Cựu Thủ tướng Canada Stephen Harper viết trong cuốn hồi ký mới rằng tham vọng của chế độ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) xưa nay luôn mang tính toàn cầu và nhằm xác lập bá quyền. Những lời khuyên thẳng thắn của ông về cách ứng xử với Bắc Kinh được đưa ra đúng lúc Thủ tướng Mark Carney đang ở Trung Quốc dự hội nghị thượng đỉnh APEC.

KIEV, UKRAINE – Ngày 6/6/2015: Thủ tướng Canada lúc đó là Stephen Harper trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko.

Ông Harper là người từng bổ nhiệm ông Carney làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada. Trong cuốn hồi ký ra mắt hai tuần trước, ông cho rằng việc tìm cách can dự thực tế với Trung Quốc là điều đáng làm. Tuy nhiên, ông cảnh báo một hiệp định thương mại tự do song phương toàn diện với ĐCSTQ, đảng đang cầm quyền ở Trung Quốc, có lẽ sẽ không bao giờ thành hiện thực.

Ông Carney cũng đồng ý với quan điểm của ông Harper, Toronto Star cho biết. Dù vậy, ông vẫn tìm cách thắt chặt quan hệ thương mại với Trung Quốc. Ông hy vọng thu hút thêm đầu tư từ Trung Quốc, nhất là vào ngành xe điện, để giảm bớt tác động từ đợt áp thuế của Mỹ nhắm vào các ngành chủ chốt của Canada.

“Tôi hoài nghi về Trung Quốc. Những năm gần đây, vì cách cai trị của ông Tập Cận Bình, cách nhìn của tôi đã trở nên bi quan hơn nhiều”, ông Harper viết trong sách.

ĐCSTQ muốn xác lập bá quyền toàn cầu, nguy hiểm hơn về lâu dài

Ông Harper cho biết ngay từ những năm đầu làm thủ tướng, ông đã nhận thấy xu hướng phát triển của ĐCSTQ. “Điều quan trọng nhất là phải hiểu rằng, như nhiều ‘chuyên gia về Trung Quốc’ ngày nay vẫn cho rằng, Trung Quốc dưới thời ông Tập không hề thay đổi về căn bản”.

“Đúng là Trung Quốc đã thay đổi phần nào từ khi ông Tập lên nắm quyền. Dưới thời ông Tập, Trung Quốc hung hăng hơn với bên ngoài và đàn áp gắt gao hơn ở trong nước. Nhưng tham vọng của chế độ này xưa nay luôn mang tính toàn cầu và nhằm xác lập bá quyền. Quá trình tự do hóa kinh tế của Trung Quốc chưa bao giờ nhằm mục đích nào khác ngoài việc củng cố quyền kiểm soát của ĐCSTQ ở trong nước và mở rộng quyền lực ra bên ngoài”.

Hiện ông Harper điều hành một công ty tư vấn đầu tư toàn cầu và là chủ tịch hội đồng quản trị quỹ lương hưu và quỹ tài sản chủ quyền của tỉnh Alberta. Theo ông, nhiều người thường không xếp Trung Quốc vào nhóm các “chế độ gây hại” trên thế giới như Nga, Iran hay Triều Tiên, vì Bắc Kinh không thường xuyên công khai phá vỡ trật tự quốc tế như các nước này.

Ông Harper chỉ ra rằng đảng cầm quyền ở Trung Quốc “đôi khi còn có thể đóng vai trò tích cực”, nhưng “chỉ khi điều đó phù hợp với lợi ích của chính họ, chẳng hạn trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu”.

“Tuy nhiên, khi thách thức thế giới dân chủ, Trung Quốc có tham vọng táo bạo không kém bất kỳ nước nào kể trên, và năng lực thực hiện còn mạnh hơn. Vì vậy, về lâu dài, Trung Quốc nguy hiểm hơn”.

Ông Harper đưa ra lời cảnh báo này đúng lúc ông Carney bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc lần thứ hai trong vòng 11 tháng. Lần này, ông sang dự hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), tổ chức gồm 21 thành viên quanh vành đai Thái Bình Dương.

Ông Carney dự kiến hội đàm riêng với ông Tập, chủ nhà của hội nghị, trong khoảng 25 phút vào sáng thứ Ba (17/11). Hiện chưa rõ ông Carney có công bố được kết quả cụ thể nào sau cuộc gặp hay không.

Trước đó, tại Campuchia, ông Carney nói với các phóng viên rằng nhiều điều phụ thuộc vào việc Mỹ có sẵn sàng bảo vệ và tận dụng đầy đủ thị trường ô tô hội nhập của Bắc Mỹ như hiện nay hay không.

Nếu Mỹ không làm được điều đó, ông Carney quyết tâm tìm đến các đối tác khác như châu Âu, Hàn Quốc và Nhật Bản. Ông cũng hoan nghênh doanh nghiệp Trung Quốc tham gia sâu hơn vào thị trường ô tô Canada. Tuy nhiên, việc này phải đáp ứng một số điều kiện: sử dụng khoáng sản thiết yếu của Canada, tuân thủ tiêu chuẩn lao động dành cho công nhân Canada và không cho nhập xe điện dưới dạng linh kiện rời hay bộ lắp ráp.

Ông nói sản phẩm sản xuất tại Canada phải có “giá trị gia tăng cao”, không thể chỉ dừng ở khâu lắp ráp cuối cùng hay gắn thêm những bộ phận đã hoàn chỉnh.

Hồi tháng 1, ông Carney và ông Tập nhất trí thiết lập “quan hệ đối tác chiến lược” mới. Canada bãi bỏ mức thuế 100% đánh vào xe điện Trung Quốc, vốn được áp cùng lúc với Mỹ, và đồng ý cho tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc vào Canada trong năm nay với thuế suất 6%.

Đổi lại, Trung Quốc giảm thuế đối với hải sản, hạt cải dầu và các sản phẩm từ hạt cải dầu của Canada, nhưng giữ nguyên thuế đối với thịt lợn.

Đầu tháng này, hai bên đã gia hạn thỏa thuận thêm hai năm.

Ông Carney cho biết Canada có kế hoạch tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng 10 năm, và Trung Quốc là một phần của kế hoạch đó.

Ông Harper có cách nhìn khác. Ông chỉ ra rằng trong lần đàm phán lại gần nhất, Hiệp định Canada-Mỹ-Mexico (CUSMA) đã quy định rõ: bất kỳ thành viên nào muốn ký hiệp định thương mại mới với một nền kinh tế phi thị trường như Trung Quốc đều phải tham vấn các thành viên còn lại trước. Sau đó, các thành viên kia có thể thông báo rút khỏi hiệp định thương mại tự do này.

Theo ông Harper, lập trường hiện nay của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump trên thực tế khiến Canada gần như không thể đàm phán hiệp định thương mại với Trung Quốc nếu không được Mỹ chấp thuận.

“Điều này có thể bị chỉ trích là hạn chế chủ quyền của Canada, nhưng cũng phù hợp với lợi ích của chính chúng ta”, ông viết.

“Hơn nữa, quy định này không chỉ ngăn chúng ta phạm sai lầm là mở đàm phán thương mại tự do song phương với ĐCSTQ, mà còn mở đường cho việc phối hợp chính sách với Mỹ. Dù việc phối hợp như vậy trong thời chính quyền Trump còn lâu mới dễ dàng, chúng ta vẫn có thể tính đến hướng đi này trong tương lai.”

Ông Harper cho rằng Canada phải can dự với ĐCSTQ theo cách “bảo vệ và thúc đẩy rõ ràng lợi ích của chính mình”. Ông đề nghị Canada bảo đảm duy trì một “quan hệ thương mại được thẩm tra toàn diện” với Trung Quốc.

“Chúng ta nên làm theo cách Trung Quốc đang làm: xem xét kỹ từng mặt hàng nhập khẩu và từng khoản đầu tư từ bên ngoài. Cần đánh giá xem chúng có giá trị với Canada và có phù hợp với nguyên tắc có đi có lại hay không. Với mỗi trường hợp, cần quyết định chấp thuận, không chấp thuận hay hoãn xét duyệt. Cách làm này có thể thu hẹp quy mô quan hệ kinh tế song phương, nhưng về lâu dài sẽ bảo vệ lợi ích kinh tế của chúng ta tốt hơn”, ông viết.

Xem thêm: