Iran: Không cho thanh sát viên LHQ vào cơ sở hạt nhân đến khi chiến tranh kết thúc
- Guy Birchall
- •
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi hôm Chủ nhật (15/11) cho biết nước này sẽ không cho thanh sát viên Liên Hợp Quốc vào các cơ sở hạt nhân bị hư hại cho đến khi cuộc chiến với Mỹ “chấm dứt hẳn”.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã nhiều lần đề nghị Tehran cho thanh sát viên vào các cơ sở này kể từ khi chúng bị tấn công lần đầu hồi tháng 6/2025, nhưng đều bị từ chối.
Ông Gharibabadi, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế, cho rằng IAEA đề nghị đến thăm các cơ sở hạt nhân bị hư hại của Iran “có lẽ là để đánh giá hiệu quả của vũ khí Mỹ”. Hãng tin Fars, có liên hệ với nhà nước Iran, đăng phát biểu này trên mạng X hôm 15/11.
“Chúng tôi sẽ không cho cơ quan hạt nhân này tiếp cận các cơ sở cho đến khi các điều kiện của Iran được đáp ứng và chiến tranh chấm dứt hẳn”.
The Epoch Times đã liên hệ IAEA để xin ý kiến nhưng chưa nhận được phản hồi trước khi đăng bài.
Iran đưa ra 7 điều kiện để thanh sát viên được quay lại nước này, trong đó có dỡ bỏ lệnh trừng phạt, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran và bồi thường chiến tranh.
Ông Gharibabadi lên tiếng ngay sau khi Tehran tuần trước bác bỏ khả năng chuyển uranium đã làm giàu ra nước ngoài, với lý do nước này cần số vật liệu đó cho các dự án hạt nhân trong nước.
Ông Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết Tehran đã thông báo với Nga rằng toàn bộ vật liệu hạt nhân đã làm giàu sẽ ở lại Iran để sử dụng trong nước. Nga từng đề nghị đưa uranium ra khỏi Iran.
“Chúng tôi cần vật liệu đã làm giàu để thiết kế tàu thủy và tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân”, ông Rezaei nói với kênh truyền hình Al Mayadeen của Lebanon trong cuộc phỏng vấn đăng hôm thứ Tư (11/11).
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cho biết mục tiêu của họ là ngăn chế độ Iran, vốn hậu thuẫn khủng bố, xây dựng lại chương trình hạt nhân, sau khi lực lượng Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân Fordow, Natanz và Isfahan hồi tháng 6/2025.
Trong phát biểu hôm Chủ nhật, ông Gharibabadi còn chỉ trích Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi vì không lên án các vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran.
Hãng thông tấn Mehr, cơ quan có liên hệ với chế độ Iran, hôm 15/11 dẫn lời ông đặt câu hỏi: “Tại sao một quan chức quốc tế, người lẽ ra không gắn với bất kỳ quốc gia nào, lại không có lập trường gì về các vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran?”
“Trong những trường hợp tương tự, chúng tôi từng thấy cơ quan này dùng những từ như lên án. Chẳng hạn, về các cơ sở hạt nhân của Ukraine, Tổng Giám đốc của cơ quan đã có lập trường phản đối Nga. Vậy tại sao ông ấy không lên án các vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran?”
Dù chưa công khai bày tỏ lập trường về cuộc xung đột giữa Washington và Tehran, ông Grossi từng gọi các vụ tấn công hồi tháng 6/2025 là “hết sức đáng lo ngại”. Ông cũng nhắc lại quan điểm rằng “không bao giờ được tấn công các cơ sở hạt nhân, bất kể bối cảnh hay hoàn cảnh nào, vì điều đó có thể gây hại cho cả con người lẫn môi trường”.
Hôm 27/10, ông Grossi phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc rằng, theo những gì IAEA nắm được, Iran chưa tìm cách sửa chữa các cơ sở hạt nhân bị hư hại trong Chiến dịch Búa Nửa đêm hay trong cuộc chiến hiện nay.
“Kể từ tháng 6/2025, chúng tôi chưa phát hiện hoạt động nào nhằm sửa chữa hay xây dựng lại bất kỳ cơ sở nào bị hư hại trong các cuộc tấn công quân sự năm 2025 và 2026”, ông nói trong tuyên bố trước Hội đồng.
Tuy nhiên, ông Grossi cũng cho rằng “không gì thay thế được việc tiếp cận các cơ sở để kiểm chứng tình hình thực tế”. Đây là việc cơ quan giám sát hạt nhân toàn cầu chưa làm được kể từ tháng 6/2025.
“Bất kỳ hướng đi nào cho chương trình hạt nhân của Iran cũng phải có vai trò kiểm chứng không thể thiếu của IAEA. Thiếu vai trò đó, không giải pháp nào có thể kiểm chứng được, và vì thế cũng không thể bền vững. Chúng tôi đã làm việc kỹ lưỡng với nhóm đàm phán và kỹ thuật của Mỹ”, ông nói.
Ông Grossi còn cho biết Iran đã vi phạm luật pháp quốc tế khi không cung cấp bất kỳ thông tin hay quyền tiếp cận nào mà IAEA yêu cầu đối với các nhà máy làm giàu uranium Fordow, Natanz và Isfahan, cũng như lò phản ứng nghiên cứu nước nặng Khondab. IAEA có nhiệm vụ kiểm chứng rằng vật liệu hạt nhân Iran đã khai báo trước đây tại các cơ sở này vẫn nằm dưới các biện pháp bảo đảm hạt nhân (safeguards).
Từ khóa IAEA Mỹ tấn công Iran Rafael Grossi Vấn đề hạt nhân Iran chương trình hạt nhân Iran

































