Một cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Canada cho rằng xe điện Trung Quốc là mối lo ngại an ninh quốc gia và cho biết cá nhân bà sẽ không bao giờ mua loại xe này.

Thủ tướng Canada Mark Carney đã có cuộc gặp với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại Ottawa ngày 29/5/2026. (Ảnh chụp màn hình video)

Bà Jody Thomas, người từng giữ chức Cố vấn An ninh Quốc gia và Tình báo (NSIA) dưới thời cựu Thủ tướng Justin Trudeau, gọi xe điện Trung Quốc là “máy tính gắn bánh xe” khi tham gia chương trình “Power Play” của đài CTV hôm thứ Ba (17/11).

Bà là một trong nhiều khách mời của chương trình, cùng bàn về chuyến thăm Trung Quốc tuần này của Thủ tướng Mark Carney và những kết quả có thể đạt được từ cuộc gặp giữa ông với lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình cùng ngày.

“Tôi nghĩ bất kỳ ai mua xe điện Trung Quốc cũng cần hiểu rằng đó là một chiếc máy tính gắn bánh xe,” bà Thomas nói khi được hỏi có lo ngại về xe điện sản xuất tại Trung Quốc hay không. “Mọi thông tin về việc họ làm gì, đi đâu đều được gửi về Chính phủ Trung Quốc.”

“Nếu chấp nhận để thông tin của mình bị sử dụng như vậy thì cứ việc mua xe,” bà tiếp lời. “Có những người không bao giờ nên mua xe điện. Họ đều tự biết mình là ai và sẽ không mua.”

Ông Carney gặp ông Tập trước thềm Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) vào ngày 18/11–19/11 tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Cuộc gặp diễn ra khi ông Carney phát tín hiệu sẵn sàng hoan nghênh các hãng xe Trung Quốc đang cân nhắc đầu tư vào sản xuất tại Canada.

Đầu tuần này, ông Carney nói Canada có thể tìm đến các hãng xe Trung Quốc nếu những vướng mắc thương mại với Mỹ còn kéo dài. Tuy nhiên, sau cuộc gặp với ông Tập, không có thông báo mới nào về việc mở rộng thỏa thuận mà hai nhà lãnh đạo đạt được hồi tháng 1.

Theo thỏa thuận ông Carney công bố khi đó, Ottawa thay mức thuế phụ thu 100% đối với xe điện Trung Quốc bằng mức thuế tối huệ quốc 6,1%, áp cho hạn ngạch ban đầu tối đa 49.000 xe mỗi năm. Đổi lại, Trung Quốc đồng ý hạ tổng mức thuế đối với hạt cải dầu (canola) của Canada từ khoảng 84% xuống còn khoảng 15%, và tạm ngừng các mức thuế chống phân biệt đối xử với khô dầu cải, đậu Hà Lan, tôm hùm và cua.

Bà Thomas nhận xét thỏa thuận này là “mối lo ngại đáng kể, cả với ngành ô tô trong nước lẫn với việc loại xe này lan rộng”.

“Chúng là mối lo ngại an ninh,” bà nói thêm. “Hoàn toàn không có gì phải nghi ngờ.”

Lo ngại về thỏa thuận ô tô với Trung Quốc

Cuối tuần trước, ông Carney nói với các phóng viên rằng mọi thỏa thuận thương mại với Tổng thống Mỹ Donald Trump đều phải giữ được cho Canada một ngành ô tô có thể trụ vững. Ông cho biết đàm phán với Washington vẫn là ưu tiên của mình, nhưng kết quả đàm phán có thể ảnh hưởng đến việc Canada có tìm phương án khác với các hãng xe châu Âu, Trung Quốc hoặc Nhật Bản hay không.

Còn khoản đầu tư có thể đến từ Trung Quốc, theo ông Carney, không nhằm làm đòn bẩy trong đàm phán với Nhà Trắng, mà là “hành động” và “phản ứng” trước các cuộc đàm phán đó.

Đầu tuần này, ông Peter Navarro, cố vấn cấp cao của ông Trump, đã lên mạng xã hội chất vấn phát biểu của ông Carney. Ông đặt câu hỏi liệu ông Carney có “thật sự đang đe dọa đem Trung Quốc ra làm đối trọng với Mỹ” hay không, và gọi điều đó là “vô cùng xúc phạm”.

“Ông nên lo lắng hơn nhiều về việc Trung Quốc sẽ nuốt sống Canada, như họ vẫn đang làm,” ông Navarro viết trong bài đăng hôm thứ Hai (16/11). Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra đã chia sẻ lại bài đăng này.

Thủ hiến tỉnh bang Ontario Doug Ford cũng lên tiếng phản đối một thỏa thuận ô tô với Trung Quốc. Ông công khai cảnh báo ông Carney không nên mở rộng sự tham gia của Trung Quốc vào ngành ô tô Canada, viện dẫn rủi ro đối với việc làm trong nước và quan hệ thương mại với Mỹ.

Ông Ford lâu nay vẫn cho rằng việc đón các hãng xe hay xe nhập khẩu từ Trung Quốc vào Canada có thể đe dọa khả năng tiếp cận thị trường Mỹ của Ontario. Đây là thị trường then chốt, hơn 90% số xe sản xuất tại Canada được xuất sang Mỹ, theo Văn phòng Thủ tướng Canada.

Đảng Bảo thủ cũng bày tỏ lo ngại về thỏa thuận này.

Lãnh đạo đảng này, ông Pierre Poilievre, trước sau vẫn phản đối việc cho xe điện và các hãng xe Trung Quốc vào Canada. Ông coi đây là mối đe dọa nghiêm trọng đối với việc làm trong ngành ô tô, an ninh quốc gia và quan hệ thương mại của Canada với Mỹ.

Hồi đầu năm nay, ông Poilievre cảnh báo việc để xe điện Trung Quốc lưu thông trên đường phố Canada sẽ là một “sai lầm chiến lược” có thể gây hại cho việc làm. Ông lập luận rằng những chiếc xe này có nguy cơ trở thành “hệ thống giám sát di động”.