Chuyên gia tiết lộ tư duy duy nhất giúp bảo đảm một cuộc sống hạnh phúc

Trần Tuấn Thôn
•
Thứ Ba, 04/08/2026

Nhiều người luôn khao khát có một cuộc sống hạnh phúc và không ngừng tìm kiếm điều đó, nhưng không phải ai cũng thực sự sống hạnh phúc. Theo một chuyên gia, chỉ khi có được một tâm thế đúng đắn, con người mới có thể đạt được hạnh phúc bền vững.

Nhà tâm lý học người Mỹ Mark Travers viết trên trang Psychology Today rằng, phần lớn lời khuyên về hạnh phúc đều cho rằng mục tiêu là khiến bản thân cảm thấy tốt hơn. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu về cảm xúc cho thấy tâm thế liên quan mật thiết nhất đến hạnh phúc thực ra không nằm ở việc tạo ra cảm xúc tích cực, mà ở cách con người đối diện với những cảm xúc tiêu cực.

Các nhà tâm lý học nghiên cứu về điều hòa cảm xúc liên tục phát hiện rằng, những người ứng phó hiệu quả nhất với nghịch cảnh không phải là những người ít trải qua cảm xúc tiêu cực hơn. Ngược lại, họ học cách chấp nhận những cảm xúc ấy khi chúng xuất hiện, thay vì cố gắng gạt bỏ hoặc phủ nhận chúng.

Các nhà nghiên cứu gọi tâm thế này là “chấp nhận cảm xúc”, tức là đối diện với sự tức giận, buồn bã hay lo âu bằng thái độ tò mò và không phán xét, thay vì xem mọi cảm xúc tiêu cực đều là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó không ổn.

Điều khiến phát hiện này có vẻ trái với trực giác là quy luật mà nó thể hiện: so với những người luôn cố kìm nén cảm xúc hoặc tự thuyết phục bản thân phải thay đổi cảm nhận, những người biết chấp nhận cảm xúc của mình thường có sức khỏe tinh thần tốt hơn theo thời gian, bao gồm cả việc trải qua ít cảm xúc tiêu cực hơn.

Xu hướng này đã được xác nhận trong một nghiên cứu công bố năm 2018 trên Tạp chí Nhân cách và Tâm lý học Xã hội.

Theo ông Travers, khi hiểu rõ cơ chế bên trong thì điều này sẽ trở nên dễ lý giải hơn. Ông giải thích rằng, khi con người phán xét cảm xúc của mình, họ thường vô tình tạo thêm một lớp đau khổ mới chồng lên cảm giác khó chịu ban đầu.

Chẳng hạn, bản thân cảm giác lo âu đã đủ khó chịu. Nhưng nếu một người lại cảm thấy bực bội hoặc tự trách mình vì đang lo âu, tình hình thường trở nên tồi tệ hơn nhiều. Chính “lớp cảm xúc thứ hai” này, chứ không phải sự lo âu ban đầu, mới thường phát triển thành vấn đề khó kiểm soát hơn.

“Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết” (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) được xây dựng dựa trên quan điểm này. Liệu pháp đề cập đến khái niệm “né tránh trải nghiệm”, tức xu hướng bản năng muốn trốn tránh hoặc kìm nén những trải nghiệm nội tâm mà bản thân không mong muốn.

Nhiều thập kỷ nghiên cứu lâm sàng cho thấy “né tránh trải nghiệm” có liên quan đến tỷ lệ mắc chứng lo âu và trầm cảm cao hơn. Một nghiên cứu công bố năm 2022 trên Tạp chí Khoa học Hành vi theo Bối cảnh cũng chỉ ra rằng chính sự “chống cự” này đã làm gia tăng đau khổ.

Nghiên cứu cũng xem xét lại một quan niệm tưởng như vô hại nhưng trong thực tế lại có thể phản tác dụng: luôn phải giữ thái độ cực kỳ lạc quan bất kể hoàn cảnh nào.

Ông Travers cho rằng, trong những thời điểm thực sự khó khăn, việc ép bản thân phải suy nghĩ tích cực thường không thể xóa bỏ những cảm xúc chân thật bên trong. Khi sự lạc quan cưỡng ép không mang lại hiệu quả, con người còn dễ nảy sinh cảm giác xấu hổ.

Một nghiên cứu công bố năm 2011 trên tạp chí Emotion cho thấy, những người tin rằng mình phải luôn hạnh phúc sẽ cảm thấy đau khổ hơn khi không thể đạt được tiêu chuẩn đó, so với những người ngay từ đầu không tự đặt kỳ vọng quá cao.

Vì vậy, theo ông Travers, tâm thế giúp bảo đảm hạnh phúc không phải là sự lạc quan tuyệt đối, mà là “cho phép” – tức thừa nhận sự tồn tại của những cảm xúc tiêu cực mà không cần trước hết phải chứng minh chúng là hợp lý hay chính đáng.

Ông kết luận: “Những người không còn xem khó khăn là một ‘trục trặc’ sẽ có được cảm giác hạnh phúc vững chắc và lâu dài hơn những người luôn cố chấp theo đuổi trạng thái cảm xúc phải vui vẻ mọi lúc”.

Ngoài ra, một nghiên cứu gần đây của Đại học Simon Fraser (Canada) cũng cho thấy chìa khóa của hạnh phúc là tự do. Có quyền tự chủ và khả năng tự đưa ra lựa chọn mới là nền tảng của hạnh phúc đích thực. Bạn có đồng tình với quan điểm này không?