể làm tăng số tiền họ thực tế phải trả.