Khiêm tốn: Chìa khóa trở thành người xuất sắc và có năng lực lãnh đạo vượt trội

Bạn có thể cho rằng khiêm tốn chỉ là một phẩm chất nội tâm, nhưng các nghiên cứu cho thấy đó còn là một “năng lực xã hội” quý giá, có thể giúp hóa giải xung đột một cách hiệu quả và khiến bạn được yêu mến hơn trong các tương tác xã hội. Khiêm tốn không phải là sự yếu đuối mà là biểu hiện của sức mạnh nội tâm và khả năng phục hồi, giúp con người học hỏi và trưởng thành từ những sai lầm.

Theo quan niệm truyền thống, nhà lãnh đạo là người tự tin và quyết đoán, nhưng những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng sâu rộng và bền vững thường lại sở hữu phẩm chất ít được chú ý này. Bài viết này sẽ giúp bạn tìm hiểu sâu hơn về cách khiêm tốn trở thành sức mạnh vô hình giúp đạt được cuộc sống, sự nghiệp và năng lực lãnh đạo xuất sắc.

Sự thay đổi của Franklin: Từ người thích tranh luận đến bậc thầy ngoại giao

Khi còn trẻ, Benjamin Franklin đặc biệt thích tranh luận với người khác. Ông rất giỏi việc này và thường tự hào về những chiến thắng của mình. Ngay cả khi lập luận không hoàn toàn chính xác, ông vẫn thường chiếm ưu thế trong lời nói. Nhưng theo thời gian, ông nhận ra rằng những chiến thắng ấy khiến mình xa cách mọi người, thậm chí còn gây ra sự thù địch.

Nhìn lại sự kiêu ngạo và bốc đồng của tuổi trẻ, Franklin viết trong cuốn tự truyện của mình: “Tôi quyết tâm loại bỏ thói xấu ngu ngốc này.”

Phương pháp ông tìm được rất đơn giản: Noi theo Chúa Giê-su và Socrates.

Ông cố gắng học tập sự khiêm tốn của Chúa Giê-su và Socrates. Khi trình bày quan điểm, ông thường bắt đầu bằng câu “Theo tôi thấy…” và giọng điệu cũng trở nên ôn hòa hơn.

Sự thay đổi này không chỉ khiến những người tranh luận với ông dịu lại, mà ngay cả những người từng đối địch cũng dần trở thành bạn bè. Cuối cùng, Franklin trở thành một bậc thầy ngoại giao được hậu thế kính trọng.

Khiêm tốn: Tấm đệm giảm áp trong các mối quan hệ thân mật

Trong các mối quan hệ thân mật, khiêm tốn cũng mang lại lợi ích to lớn, đặc biệt khi phải đối mặt với áp lực. Một nghiên cứu đăng trên The Journal of Positive Psychology phát hiện rằng khi các cặp vợ chồng trẻ chào đón đứa con đầu lòng, những cặp đôi mà cả hai đều khiêm tốn có mức độ trầm cảm thấp hơn 64% so với các cặp đôi khác trong hoàn cảnh tương tự.

Các nhà nghiên cứu yêu cầu các cặp vợ chồng thảo luận về những bất đồng giữa họ, chẳng hạn như phân chia việc nhà, vấn đề tài chính hoặc quan hệ với cha mẹ hai bên. Kết quả cho thấy huyết áp của những cặp đôi cùng có tính khiêm tốn thấp hơn 18% so với những người khác.

Theo Elizabeth Krumrei-Mancuso, giáo sư tâm lý học tại Đại học Pepperdine, người khiêm tốn sẵn sàng tiếp nhận các quan điểm đối lập hơn và “có khả năng thực sự lắng nghe những gì người khác đang nói”.

Ngược lại, nghiên cứu mới nhất của Mark Leary, giáo sư tâm lý học và khoa học thần kinh tại Đại học Duke, cho thấy những người thiếu khiêm tốn cũng có mức độ hài lòng thấp hơn trong các mối quan hệ thân mật. Những người bạn đời khiêm tốn không hạ thấp đối phương trong xung đột và cũng không cho rằng bản thân chắc chắn luôn đúng.

Ông Leary bổ sung: “Sống cùng một người luôn cho rằng mình đúng thật sự sẽ tạo ra rất nhiều tranh cãi.”

Ông chỉ ra rằng khiêm tốn giống như một “chất bôi trơn xã hội”, giúp giảm bớt sự hao mòn do cạnh tranh và xung đột gây ra. Đồng thời, những phẩm chất được thể hiện trong giao tiếp xã hội như lòng tốt, sự đồng cảm và tinh thần vị tha cũng đều bắt nguồn từ sự khiêm tốn.

Khiêm tốn giúp mối quan hệ cha mẹ và con cái hòa hợp hơn

Nhà tâm lý học Leary đã tự mình trải nghiệm điều kỳ diệu của sự khiêm tốn trong quá trình nuôi dạy con. Hai cậu con trai của ông, một bé 8 tuổi và một bé 12 tuổi, thường không muốn tắt ti-vi khi đến giờ đi ngủ.

“Giống như nhiều bậc cha mẹ khác, tôi thường ở trong trạng thái kỷ luật con cái,” ông Leary nói. “Tôi sẽ nói: ‘Bố bảo các con tắt ti-vi đi.’”

Đôi khi các con ông đáp rằng chỉ còn 5 phút nữa là xem xong. Ông bắt đầu suy nghĩ lại: Liệu việc buộc con phải tắt ti-vi ngay lập tức có thực sự cần thiết không? Và rồi ông thay đổi cách làm.

“Tôi gọi các con ngồi xuống và nói: Từ bây giờ, nếu các con cảm thấy bố sai, các con có thể phản đối. Hãy nói cho bố biết tại sao các con nghĩ mình không nên làm theo. Bố sẽ lắng nghe. Có thể bố vẫn sẽ nói không, nhưng cũng có thể bố sẽ thay đổi quyết định.”

Điều khiến ông bất ngờ là khoảng 20% trường hợp, ông thực sự thay đổi quyết định và cho rằng đề xuất của các con hợp lý hơn.

Cách làm này giảm bớt xung đột trong gia đình và cũng giúp trẻ hiểu rằng người có quyền lực không có nghĩa là luôn đúng.

Ông nói: “Điều đó cho các con thấy rằng thừa nhận sai lầm là điều hoàn toàn bình thường.”

Ông cũng chỉ ra rằng tình bạn cũng như vậy. Nghiên cứu cho thấy mọi người thường mô tả những người bạn khiêm tốn là thân thiện hơn, đáng tin cậy hơn và dễ chịu hơn khi ở cùng.

Khiêm tốn: Sức mạnh thầm lặng giúp con người nổi bật

Mark Leary, giáo sư tâm lý học và khoa học thần kinh tại Đại học Duke, cho biết nền tảng của sự khiêm tốn là nhận thức đúng đắn về những giới hạn của bản thân, chứ không phải tự ti hay giả vờ khiêm nhường.

Nghiên cứu cho thấy ngay cả những người hướng nội cũng thường đánh giá quá cao năng lực của mình. Đây là bản chất con người chứ không phải khuyết điểm cá nhân. Giáo sư Leary cho rằng chúng ta cần học cách thích nghi với đặc điểm này, và mọi thứ bắt đầu từ việc thừa nhận những thiếu sót của bản thân, giống như Socrates từng nói:

“Tôi biết rằng tôi không biết gì cả.”

Thừa nhận thiếu sót của bản thân là điểm khởi đầu của sự khiêm tốn

Khiêm tốn khiến con người nhận thức được những hạn chế của mình, bao gồm cả năng lực và nhận thức. Nhưng phần lớn mọi người không thể đánh giá chính xác bản thân.

Trong một nghiên cứu, ngay cả những người có vẻ khiêm tốn và không quá tự tin cũng đánh giá quá cao thành tích của mình. Họ có thể cho rằng mình trả lời đúng 70% số câu hỏi, trong khi thực tế chỉ đúng khoảng một nửa.

Ông Leary nói với Epoch Times: “Khiêm tốn, nói một cách đơn giản, là nhận ra rằng tất cả những điều bạn tin tưởng có thể không hoàn toàn đúng.”

Ông cho biết nhận thức này lúc đầu có thể khiến lòng tự trọng bị tổn thương đôi chút, nhưng nó sẽ mở ra cánh cửa vô hạn cho việc học tập, trưởng thành và thành công.

Học sinh khiêm tốn kiên cường hơn

Một loạt nghiên cứu đăng trên tạp chí Learning and Individual Differences phát hiện rằng những người khiêm tốn sẵn sàng đón nhận thử thách hơn và kiên trì hơn sau thất bại.

Trong thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đo mức độ khiêm tốn của học sinh trung học và quan sát phản ứng của họ sau khi nhận kết quả thi toán.

Kết quả cho thấy những học sinh có mức độ khiêm tốn cao thể hiện sự kiên trì và tư duy phát triển. Các em thường nói: “Lần kiểm tra sau em sẽ cố gắng hiểu rõ hơn những phần mình chưa thực sự nắm vững.”

Ngược lại, những học sinh ít khiêm tốn dễ rơi vào trạng thái bất lực, thậm chí đồng tình với những suy nghĩ như “bỏ học” hoặc “thử gian lận”.

Điều gì tạo nên sự khác biệt này?

Dựa trên các kết quả thực nghiệm hiện có, các nhà nghiên cứu cho rằng người khiêm tốn thực sự tận hưởng quá trình học tập. Họ liên tục kiểm chứng giả thuyết, sẵn sàng lắng nghe lời khuyên và chấp nhận sự không chắc chắn, nhờ đó học được nhiều hơn.

Elizabeth Krumrei-Mancuso, giáo sư tâm lý học tại Đại học Pepperdine, cũng phát hiện kết quả tương tự.

Bà nói với Epoch Times: “Chúng tôi nhận thấy rằng mặc dù khiêm tốn không liên quan trực tiếp đến chỉ số IQ hay mức độ thông minh, nhưng nó có liên quan đến lượng kiến thức mà một người sở hữu.”

Bà Mancuso tóm tắt bằng một câu: “Nếu bạn sẵn sàng thừa nhận rằng có những điều mình chưa biết, bạn sẽ dễ dàng tiếp thu và chấp nhận kiến thức mới hơn.”

Người khiêm tốn được yêu mến hơn nơi công sở

Tác động của sự khiêm tốn đối với thành tích học tập tương đối dễ hiểu, vậy trong môi trường làm việc thì sao?

Theo truyền thống, các chuyên gia cho rằng hai yếu tố then chốt của thành công là trí tuệ và tinh thần trách nhiệm. Trí tuệ quyết định mức thành tích tối đa mà một người có thể đạt được, còn tinh thần trách nhiệm quyết định liệu họ có động lực để nỗ lực đạt mục tiêu hay không.

Tuy nhiên, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Organization Science đã đưa yếu tố “khiêm tốn” vào phân tích, xem xét liệu con người có sẵn sàng chủ động cải thiện sau khi thể hiện kém hay không.

Kết quả cho thấy để dự đoán hiệu suất công việc của nhân viên, ảnh hưởng của sự khiêm tốn còn lớn hơn cả trí tuệ và tinh thần trách nhiệm.

Điều đáng chú ý là khiêm tốn có thể bù đắp cho sự thiếu hụt về trí tuệ. Những người có năng lực nhận thức thấp hơn nhưng rất khiêm tốn có hiệu suất làm việc tương đương, thậm chí đôi khi còn tốt hơn những người thông minh nhưng kiêu ngạo.

Một nghiên cứu khác so sánh giữa “người kém năng lực nhưng khiêm tốn” và “người giỏi nhưng đáng ghét” phát hiện rằng nhóm đầu được yêu mến hơn.

Khi được lựa chọn đồng nghiệp để hợp tác, phần lớn mọi người đều chọn người khiêm tốn nhưng ít kinh nghiệm thay vì người kiêu ngạo nhưng có năng lực cao.

Các nghiên cứu trong môi trường công sở cũng phát hiện rằng sau khi thể hiện không tốt, những người khiêm tốn sẵn sàng điều chỉnh hành động hơn, và thành tích dài hạn của họ thậm chí vượt qua những người có trí tuệ cao hoặc tính kỷ luật cao.

Nói cách khác, khiêm tốn có thể bù đắp cho những thiếu sót về năng lực.

Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng chìa khóa của “hiệu ứng bù đắp” này nằm ở việc người khiêm tốn sẵn sàng học hỏi và trưởng thành từ những sai lầm.

Khiêm tốn: Sức mạnh vô hình tạo nên những nhà lãnh đạo vĩ đại

Vậy đối với các nhà lãnh đạo thì sao?

Mọi người thường cho rằng lãnh đạo cần tự tin và có tầm nhìn. Trong những vai trò đòi hỏi thể hiện sự tự tin mạnh mẽ, liệu khiêm tốn có trở thành điểm yếu hay không?

Thực tế lại hoàn toàn bất ngờ: Những nhà lãnh đạo hiệu quả nhất thường thể hiện một phẩm chất tưởng chừng mâu thuẫn.

Jim Collins, tác giả cuốn sách bán chạy Good to Great (Từ Tốt đến Vĩ đại), cùng nhóm nghiên cứu của mình đã khảo sát sâu gần 1.500 công ty nhằm tìm hiểu vì sao chỉ một số ít doanh nghiệp có thể chuyển mình từ bình thường thành xuất sắc.

Sau khi xem xét dữ liệu kéo dài hàng chục năm, họ chỉ tìm được 11 công ty đáp ứng tiêu chuẩn.

Đó không phải là các công ty khởi nghiệp hay những gã khổng lồ công nghệ gặp may, mà là các doanh nghiệp như Walgreens, Kimberly-Clark và Nucor. Tuy nhiên, về thành tích tài chính dài hạn, họ lại vượt xa những tên tuổi lớn như Coca-Cola, Intel và General Electric.

Nhóm nghiên cứu bắt đầu tìm hiểu các nhà lãnh đạo của những doanh nghiệp xuất sắc này.

Họ phát hiện rằng lãnh đạo của cả 11 “công ty vĩ đại” đều có một đặc điểm hiếm gặp và tưởng như mâu thuẫn: Mức độ khiêm tốn rất cao đi cùng với ý chí nghề nghiệp vô cùng mạnh mẽ.

Ông Collins gọi họ là “Nhà lãnh đạo Cấp độ 5”. Những nhà lãnh đạo cấp độ 5 cực kỳ hiếm. Họ có khả năng tổ chức con người và nguồn lực để đạt mục tiêu một cách hiệu quả, nhưng khác biệt ở chỗ họ không thích gây chú ý và luôn khiêm tốn ghi nhận công lao của người khác.

Khi được hỏi về đóng góp cá nhân, họ thường nói: “Tôi không nghĩ mình xứng đáng nhận công lao nào cả. Chúng tôi chỉ may mắn có một đội ngũ đồng nghiệp tuyệt vời.”

Thế nhưng khi xảy ra sai sót, họ lại nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình.

Ông Mark Leary giải thích rằng các nhà lãnh đạo khiêm tốn có thể khuyến khích người khác đưa ra nhiều ý tưởng hơn, tập hợp nhiều góc nhìn và bằng chứng hơn trước khi hành động. Về lâu dài, điều đó giúp đưa ra những quyết định tốt hơn.

Ngoài ra, mọi người có xu hướng tin tưởng người khiêm tốn hơn vì họ thường trung thực hơn và không bị thúc đẩy bởi động cơ ích kỷ.

Ngay cả sau 30 phút trò chuyện, người ta cũng có thể cảm nhận được đối phương có khiêm tốn hay không và thường giữ ấn tượng tích cực với những người khiêm tốn.

Ông Collins và nhóm nghiên cứu cũng phát hiện rằng nhiều công ty cuối cùng thất bại đều có những CEO mang phong cách “ngôi sao” – những người xây dựng danh tiếng cá nhân nhưng chưa chắc đã đặt nền móng cho tương lai lâu dài của doanh nghiệp.

Ông viết, điều trớ trêu nhất là những nhà lãnh đạo có năng lực nhất thường trông chẳng giống người có quyền lực chút nào. Họ không phô trương, thậm chí thường rất khó được chú ý đến.

Làm thế nào để nuôi dưỡng sự khiêm tốn?

“Bạn sẽ không bao giờ mắc sai lầm vì quá khiêm tốn,” ông Leary khuyên. “Ngay cả những người khiêm tốn nhất cũng thường đánh giá bản thân cao hơn thực tế.”

Giả định rằng mình có thể sai sẽ tạo ra một vùng đệm an toàn.

Ông nói: “Quy luật kinh nghiệm của con người là: Bạn thường sai nhiều hơn mình nghĩ.”

Khi xảy ra xung đột, ông khuyên hãy tự hỏi:

“Tôi có thực sự chắc chắn rằng mình đúng không?”
“Tôi đã nắm đầy đủ mọi thông tin liên quan chưa?”
“Thông tin của tôi có bị thiên lệch hay không?”

Thực hành lòng biết ơn và tự phản tỉnh cũng có thể giúp phát triển sự khiêm tốn. Cụ thể, các nghiên cứu cho thấy nếu mỗi ngày viết nhật ký dưới góc nhìn của ngôi thứ ba, tự quan sát bản thân như một người ngoài cuộc, thì chỉ sau 1 tháng, con người có thể trở nên khiêm tốn hơn đáng kể.

Bà Elizabeth Krumrei-Mancuso, giáo sư tâm lý học tại Đại học Pepperdine, tổng kết: “Nếu bạn hoàn toàn không nhận thức được rằng mình có thể sai, thì bạn đã đóng cánh cửa dẫn đến chân lý.”

“Kiêu ngạo là rào cản, còn khiêm tốn sẽ mở đường cho sự trưởng thành.”

Giới thiệu tác giả: Makai Allbert là một cây bút chuyên về sức khỏe, có bằng cử nhân Khoa học Y sinh và bằng thạc sĩ Nhân văn. Ông từng tham gia nghiên cứu y sinh tại Đại học Maryland, cộng tác trong các dự án phân tích dữ liệu với NASA, đồng thời từng là học giả thỉnh giảng tại Trung tâm Nghiên cứu Hy Lạp của Đại học Harvard. Ông chuyên viết các bài báo sức khỏe dựa trên nghiên cứu chuyên sâu.

Nguyên tác: The Unexpected Benefits of Being Humble, đăng trên Epoch Times. https://www.theepochtimes.com/health/the-unexpected-benefits-of-being-humble-5852979

Xem thêm

2 thứ nào trên thế giới này thực sự thuộc về bạn?

Làm người, đừng trách móc bất kỳ ai. Hợp thì chân thành qua lại, không hợp thì giữ khoảng cách.