Mỹ lập “liên minh thương mại” nhằm phá thế độc quyền đất hiếm của Trung Quốc
- Lý Tịnh, Lạc Á
- •
Gần đây, Mỹ đã triệu tập hội nghị thượng đỉnh về khoáng sản then chốt với sự tham gia của 55 quốc gia, đồng thời công bố việc thành lập một “nhóm thương mại ưu đãi” và thiết lập cơ chế giá sàn, với mục tiêu trực diện nhằm vào vị thế thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực tài nguyên chiến lược như đất hiếm.
Các chuyên gia cho rằng, chiến lược của Mỹ hiện nay không còn chỉ dừng lại ở đa dạng hóa nguồn cung, mà đã nâng vấn đề khoáng sản then chốt từ phạm trù thị trường lên thành một mô hình quản trị kiểu “câu lạc bộ đồng minh”. Thông qua nhiều cơ chế khác nhau, Mỹ đang hình thành giữa các nước đồng minh một vòng cung ứng an toàn mang tính loại trừ, qua đó làm suy yếu một cách có hệ thống khả năng độc quyền của Trung Quốc trong lĩnh vực khoáng sản then chốt.
Hội nghị 55 quốc gia tập trung vào an ninh khoáng sản
Ngày 4/2, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã chủ trì Hội nghị cấp bộ trưởng về khoáng sản then chốt tại Washington, tuyên bố thành lập “nhóm thương mại ưu đãi” về khoáng sản chiến lược, đồng thời đề xuất cơ chế thiết lập giá sàn.
Ông Vance nhấn mạnh rằng: trong một năm qua, Mỹ đã rút ra những bài học cay đắng về mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào các loại khoáng sản then chốt này. Ông cho biết, Mỹ mong muốn xây dựng các nhóm thương mại giữa các đồng minh, vừa đảm bảo năng lực công nghiệp mạnh mẽ cho Mỹ, vừa mở rộng năng lực sản xuất của toàn khu vực.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiết lộ rằng có tổng cộng 55 quốc gia tham dự hội nghị, bao gồm các cường quốc khai thác hoặc tinh luyện khoáng sản như Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Nhật Bản, Đức, Australia và Cộng hòa Dân chủ Congo.
Theo Reuters, dù ông Rubio không trực tiếp nêu tên Trung Quốc, nhưng ông chỉ rõ rằng khoáng sản then chốt hiện đang “tập trung cao độ trong tay một quốc gia duy nhất”, và đã trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị.
Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum cho biết hôm thứ Ba rằng trong tuần này, Mỹ sẽ công bố 11 quốc gia mới gia nhập “câu lạc bộ thương mại khoáng sản then chốt”, mở rộng phạm vi thành viên vượt ra ngoài Mỹ, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ả Rập Xê Út và Thái Lan. Ngoài ra, còn có 20 quốc gia khác bày tỏ “mối quan tâm mạnh mẽ” đối với việc gia nhập.
Khởi động “Dự án Kim khố” – kho dự trữ chiến lược
Trước thềm hội nghị, vào ngày 2/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức khởi động dự án dự trữ chiến lược khoáng sản then chốt mang tên “Dự án Kim khố” (Project Vault).
Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump cho biết Mỹ đã có kho dự trữ dầu mỏ chiến lược và kho dự trữ khoáng sản phục vụ quốc phòng, còn dự án mới nhằm xây dựng một cơ chế tương tự cho khu vực công nghiệp, nhằm tránh nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Các doanh nghiệp tham gia bao gồm General Motors, Boeing, Google cùng nhiều tập đoàn lớn khác.
Song song với đó, Quốc hội Mỹ – với sự ủng hộ của cả hai đảng – cũng đang thúc đẩy các dự luật liên quan. Ngày 4/2, Hạ viện đã thông qua Đạo luật Thống trị Khoáng sản Then chốt (Critical Mineral Dominance Act), nhằm luật hóa vĩnh viễn các sắc lệnh hành pháp liên quan của ông Trump. Trước đó, vào tháng 1, Thượng viện đã đề xuất Đạo luật An ninh Khoáng sản (SECURE Minerals Act), dự kiến thành lập một cơ quan quản lý quỹ dự trữ khoáng sản trị giá 2,5 tỷ USD.
Giáo sư Tạ Điền (謝田) thuộc Trường Kinh doanh Aiken, Đại học Nam Carolina, nhận định với Epoch Times rằng mục tiêu cốt lõi trong chính sách hiện nay của Mỹ là giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên khoáng sản của Trung Quốc thông qua xây dựng kho dự trữ chiến lược và hợp tác đa phương.
Theo ông, Mỹ đang kết nối các nguồn tài nguyên khoáng sản toàn cầu thông qua quan hệ đối tác, hình thành một hệ thống hợp tác tài nguyên loại trừ Trung Quốc. Khi liên minh này được thiết lập, nó không chỉ giúp đảm bảo nguồn cung ổn định cho các chuỗi công nghiệp then chốt của Mỹ, mà còn có thể hạn chế ngược lại khả năng tiếp cận một số khoáng sản của Trung Quốc.
Giáo sư Tạ Điền cho rằng, nếu liên minh tài nguyên này xây dựng được cơ chế phối hợp hiệu quả, thì chiến lược trước đây của Trung Quốc nhằm sử dụng xuất khẩu khoáng sản như công cụ gây áp lực chính trị có thể sẽ bị phản tác dụng, bởi bản thân Trung Quốc cũng phụ thuộc vào việc nhập khẩu một số khoáng sản then chốt, trong đó có nguồn cung từ Australia và các quốc gia khác.
Mỹ nâng vấn đề khoáng sản then chốt lên mô hình “câu lạc bộ đồng minh”, nhắm thẳng vào Trung Quốc
Hiện nay, Trung Quốc kiểm soát khoảng 70% hoạt động khai thác đất hiếm toàn cầu và 90% công đoạn chế biến đất hiếm. Vào tháng 10 năm ngoái, Bắc Kinh đã ban hành các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, hạn chế xuất khẩu các sản phẩm và công nghệ liên quan, khiến nhiều nhà sản xuất ô tô tại châu Âu và Mỹ rơi vào tình trạng chậm tiến độ hoặc phải ngừng sản xuất.
Chủ tịch Ủy ban đặc biệt về vấn đề Trung Quốc của Hạ viện Mỹ, Hạ nghị sĩ Cộng hòa John Moolenaar, cho biết hôm thứ Ba rằng Trung Quốc từng đe dọa cắt nguồn cung đất hiếm, qua đó khiến các quốc gia nhận thức rõ rủi ro của việc phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.
Trước đó, ông Moolenaar cùng với Raja Krishnamoorthi, thành viên Dân chủ cao cấp nhất khi đó của Ủy ban đặc biệt về vấn đề Trung Quốc, đã công bố một báo cáo chung, trong đó chỉ ra rằng trong nhiều thập kỷ qua, Trung Quốc liên tục tìm cách thao túng giá khoáng sản then chốt toàn cầu, đồng thời sử dụng quyền kiểm soát của mình như một vũ khí kinh tế nhằm mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực sản xuất và địa chính trị.
Giáo sư Tôn Quốc Tường (Sun Kuo-hsiang), giảng viên Khoa Quan hệ Quốc tế và Quản trị Doanh nghiệp, Đại học Nam Hoa (Đài Loan), phân tích với Epoch Times rằng chiến lược của Mỹ hiện không còn đơn thuần là đa dạng hóa nguồn cung, mà đã nâng vấn đề khoáng sản then chốt từ một chủ đề thị trường lên thành mô hình quản trị kiểu “câu lạc bộ đồng minh”.
Theo ông, Mỹ có thể thông qua thuế quan ưu đãi, hợp đồng mua dài hạn, đầu tư chung và cơ chế giá sàn, để hình thành giữa các quốc gia đồng minh một vòng cung ứng an toàn mang tính loại trừ, từ đó làm suy yếu một cách có cấu trúc khả năng độc quyền của Trung Quốc trong các mắt xích then chốt như đất hiếm, lithium và graphite.
Cơ chế giá và mở rộng liên minh
Giáo sư Tôn Quốc Tường cho rằng, động thái này của Mỹ vừa nhằm củng cố an ninh nguyên liệu cho các ngành quốc phòng, bán dẫn và năng lượng xanh, vừa tìm cách đổi “khoáng sản lấy an ninh” hoặc “khoáng sản lấy thị trường”, qua đó tăng cường quan hệ chính trị – kinh tế với các quốc gia giàu tài nguyên tại châu Phi, Mỹ Latinh và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Nam bán cầu.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nhóm khoáng sản do Mỹ dẫn dắt vẫn đối mặt với những rủi ro trong quá trình triển khai. Nếu động thái này bị Bắc Kinh xem là một tín hiệu đối đầu mạnh mẽ, Trung Quốc có thể áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu hoặc chiến lược tích trữ, qua đó làm gia tăng biến động nguồn cung toàn cầu trong ngắn hạn.
Khi được hỏi về hội nghị lần này, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington gần đây trả lời Reuters rằng Trung Quốc từ lâu đã đóng vai trò mang tính xây dựng trong việc duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng khoáng sản then chốt toàn cầu, và sẵn sàng tiếp tục đóng góp.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng tiếp tục gia tăng, cục diện cạnh tranh dài hạn dần lộ rõ
Ông Tạ Điền phân tích rằng, nếu lợi thế kinh tế và công nghệ của Mỹ tiếp tục được mở rộng, trong khi Trung Quốc phải đối mặt với những áp lực mang tính cấu trúc như suy giảm dân số, thì các quốc gia liên quan có thể ngày càng nghiêng về hệ thống tài nguyên do Mỹ dẫn dắt, qua đó đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Tôn Quốc Tường cho rằng, Mỹ, Liên minh châu Âu và Trung Quốc nhiều khả năng sẽ hình thành các hệ thống cung ứng song song, với bộ quy tắc ngày càng phân mảnh. Theo ông, “cuộc cạnh tranh về khoáng sản then chốt trong tương lai sẽ giống một cuộc giằng co dài hạn về khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chi phí và ảnh hưởng chính trị, hơn là việc xuất hiện trong ngắn hạn một trật tự thay thế hoàn toàn”.
Xem thêm
Từ khóa đất hiếm khoáng sản liên minh khoáng sản Dự án Kim khố
