Chuyên gia phân tích : Nguyên nhân và tác động của “làn sóng xanh” tại Mỹ

Đường Binh và Lạc Á
•
Thứ Năm, 05/11/2026

Các chuyên gia nhận định rằng làn sóng bất mãn của cử tri trước tình trạng giá dầu tăng do chiến tranh Iran đã tạo nên “làn sóng xanh”, giúp Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ. Theo họ, điều này sẽ hạn chế quyền lực của Tổng thống Donald Trump, đồng thời khiến Mỹ có lập trường cứng rắn hơn đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Bầu cử giữa kỳ Mỹ 2026 (Ảnh: bella1105/shutterstock)

Kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ hôm thứ Ba (3/11, giờ miền Đông) cho thấy Đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Bên cạnh sự bất mãn của cử tri trước tình trạng giá dầu tăng cao, các chuyên gia còn chỉ ra một nguyên nhân khác là việc chính quyền thúc đẩy các chính sách quá mạnh tay. Họ cũng nhận định chính sách của Mỹ đối với ĐCSTQ khó có thể quay trở lại đường lối nhân nhượng.

Vì sao “làn sóng xanh” dâng lên?

Ông Phương Vĩ, học giả nghiên cứu về kiến thức phổ thông Mỹ và là nhà báo kỳ cựu, nhận định cuộc bầu cử giữa kỳ lần này chứng kiến “làn sóng xanh” (phe Đảng Dân chủ) dâng cao, với ưu thế nghiêng về Đảng Dân chủ.

Ông phân tích rằng “làn sóng xanh” cho thấy cử tri bất mãn với các chính sách của ông Trump. Tuy nhiên, sự bất mãn này không xuất phát từ các chính sách giảm thuế, nới lỏng quy định, thu hút đầu tư hay năng lượng của ông, mà chủ yếu do giá dầu tăng vọt vì chiến tranh Iran.

Ông Phương Vĩ cho rằng ông Trump muốn đưa nước Mỹ trở lại quỹ đạo của 60–70 năm trước chỉ trong vòng 4 năm, đảo ngược hoàn toàn xu hướng phát triển theo hướng xã hội chủ nghĩa.

“Nói cách khác, ông muốn giải quyết tất cả trong một nhiệm kỳ, nên đã hành động rất quyết liệt. Trong quá trình xoay chuyển lớn này, nếu cách thức thực hiện quá mạnh tay, nó có thể gây phản cảm và khiến người dân không đồng tình.”

Ông phân tích rằng có 2 nhóm cử tri đã giúp ông Trump vào Nhà Trắng năm 2024. Nhóm thứ nhất là những người ủng hộ trung thành, thuộc phe bảo thủ MAGA của Đảng Cộng hòa. Nhóm thứ hai là công nhân lao động chân tay và đông đảo người thuộc tầng lớp trung lưu Mỹ, những người đã bỏ phiếu cho ông vì tin vào những cam kết của ông. Nếu cảm thấy không được hưởng lợi, họ sẽ không tiếp tục ủng hộ ông Trump. Vì vậy, khi chiến tranh Iran đẩy giá xăng tăng cao, nhóm cử tri này đã quay lưng với ông.

Ông Phương Vĩ cho rằng vấn đề dân sinh có ý nghĩa rất quan trọng ở Mỹ. Nhiều người dân Mỹ không quan tâm đến việc ông Trump muốn ngăn chặn chủ nghĩa xã hội hay giúp người Mỹ khôi phục các giá trị bảo thủ; chỉ một bộ phận người dân có suy nghĩ như vậy. Phần đông cử tri quan tâm nhiều hơn đến những lợi ích thiết thực trước mắt. Nếu những lợi ích này không được bảo đảm, “làn sóng xanh” sẽ trỗi dậy.

Sai lầm cốt lõi trong nhận định của ông Trump nằm ở đâu?

Nhà nghiên cứu luật học Viên Hồng Băng, hiện sống tại Úc, nói với The Epoch Times rằng những việc ông Trump làm trên chính trường Mỹ về cơ bản đều đúng đắn, vừa có lợi cho mục tiêu “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”, vừa giúp ngăn chặn sự thâm nhập sâu rộng của chính quyền ĐCSTQ vào xã hội Mỹ.

“Các chính sách đối nội cốt lõi của ông Trump, lấy việc phản đối chủ nghĩa cộng sản và các tư tưởng cánh tả làm trọng tâm, có lợi cho sự phát triển của sự nghiệp tự do và dân chủ của nhân loại”, ông nhấn mạnh.

Ông cho rằng nguyên nhân chủ yếu khiến Đảng Cộng hòa thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ lần này là cuộc khủng hoảng kinh tế trong nước do chiến tranh Iran gây ra.

Cho đến nay, Mỹ vẫn chưa thể giải quyết triệt để cuộc chiến với Iran. Quân đội Iran vẫn đe dọa eo biển Hormuz, khiến giá dầu trên thị trường quốc tế tăng cao, gây ảnh hưởng đến kinh tế Mỹ. Đồng thời, Iran vẫn còn khả năng tấn công các đồng minh của Mỹ cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông.

Ông Viên Hồng Băng cho rằng ông Trump đã mắc một sai lầm nghiêm trọng trong nhận định.

Ông cho biết khi phát động chiến tranh với Iran, ông Trump đã không nhận ra rằng cuộc chiến này không đơn thuần là cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran, mà là một cuộc đối đầu mang tính hệ thống.

“Đứng sau Iran là một liên minh các thế lực mà ngày nay có thể gọi là trục ma quỷ, với ĐCSTQ là trung tâm, cùng Nga, Triều Tiên, Pakistan và Iran. Trên thực tế, cuộc chiến của Mỹ với Iran cũng chính là cuộc đối đầu với toàn bộ liên minh các thế lực này”, ông nói.

Ông cũng chỉ rõ ĐCSTQ đang đứng sau cung cấp cho Iran sự hỗ trợ toàn diện, từ ngoại giao, kinh tế đến quân sự.

Ông Viên Hồng Băng tiếp tục lấy quan hệ Mỹ – Trung làm ví dụ để nhìn lại tiến trình phát triển của chính trường lưỡng đảng Mỹ.

Ông cho biết trong hơn 20 năm trước khi ông Trump lần đầu tiên lên nắm quyền, dưới thời các chính quyền do Đảng Dân chủ lãnh đạo, Mỹ đã theo đuổi chính sách nhân nhượng, dung túng ĐCSTQ. Điều này đã tạo cho ĐCSTQ một khoảng thời gian thuận lợi về mặt chiến lược kéo dài hơn 20 năm để phát triển kinh tế bùng nổ.

Theo nhận định của ông Viên Hồng Băng, thành tựu lớn của nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump là đã đảo ngược chính sách nhân nhượng của toàn bộ thế giới phương Tây đối với ĐCSTQ. Khi bước vào nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump ban đầu vẫn muốn gây sức ép lên ĐCSTQ thông qua các cuộc chiến thuế quan, thương mại và công nghệ. Tuy nhiên, sau khi gặp trở ngại, ông buộc phải đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại với ĐCSTQ.

Sau khi chiến tranh Iran bùng nổ, ông Trump lại hy vọng ông Tập Cận Bình có thể giúp thuyết phục Iran chấm dứt chiến tranh theo các điều kiện của Mỹ. Ông Viên Hồng Băng nhận định: “Đây là một sai lầm ngoại giao nghiêm trọng của ông Trump”. Ngược lại, theo ông, ĐCSTQ muốn thông qua việc hỗ trợ Iran để kéo sự chú ý và nguồn lực quốc gia của Mỹ về phía Trung Đông.

Ông Viên Hồng Băng cho biết, trong bối cảnh đó, ông Trump đã hai lần hội đàm với lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình, qua đó hình thành cái gọi là quan hệ ổn định chiến lược Mỹ – Trung. Tuy nhiên, theo ông, đây rõ ràng là một sự nhượng bộ đối với ĐCSTQ.

Ông Trump vấp ngã ở bầu cử giữa kỳ không hoàn toàn là điều xấu

Kết quả cuộc bầu cử lần này sẽ giúp Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Quốc hội trong hai năm tới, qua đó ảnh hưởng đáng kể đến khả năng triển khai các chính sách của chính quyền ông Trump. Đặc biệt, chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc và vấn đề eo biển Đài Loan đang thu hút nhiều sự chú ý.

Ông Viên Hồng Băng cho rằng hiện nay, dù cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ đều do Đảng Dân chủ kiểm soát, đảng này cũng không thể quay lại chính sách nhân nhượng, dung túng ĐCSTQ như trước đây. Ngược lại, họ sẽ thúc đẩy ông Trump bảo đảm việc bán vũ khí cho Đài Loan và các vấn đề liên quan.

Ông Viên Hồng Băng cho rằng việc Đảng Dân chủ kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện chắc chắn sẽ hạn chế quyền điều hành của ông Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ. Trên trường quốc tế, khả năng ông đạt thỏa thuận với ông Putin để chấm dứt chiến tranh Ukraine cũng giảm đáng kể. Những thỏa thuận mà ông Trump có thể đạt được thông qua ngoại giao cấp cao với ông Tập Cận Bình cũng sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ hơn của Quốc hội Mỹ.

“Kiểu kiềm chế này cũng thể hiện sức mạnh chính trị to lớn của thể chế dân chủ Mỹ”, ông nói.

Ông Phương Vĩ cũng cho rằng chính sách của Mỹ đối với ĐCSTQ có thể cứng rắn hơn khi Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội.

Ông Phương nhận định hai đảng ở Mỹ không có nhiều khác biệt trong việc gây sức ép lên ĐCSTQ, mà đều sẽ thúc đẩy ông Trump áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn. Nếu ông Trump tỏ ra mềm mỏng với ĐCSTQ, Quốc hội sẽ gây sức ép, khiến chính sách của Mỹ đối với Bắc Kinh cứng rắn hơn.

Để kiềm chế ĐCSTQ, từ lâu Mỹ đã áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với Bắc Kinh trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ đến kinh tế và thương mại.

Riêng về đàm phán thương mại Mỹ – Trung, ông Phương cho biết Quốc hội Mỹ từ lâu đã xây dựng đầy đủ các công cụ và trao quyền cho tổng thống. Vì vậy, ông Trump đã có đủ công cụ cần thiết, không cần Quốc hội hỗ trợ hay phê chuẩn. Do đó, việc Quốc hội đổi chủ sẽ không khiến các cuộc đàm phán này bị hạn chế thêm.

Bắc Kinh “ngư ông đắc lợi”?

Từ đầu năm đến nay, ông Trump và ông Tập Cận Bình đã hai lần gặp mặt. Hai bên dự kiến sẽ tiếp tục gặp nhau tại Hội nghị Cấp cao APEC ở Thâm Quyến vào tháng 11 và Hội nghị Thượng đỉnh G20 ở Florida, Mỹ, vào tháng 12. Liệu Bắc Kinh có được lợi từ thất bại của Đảng Cộng hòa hay không?

Ông Viên Hồng Băng cho rằng ĐCSTQ chắc chắn sẽ lợi dụng vị thế suy yếu của ông Trump trong nước để phản công Mỹ trên mọi mặt trận quốc tế. Chẳng hạn, Bắc Kinh sẽ tăng cường hỗ trợ Iran và củng cố quan hệ với các nước Ả Rập, nhằm bảo đảm cuộc chiến Iran không kết thúc theo ý muốn của Mỹ.

“ĐCSTQ lợi dụng những mâu thuẫn nội bộ ở Mỹ và sự thiếu nhất quán trong lập trường thể hiện trên trường quốc tế để thúc đẩy sự bành trướng toàn cầu của chủ nghĩa cực quyền cộng sản.”

Ông Viên Hồng Băng dự đoán ông Trump sẽ khó chủ động cứng rắn hơn với Bắc Kinh trong thời gian tới, do bất đồng với các đồng minh châu Âu và những tác động tiêu cực từ cuộc chiến Iran khiến ông phải ở thế phòng thủ.

Theo ông Phương Vĩ, việc thay đổi cục diện tại Quốc hội Mỹ không mang lại lợi thế hay bất lợi rõ rệt nào cho Bắc Kinh.

“Vì mối đe dọa từ ĐCSTQ là vấn đề mà cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đều đồng thuận, nên chỉ còn là cuộc cạnh tranh xem bên nào cứng rắn hơn. Chính sách đối với ĐCSTQ trong thời gian tới chỉ có thể ngày càng cứng rắn. Bắc Kinh hầu như không có cơ hội lợi dụng bất đồng giữa hai đảng để trục lợi”, ông nói.