Câu chuyện trồng hoa – Hồng ri thời son phấn

Mới đây, một bà bạn chẳng biết kiếm đâu ra được hạt giống Hồng ri, trồng ở Sài Gòn ra hoa. Tôi hỏi xin một ít, trồng ở sân thượng. Trồng đi trồng lại cả chục lần, vẫn không ra hoa. Duyên nợ chắc hết rồi!

Tôi viết “Câu chuyện trồng hoa” năm 2011, hồi mới về Đà Lạt. 6 năm sau mới viết “Hồng ri thời son phấn” như là phần vĩ thanh. Bây giờ là năm 2026, hơn 15 năm trôi qua. Tôi trích lại dưới đây những đoạn liên quan đến Hồng ri trong tùy bút “Câu chuyện trồng hoa”.

Vũ Thế Thành, 21/01/2026

*

Hồng ri thời son phấn

Hồi tôi mới về Đà Lạt (2011), chẳng nơi nào bán hoa hồng ri, và cũng chẳng nơi nào trồng. Hồng ri mọc dại. Tôi chỉ tình cờ tìm thấy nó khi đi ngang qua lăng mộ quận công Nguyễn Hữu Hào (cha của Nam Phương Hoàng hậu). Khu lăng mộ hoang phế, chỉ có hai cây hồng ri mọc chơi vơi giữa những tảng đá.

Sau này tôi tìm thêm được loại hồng ri trắng trong khu rừng, cách lăng mộ chừng vài ba cây số.

“Câu chuyện trồng hoa” được viết vào thời điểm đó. Tôi yêu sự mỏng manh của hồng ri khi đưa nó từ rừng về, chỉ một cơn gió mạnh cũng có thể làm cánh hoa rơi lả tả. Tôi cũng yêu sự chống chọi yếu ớt, mộc mạc của hồng ri giữa những bông hoa đầy vẻ đẹp lai tạo của thời thẩm mỹ viện.

Hồng ri dễ trồng, nhưng chóng tàn. Hạt già, rơi vung vãi xuống đất lại tự nẩy mầm, tự nhiên lớn lên như ở đất rừng, với những cánh hoa thưa thớt. Có lẽ hồng ri hiểu, tôi đã chia tay với những loài hoa son phấn.

Bây giờ ở Đà lạt người ta trồng nhiều hồng ri, những cụm hoa to hơn, cánh hoa khít nhau hơn. Hồng ri có được son phấn hay không, tôi không biết. Năm ngoái, ở cả một bãi đất ngay con đường ấp Ánh Sáng, gần hồ Xuân Hương, chỉ trồng hồng ri. Du khách chen vào, làm dáng chụp ảnh, tràn ngập giữa cả rừng hồng ri đẹp hơn, rực rỡ hơn.

Người ta còn đổi tên hồng ri thành hoa Chiêu quân, hoa Túy Điệp, hoa Phụng điệp… gì gì đó cho xứng tầm huyền thoại. Có cô gái nào lạc vào chốn “phồn hoa” mà còn giữ tên Thắm, Lụa, Mận, Xoài… đâu?

Nhớ lại “Câu chuyện trồng hoa”, không chỉ là câu chuyện hồng ri một thời hoang dại, mà còn để tự ngẫm về cây trúc và hoa mắc cỡ. Và rồi, cũng để nhớ về khúc ca Phượng Cầu Hoàng ở quán Bích Câu, nơi tôi thỉnh thoảng ra đó đọc và viết.

Vũ Thế Thành, 28/5/2017

*

Câu chuyện trồng hoa (trích)

…. Trời đã chạng vạng tối. Khi về ngang qua lăng quận công Nguyễn Hữu Hào, đột nhiên Tuyên dừng xe lại, bước đến một cây cao chừng tám tấc, vươn giữa đám cỏ dại, mọc khẳng khiu bên đường. Trên đỉnh cây là một cụm hoa màu hồng nhạt, nhiều hoa, nhiều cánh bé xíu

…“Chú thích hoa này không?”, Tuyên hỏi. Tôi ngước nhìn lên lăng, âm u và hoang phế: “Ừ thì mang về trồng cũng được, mà tên hoa là gì?” – “Cháu không biết, chắc nó là một loại hoa hồng”.

Tuyên xuống… tấn, rồi nhẹ nhàng nhổ phăng cây như Lỗ Trí Thâm nhổ cây liễu ở sân chùa. Tôi bước tới đỡ lấy cây, Tuyên cảnh báo, “Chú cẩn thận, cầm hoa hồng phải cầm ở rễ, cầm ở thân gai đâm”. Tôi bật cười ha hả… Đúng thế! Muốn kiểm soát hoa hồng, phải nắm chặt lấy gốc rễ. Đơn giản thế mà cả đời nghĩ không ra để phải chuốc lấy bao phiền toái.

Tuyên ngơ ngác nhìn tôi. Nó không hiểu vì sao tôi lại cười sảng khoái với một chân lý đơn giản như thế. Thằng nhỏ này đúng là thầy tôi. Cái ngơ ngác của nó đạt tới mức… thiền, như câu chuyện nhà sư cõng cô gái qua sông.

Ngồi sau xe, tôi hào hứng, “Tiếc nhỉ! Không biết nó là hoa hồng gì?”. Tuyên im lặng, nó chạy thẳng ra chợ, gặp cô bán hoa thông thái, hỏi chuyện loanh quanh, rồi chỉ vào hoa hồng đang cầm trên tay, “Chị biết hoa này tên gì không?”. Cô gái ngẫm nghĩ một chút, rồi bật ra: “Hoa hồng ri!”. Tuyên nhìn tôi, nháy mắt, tên nó là Hồng Ri.

Tôi trồng cây hồng ri trong vườn, trông nó cao lêu nghêu và buồn bã giữa những loài hoa khác. Bước ra vườn là tôi nhìn nó trước tiên. Tôi quan tâm tới sự sống chết của nó hơn những cây còn lại. Tôi tưới nước, tôi nhìn nó âu lo… Lá héo đi, các cánh hoa nhỏ xíu rủ xuống thảm hại. Đang tự do từ nơi hoang dã, bỗng nhiên bị nhốt trong vườn, giữa những loài hoa xa lạ phấn son, không buồn sao được. Tôi thoáng nghĩ, hay trả nó về… rừng. À, người ta chở củi về rừng, thả động vật về rừng, thả cá về biển… Chứ ai lại thả hoa về rừng.

Tôi chợt nhớ đến câu chuyện Hương phi của vua Càn Long. Nhà Thanh đem quân đánh vùng Trung Á, bắt được công chúa xứ Hồi Hột, đem về dâng Càn Long. Nàng đẹp, người toát hương thơm kỳ lạ, được vua phong làm Hương phi. Nàng buồn, nhớ cố quốc. Vua cho xây cả cung điện thu nhỏ giống như ở kinh đô Hồi Hột để nàng khuây khỏa. Hương phi vẫn u uất nhớ quê, nhớ chồng. Sau cùng, nàng chọn dải lụa để chết.

Tôi không phải là vua để vung tay chơi nổi cả khu rừng sinh thái. Tôi là thằng ngớ ngẩn về hoa. Hồng ri cũng ngớ ngẩn giữa bầy hoa đô thị. Nhưng thánh nhân đãi kẻ khù khờ. Không chừng hồng ri sẽ sống. Vậy mà nó sống thiệt! Tuần sau, những cánh hoa bé xíu đã ngẩng lên, lá héo đã thay bằng lá non… Tôi tự thưởng cho mình ly rượu vang, hả hê, Càn Long chẳng là cái đinh gì so với thằng ngớ ngẩn như tôi.

Hàng ngày tôi tập tưới cây, tập ngắm hoa. Tôi cố gắng nhớ những tên gọi nên thơ đài các của chúng, cố nhìn cho ra vẻ đẹp muôn màu muôn sắc, ráng hít hà hương thơm. Tập tành cái gì thì được, chứ tập tành… yêu, coi bộ khó quá! Sự miễn cưỡng làm tôi bối rối…

Cả đời chạy theo… hoa-biết-nói, lời nói bay lên lượn xuống, rồi trôi đi tuốt luốt. Bây giờ tôi lại yêu những loài hoa-không-biết-nói, ngắm nghía sự im lặng của chúng. Nhà văn Nhật Chiêu đọc thơ Han Yong-Un và Hàn Mặc Tử, hứng lên nói rằng, im lặng là thứ ngôn ngữ ẩn giấu. Hiểu được cái ẩn giấu đó, thì niềm thinh lặng sẽ cất lên tiếng hát…

Tôi ngờ cha nội nhà văn này chỉ vẽ chuyện. Im lặng là im lặng; im lặng còn hát với hò thì coi sao được. Nhưng mà không chừng chả lại… đúng. Tôi đã chẳng từng lên rừng, mượn hoa xấu hổ, mượn đóa hồng ri để đi tìm một cái gì đó hay sao? Biết đâu trong rừng tôi lại bắt gặp ông bạn văn sĩ lè phè đang lom khom vác tâm tư Hermann Hesse đi tìm cái gì đó. Chẳng lẽ lại tìm giống cái tôi đang tìm? Nếu gặp Nhật Chiêu trong rừng, tôi sẽ vẫy tay từ xa hello, tôi sẽ chụm hai tay làm loa hú to về phía chả: Same same but… different.

Tôi nhìn hoa xấu hổ dưới chân bụi trúc, ngẫm nghĩ về lòng tự trọng. Tôi nhìn hồng ri, hoa đứng chơi vơi giữa đám hoa đài các kiêu sa, những bông hoa hương sắc đã vào thẩm mỹ viện từ thuở hoài thai. Trông hồng ri bi tráng, mộc mạc và chân thật biết bao! Hình như tôi vừa nhận ra vẻ đẹp của nó.

Mà chân thật chẳng lẽ không phải là cái đẹp hay sao?

Vũ Thế Thành, Đà Lạt, cuối năm 2011

Đăng lại từ Facebook Vũ Thế Thành
Mời bạn đọc tìm hiểu thêm các tác phẩm của tác giả Vũ Thế Thành tại đây.

Xem thêm cùng tác giả: