Cựu thượng nghị sĩ Mỹ Sam Brownback coi lá phiếu năm 2000 mở đường cho Trung Quốc vào WTO là lá phiếu tồi tệ nhất trong 14 năm ông ở Thượng viện, và gọi quyết định đó là “tính toán sai lầm bi thảm”. Ngay trước hội nghị APEC tại Thâm Quyến, ông kêu gọi Mỹ chấm dứt quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn với Trung Quốc.

Ảnh chụp ông Sam Brownback, cựu Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế và cựu Thượng nghị sĩ. (Ảnh: Samira Bouaou/The Epoch Times)

Hội nghị không chính thức các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) sẽ diễn ra tại Thâm Quyến, Trung Quốc, từ ngày 18 đến 19/11. Trước thềm hội nghị, quan hệ kinh tế – thương mại Mỹ-Trung và tình hình nhân quyền ở Trung Quốc lại trở thành tâm điểm chú ý của quốc tế.

Hôm thứ Hai (16/11), ông Sam Brownback, cựu thượng nghị sĩ và cựu Đại sứ lưu động về Tự do Tôn giáo Quốc tế của Mỹ, công khai kêu gọi chấm dứt quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn mà Mỹ dành cho Trung Quốc. Ông muốn phương Tây đặt Bắc Kinh trước lựa chọn: cho mọi người dân được tự do tôn giáo, hoặc chấp nhận để các nền kinh tế phương Tây dần tách khỏi kinh tế Trung Quốc.

Lời kêu gọi nằm trong bài bình luận ông đăng trên Fox News, trong đó ông nhìn lại quyết định ủng hộ đưa Trung Quốc vào hệ thống thương mại toàn cầu cách đây 25 năm.

Năm 2000, khi Quốc hội Mỹ bỏ phiếu trao cho Trung Quốc quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR), ông là một trong 83 thượng nghị sĩ bỏ phiếu thuận. Một năm sau, vào tháng 12/2001, Trung Quốc chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và hội nhập trọn vẹn vào nền kinh tế toàn cầu.

“Giờ nhìn lại, tôi coi đó là lá phiếu tồi tệ nhất tôi từng bỏ trong 14 năm ở Thượng viện”, ông Brownback viết.

Theo ông, các nhà hoạch định chính sách Mỹ khi ấy đã tin, hay tự huyễn hoặc mình, rằng khi tham gia nền kinh tế toàn cầu, Trung Quốc cộng sản sẽ ngày càng cởi mở và tự do hơn.

Sau 25 năm, sức mạnh kinh tế và quân sự của Trung Quốc tăng vọt, nhưng thể chế chính trị không chuyển theo hướng dân chủ. Ông Brownback cáo buộc Bắc Kinh đã lợi dụng vị thế đó “một cách đầy ác ý” và tiến hành diệt chủng nhằm vào người Duy Ngô Nhĩ, người Tây Tạng và các học viên Pháp Luân Công. Ông viết rằng Bắc Kinh còn “tập hợp một liên minh các chế độ độc tài để đe dọa thế giới tự do, và tiếp tay cho các hành vi vi phạm nhân quyền trên khắp thế giới”.

Ông cho rằng Mỹ đã mắc “một sai lầm chính sách căn bản” khi để Trung Quốc vào WTO, và thực tế đã chứng minh đó là “một tính toán sai lầm bi thảm”. Ông mô tả quan hệ Mỹ-Trung hiện nay là một cuộc Chiến tranh Lạnh mới.

Ông Brownback cũng đưa ra giải pháp cụ thể, gọi là “Hiệp định Helsinki 2.0”. Theo đó, phương Tây dùng việc tiếp tục mở cửa thị trường làm điều kiện để yêu cầu Bắc Kinh bảo đảm nhân quyền cơ bản và tự do tôn giáo cho người dân Trung Quốc. Nếu Bắc Kinh từ chối, phương Tây sẽ từng bước tách nền kinh tế của mình khỏi Trung Quốc.

Ông tin rằng bước đi này sẽ khơi dậy tranh luận và tạo động lực cải cách ngay trong Trung Quốc. Mất thị trường Mỹ sẽ là đòn tàn phá đối với nền kinh tế Trung Quốc, và người dân Trung Quốc sẽ có cơ hội được tự do hơn.

Cuối bài, ông Brownback nhắc tới một trong những ưu thế lớn của các nền dân chủ: khả năng nhận ra sai lầm và sửa chữa. “Thế giới tự do đã mắc một sai lầm cách đây 25 năm. Đã đến lúc sửa sai”, ông viết.

Ông Brownback gần đây cũng ra mắt cuốn sách “Cuộc chiến của ĐCSTQ chống lại đức tin” (China’s War on Faith) và tiếp tục theo dõi vấn đề đàn áp tôn giáo ở Trung Quốc.

Những tiếng nói tương tự gần đây tại Washington

Đúng dịp tròn 25 năm Trung Quốc gia nhập WTO, trong giới chính trị Mỹ liên tiếp xuất hiện những tiếng nói nhìn lại chính sách thương mại với Trung Quốc thời đó.

Thượng nghị sĩ Dave McCormick, người thuộc Đảng Cộng hòa đại diện bang Pennsylvania, có bài phát biểu tại Viện Hudson hồi tháng 10/2026. Ông cũng cho rằng 25 năm trước, cả hai đảng ở Washington đã “đặt cược sai” trong chính sách với Trung Quốc khi đánh giá sai động cơ và ý đồ của Bắc Kinh.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cũng từng công khai nói rằng cho phép Trung Quốc vào WTO là một sai lầm chiến lược lớn, khiến nền tảng sản xuất của Mỹ bị khoét rỗng.

Bản chất chính trị của ĐCSTQ

Loạt xã luận “Cửu Bình Đảng Cộng sản” của Epoch Times từng phân tích sâu bản chất chính trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Bài “Bình về bản chất lưu manh của Đảng Cộng sản Trung Quốc” trong loạt bài chỉ ra rằng “cải cách” mà ĐCSTQ hứa hẹn chỉ nhằm duy trì sự cai trị của đảng này, nên chỉ có thể là “cải cách khập khiễng, bình mới rượu cũ”.

Trên trang nhất số ra ngày 12/7/2004, Nhân dân Nhật báo, cơ quan ngôn luận của ĐCSTQ, từng viết rằng ĐCSTQ “tuyệt đối không thể thay đổi, thay đổi thì tự tan rã”. Loạt xã luận dẫn lại câu này, làm nổi bật mâu thuẫn sâu xa giữa việc ĐCSTQ giữ nguyên thể chế chính trị hiện có và việc tiến hành cải cách chính trị thực chất.

“Bàn chuyện cải thiện dân chủ với Đảng Cộng sản chẳng khác nào bàn với hổ chuyện lột da hổ”, loạt xã luận “Cửu Bình” viết.

Một số nhà bình luận hải ngoại theo dõi vấn đề Trung Quốc lâu năm cũng từng chỉ ra rằng thể chế chính trị của ĐCSTQ và việc bảo đảm nhân quyền mâu thuẫn nhau từ gốc rễ. Tháng 2/2026, Hội nghị Quốc thị Trung Quốc lần thứ hai công bố “Thông cáo về các vấn đề kinh tế”. Hội nghị do các nhà hoạt động dân chủ hải ngoại như Ngụy Kinh Sinh, Vương Đan, Vương Quân Đào triệu tập. Thông cáo nhận định mọi nỗ lực “vá víu” trong khuôn khổ chế độ chuyên chế hiện nay đều chẳng khác gì uống thuốc độc để giải khát.