Bắc Kinh hôm thứ Hai (16/11) phản đối Tuyên bố San Francisco, văn kiện mà Mỹ cùng 9 đối tác ký một ngày trước đó nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng AI và hạ tầng thiết yếu. Văn kiện ra đời vài ngày trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Thâm Quyến, Trung Quốc, dự hội nghị APEC.

Các bên ký kết Tuyên bố Pax Silica bao gồm Úc, Israel, Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc và Mỹ. (Ảnh: Bộ Ngoại giao Mỹ)

Mỹ, Úc, Ấn Độ, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Qatar, Singapore, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Anh đã ký “Tuyên bố San Francisco về nền tảng an ninh cho thịnh vượng bền lâu” hôm Chủ nhật (15/11), Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết. Lễ ký diễn ra tại cuộc gặp các thành viên sáng lập Pax Silica do Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề kinh tế Jacob Helberg triệu tập.

Tuyên bố nêu hai nhóm đối tượng mà các bên ký kết sẽ cùng bảo vệ. Nhóm thứ nhất là công nghệ nhạy cảm, gồm hàng hóa, phần mềm, vật liệu, tri thức và linh kiện thiết yếu cho chuỗi cung ứng AI. Nhóm thứ hai là hạ tầng thiết yếu, gồm các mạng lưới cảng biển, giao thông, thông tin liên lạc và hậu cần; các hệ thống năng lượng và công nghệ thông tin hỗ trợ những mạng lưới này vận hành; cùng các nền tảng số điều phối chúng.

Văn kiện không nêu tên Trung Quốc. Công nghệ nhạy cảm được định nghĩa là những công nghệ sẽ đem lại cho “các tác nhân thù địch” lợi thế quân sự hoặc tình báo đáng kể, hay đòn bẩy kinh tế không chính đáng đối với các bên ký kết, nếu bị các tác nhân này đánh cắp, tiếp nhận thông qua chuyển giao trái phép hoặc chiếm đoạt.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh được hỏi về thỏa thuận này tại cuộc họp báo thường kỳ hôm thứ Hai. Bà nói: “Trung Quốc cho rằng trí tuệ nhân tạo là tài sản chung của nhân loại, không nên vạch ranh giới theo khác biệt ý thức hệ hay lập các nhóm khép kín”. Bà nói thêm rằng các bên nên cùng nhau phát triển và quản trị AI để công nghệ này phục vụ tốt hơn lợi ích chung của nhân loại.

Được hỏi Bắc Kinh có nêu tuyên bố này khi lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Trump hay không, bà Mao chỉ đáp rằng hai bên “đang giữ liên lạc” về cuộc gặp.

5 nhóm công tác

Các bên ký kết tuyên bố do Mỹ dẫn dắt này nhất trí thành lập các nhóm công tác để triển khai văn kiện. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết có 5 nhóm được đề xuất, lần lượt phụ trách các lĩnh vực: chính sách khuyến khích đổi mới; ứng dụng AI trong các ngành then chốt; hợp tác chuỗi cung ứng; các “bến an toàn” (safe harbor) và trung tâm an ninh chuỗi cung ứng; an ninh và khả năng chống chịu của AI.

Tuyên bố cũng kêu gọi phối hợp đối phó với ép buộc kinh tế, gián đoạn chuỗi cung ứng, cùng các chính sách và hoạt động phi thị trường. Văn kiện nhấn mạnh việc hợp tác thực thi quy định của từng bên nhằm bảo vệ công nghệ nhạy cảm và hạ tầng thiết yếu trước sự “tiếp cận, ảnh hưởng hoặc kiểm soát không chính đáng”.

“Không quốc gia nào có thể một mình bảo đảm nền tảng của kỷ nguyên SI,” thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ viết. “Sự thịnh vượng mà SI mang lại chỉ có thể bền vững như chính chuỗi cung ứng và hạ tầng làm nền cho nó.”

SI là viết tắt của “super intelligence” (siêu trí tuệ), thuật ngữ mà chính quyền Trump bắt đầu dùng thay cho trí tuệ nhân tạo theo một sắc lệnh hành pháp hồi tháng 9. Một chú thích trong tuyên bố ghi rằng một số bên ký kết gọi đó là trí tuệ nhân tạo.

Trước thềm hội nghị ở Thâm Quyến

Bộ Ngoại giao Mỹ khởi động Pax Silica vào tháng 12/2025, coi đây là nỗ lực chính của bộ về AI và an ninh chuỗi cung ứng, gồm các lĩnh vực chất bán dẫn, khoáng sản thiết yếu, năng lượng và sản xuất tiên tiến. Bộ này cho biết tuyên bố đưa liên minh sang giai đoạn mới, chưa đầy một năm sau khi Pax Silica ra đời.

Một ngày sau lễ ký, Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ ban hành quy định mới liên quan đến chip AI. Quy định này nhằm ngăn các công ty có trụ sở chính tại Trung Quốc và những quốc gia bị Mỹ coi là đáng lo ngại khác sử dụng trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba để truy cập từ xa vào chip AI tiên tiến của Mỹ.

Các động thái này diễn ra vài ngày trước khi ông Trump tới Thâm Quyến, Trung Quốc, dự hội nghị các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), nơi ông dự kiến gặp ông Tập. Bắc Kinh cũng đã công bố một hội nghị thượng đỉnh giữa lãnh đạo Trung Quốc, Nga và Mỹ tại đây. Bà Mao cho biết đây là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa nguyên thủ ba nước.

“Chúng tôi khẳng định rằng bảo vệ các công nghệ nhạy cảm và hạ tầng thiết yếu này là nỗ lực chung. An ninh của mỗi bên tham gia được củng cố nhờ sự cảnh giác của tất cả. Chúng tôi theo đuổi mục tiêu chung này với tư cách các đối tác cùng chí hướng, để bảo vệ sự thịnh vượng và độc lập của nhân dân các nước chúng tôi,” tuyên bố viết.

Xem thêm: