Chuyên gia: Những kỹ năng AI không thể thay thế con người

Bình Minh
•
Thứ Ba, 16/06/2026

Mặc dù trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, khiến công cụ này dường như trở nên không thể thiếu, thậm chí vượt xa hiệu suất của con người ở nhiều phương diện, nhưng các chuyên gia về môi trường làm việc cho rằng con người vẫn giỏi hơn AI ở một số kỹ năng nhất định, và đó là những điều AI không thể thay thế.

Một số chuyên gia cho rằng AI không phải là vạn năng, con người vẫn giỏi hơn AI ở một số kỹ năng nhất định. (Ảnh:Epoch Times, Shutterstock)

Theo hãng tin AP, các chuyên gia về môi trường làm việc cho rằng khi ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng AI, việc bồi dưỡng các kỹ năng như sự đồng cảm, tư duy phản biện và ra quyết định dựa trên đạo đức là vô cùng quan trọng đối với người lao động. Những kỹ năng này giúp họ trở thành những nhân tài không thể thiếu.

Bà Maria Flynn, Giám đốc điều hành của tổ chức phi lợi nhuận Hoa Kỳ Jobs for the Future, chuyên về phát triển lực lượng lao động, cho biết rằng trong mọi ngành nghề, “những kỹ năng ít có khả năng bị AI thay thế nhất chính là những kỹ năng mang đậm tính con người nhất. Trong đó có những kỹ năng dùng để xây dựng các mối quan hệ, giải quyết xung đột, dẫn dắt và truyền cảm hứng cho người khác cũng như đưa ra các phán đoán đạo đức”.

Bà nói rằng họ bắt đầu gọi những kỹ năng này là “kỹ năng bền vững” vì chúng có thể chịu được thử thách của quá trình chuyển đổi kinh tế, thay đổi công nghệ và biến động của thị trường lao động. Trong thời đại AI phát triển nhanh chóng ngày nay, chính những “kỹ năng bền vững” này mới là yếu tố thực sự tạo nên giá trị của người lao động trong công việc.

Theo các chuyên gia, con người vẫn có ưu thế hơn AI về kỹ năng trong 5 lĩnh vực sau:

Sự đồng cảm

Khả năng đọc hiểu ngôn ngữ cơ thể và nắm bắt những hàm ý ngoài lời nói, hiểu được những thông điệp chưa được diễn đạt rõ ràng, là kỹ năng mà nhiều người cho rằng con người làm tốt nhất. Những kỹ năng này cũng giúp thể hiện sự đồng cảm.

Ông Marco Iansiti, giáo sư quản trị kinh doanh tại Trường Kinh doanh Harvard (Harvard Business School), lấy ví dụ rằng các y tá trong bệnh viện có thể cung cấp sự chăm sóc đầy lòng trắc ẩn cho bệnh nhân, xây dựng mối quan hệ với họ và thực sự đồng cảm với họ, điều mà AI không thể làm được.

Ông cho rằng trong môi trường bệnh viện, có thể để AI đảm nhận các công việc hành chính và giấy tờ mang tính lặp lại, từ đó giúp nhân viên điều dưỡng có thêm thời gian chăm sóc bệnh nhân.

Duy trì các mối quan hệ giữa con người với nhau

Các chuyên gia cho biết việc xây dựng những mối quan hệ cá nhân bền chặt với đồng nghiệp, khách hàng và các bên liên quan vẫn là một kỹ năng vô cùng quý giá mà AI khó có thể sao chép. Ví dụ, nhân viên bán hàng thường sở hữu các hồ sơ hoặc cơ sở dữ liệu chứa những thông tin về khách hàng mà họ thu thập được thông qua các cuộc gặp gỡ trực tiếp.

Ông Iansiti nói: “Trong suốt 10 năm qua, khách hàng của bạn luôn tin tưởng bạn và mua sản phẩm của bạn. Điều đó rất có giá trị, và giá trị ấy rất khó chuyển giao cho AI.”

Bà Colleen Adler, chuyên gia phân tích cấp cao phụ trách lĩnh vực nhân sự của công ty tư vấn Gartner, cho biết khả năng giải quyết xung đột là phẩm chất không thể thiếu đối với các nhà quản lý, trong khi AI hiện nay vẫn chưa thể mô phỏng hoàn toàn các tương tác giữa con người với nhau.

Tư duy phản biện

Các mô hình AI thu thập thông tin và tạo ra phản hồi, nhưng đôi khi chúng vẫn mắc sai sót. Vì vậy, việc con người đặt câu hỏi và kiểm chứng các kết quả mà AI tạo ra là điều rất quan trọng.

Bà Amalia Kaufman, chuyên gia phát triển chương trình giảng dạy và giảng viên tại Đại học California, Irvine cho biết: “Bạn phải có năng lực nhận thức, tư duy phản biện và kiến thức chuyên môn liên quan để hiểu được kết quả, đồng thời biết được khi nào nó mắc lỗi.”

Hành động theo lương tri và đạo đức

Các chuyên gia cho rằng khả năng phân biệt đúng sai, hay lắng nghe tiếng nói từ nội tâm, là năng lực bẩm sinh của con người. Đôi khi con người còn dựa vào cảm nhận của cơ thể để hỗ trợ việc ra quyết định, tức là trực giác.

Ông Iansiti nói trực giác là cảm giác xuất phát từ sâu thẳm bên trong bạn. Nó không chỉ đơn thuần là những mô thức thông tin được não bộ xử lý, mà còn là một phản ứng cảm xúc, hoàn toàn khác với cách AI vận hành. Ít nhất là khác với thế hệ AI hiện nay.

Ông cho rằng con người có thể thiết lập các tham số hoặc điều kiện trong mô hình AI để hỗ trợ các tác nhân AI đưa ra quyết định phù hợp với đạo đức, nhưng vẫn cần có sự tham gia của con người.

Khả năng phán đoán

Ở thời điểm hiện tại, AI không chỉ còn hạn chế trong các vấn đề đạo đức mà còn ở nhiều phương diện khác. Các chuyên gia chỉ ra rằng trong những tình huống phức tạp như xây dựng chiến lược hoặc tạo dựng hình ảnh thương hiệu, khả năng đưa ra ý tưởng sáng tạo và năng lực ra quyết định vẫn là những kỹ năng quan trọng của con người.

Bà Flynn cho biết con người đưa ra phán đoán dựa trên tổng hòa kiến thức và kinh nghiệm sống. Mặc dù AI có thể rút ra thông tin từ khối lượng dữ liệu khổng lồ, nhưng trong những vùng “xám” chưa rõ ràng, nó chưa chắc có thể hoạt động hiệu quả. Khả năng nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện và bổ sung bối cảnh liên quan vẫn là một dạng trí tuệ mà con người vượt trội hơn AI.

AI cũng không thể thực hiện liệu pháp tâm lý

Nhà trị liệu tâm lý người Mỹ James Barnes viết trên trang Psychology Today rằng hiện nay có không ít người tìm đến các chatbot AI như ChatGPT, xem chúng như những nhà trị liệu tâm lý để tìm kiếm sự hỗ trợ về mặt tâm lý và cảm xúc.

Tuy nhiên, mặc dù AI có thể mô phỏng sự đồng cảm, nhưng nó không thể thực sự hiểu con người hoặc xây dựng mối quan hệ với người khác. Trong liệu pháp tâm lý, điều thực sự chữa lành tổn thương chính là mối quan hệ được hình thành giữa nhà trị liệu và bệnh nhân, cùng với sự thấu hiểu phát sinh từ mối quan hệ đó.

Đối với câu hỏi liệu trị liệu tâm lý có nằm trong phạm vi những điều AI có thể làm được hay không, câu trả lời là không.

Điều này không phải vì AI thiếu trí tuệ hay độ phức tạp, mà bởi vì nó thiếu nhân cách. Nó không có cơ thể, không có quá khứ, không có nỗi sợ hãi, không có hy vọng. Nó không khao khát điều gì và cũng không trải qua đau khổ. Nói ngắn gọn, nó không phải là con người và cũng sẽ không bao giờ có thể trở thành con người.

Ông Barnes kết luận rằng điều thực sự mang lại tác dụng chữa lành không phải là nhà trị liệu đã nói gì hay làm gì với bệnh nhân, mà là ý nghĩa mà chính nhà trị liệu đó mang lại đối với bệnh nhân, và đây là lĩnh vực mà AI sẽ không bao giờ có thể chạm tới.

Tư duy phê phán là một trong những kỹ năng AI chưa giỏi. Dù AI có tiên tiến đến mức nào, cuộc sống vẫn sẽ cần quyết định và phán quyết của con người. Ví dụ gần đây là cách doanh nghiệp luật đang dùng AI để giúp xác định tài liệu liên quan trong nhiều vụ kiện, song họ vẫn cần con người để phán quyết một quyết định xử án.

Chương trình máy tính giỏi đưa ra các lựa chọn, song chưa hẳn là giỏi trong việc cung cấp các lựa chọn có chất lượng sáng tạo cao. Dù AI về cơ bản có thể “sản xuất” thực phẩm, âm nhạc, nghệ thuật, kết quả gặt hái được thường ít truyền cảm hứng.

Bất cứ nghề nào cần sáng tạo thực sự như nhà văn, kỹ sư, nhà phát minh, doanh nhân, nghệ sĩ, nhạc sĩ có lẽ vẫn sẽ do con người đảm nhiệm trong tương lai gần.

Một điểm yếu nữa của AI và robot là chiến lược và quản lý công nghệ, lắp đặt bảo trì. Trong kinh doanh, công cụ tự động hóa chỉ là công cụ. Nó không có khả năng đưa ra chiến lược tổng thể cần thiết để các nhiệm vụ riêng rẽ có thể được xử lý đúng.

Ngoài các kỹ năng trên, kỹ năng thể chất và tầm nhìn, trí tưởng tượng cũng là hai yếu tố mà robot và AI khó lòng sánh kịp với con người. Nếu bạn lo rằng công việc của mình một ngày nào đó có khả năng bị robot thay thế, điều tốt nhất bạn có thể làm lúc này là nâng cao kỹ năng mềm như giao tiếp, tư duy chiến lược, giải quyết vấn đề, đồng cảm và sáng tạo.

Từ khóa AI thay thế con người