Ông Trump mở rộng trừng phạt có thể thúc đẩy sự sụp đổ của chính quyền Cuba
- Ngô Thụy Xương
- •
Hôm thứ Sáu (1/5), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp áp đặt một vòng trừng phạt kinh tế mới đối với chính quyền cộng sản Cuba. Động thái này có thể buộc các công ty quốc tế rút khỏi hòn đảo và đẩy nhanh sự sụp đổ của chính quyền này.
Sắc lệnh được ban hành theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), mở rộng phạm vi các biện pháp trừng phạt hiện có, nhắm vào các cá nhân và tổ chức hỗ trợ cơ quan an ninh Cuba, liên quan đến tham nhũng hoặc vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, cũng như các thực thể liên quan. Đồng thời, sắc lệnh cho phép trừng phạt cả các tổ chức tài chính hoặc cá nhân có giao dịch với các đối tượng bị trừng phạt, nhằm cắt đứt hoàn toàn nguồn tài chính quốc tế của họ.
Ông Trump áp đặt trừng phạt toàn diện đối với Cuba
Dù danh sách cụ thể chưa được công bố đầy đủ, các lĩnh vực trọng điểm bao gồm quốc phòng, khai khoáng, tài chính và an ninh. Các tổ chức tài chính có giao dịch với cá nhân hoặc thực thể Cuba có thể bị loại khỏi hệ thống tài chính Mỹ, khiến họ không thể thực hiện phần lớn giao dịch bằng USD, gây thiệt hại nghiêm trọng cho hoạt động kinh doanh.
Giáo sư William LeoGrande, chuyên gia về quan hệ Mỹ–Mỹ Latinh tại Đại học American (Washington), cho biết phạm vi trừng phạt rất rộng và đã khiến nhiều công ty lo ngại, bao gồm công ty Thổ Nhĩ Kỳ Karpowership (vận hành xà lan năng lượng tại Havana) và công ty Canada Sherritt International (khai thác niken và cobalt tại Cuba).
Ông cho rằng chính quyền Trump có thể dùng sắc lệnh này để răn đe các tập đoàn đa quốc gia khác, buộc họ rút khỏi Cuba.
Ngoài ra, chỉ vài giờ sau khi công bố lệnh trừng phạt, trong một bài phát biểu tại Florida, Trump còn ám chỉ khả năng can thiệp quân sự vào Cuba. Ông nói đùa rằng tàu sân bay “Abraham Lincoln” sau khi rời Iran có thể dừng lại cách bờ biển Cuba khoảng 100 yard (~91 mét), và “có thể Cuba sẽ nói ‘chúng tôi đầu hàng’”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trước đó vào cuối tháng Ba cũng bày tỏ lo ngại về chính quyền cộng sản Cuba và kêu gọi thay đổi chế độ. Ông nói: “Điều tệ hơn một người cộng sản là một người cộng sản bất tài. Hệ thống của họ phải thay đổi, nếu không nền kinh tế sẽ không bao giờ phát triển”.
Ngăn chặn mối đe dọa an ninh từ Trung Quốc và Iran
Nhà Trắng nhiều lần nhấn mạnh rằng chính quyền Cuba, chỉ cách lãnh thổ Mỹ chưa đến 100 dặm, đã cấu kết với Trung Quốc, Iran và Nga, tạo ra “mối đe dọa đặc biệt và bất thường” đối với an ninh quốc gia Mỹ.
Cuba được cho là đóng vai trò “con ngựa thành Troy” của Trung Quốc tại Tây Bán cầu, đồng thời lưu trữ các cơ sở tình báo của Trung Quốc, bao gồm các trạm nghe lén tại Bejucal. Do vị trí gần, các cơ sở này có thể dễ dàng theo dõi thông tin liên lạc thương mại và quân sự ở khu vực đông nam nước Mỹ, đe dọa hàng chục căn cứ quân sự.
Hiện Bộ Tư lệnh Trung tâm và Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt của Mỹ đặt tại Tampa (Florida), còn Bộ Tư lệnh Miền Nam đặt tại Miami.
Ngoài ra, Cuba còn duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran, cung cấp nơi trú ẩn cho Hezbollah và hỗ trợ các hoạt động gây bất ổn khu vực.
Trong nước, chính quyền cộng sản Cuba bị cáo buộc đàn áp bất đồng chính kiến, hạn chế tự do ngôn luận, tham nhũng và vi phạm nhân quyền, đồng thời xuất khẩu hệ tư tưởng cộng sản. Tình trạng này cũng dẫn đến khủng hoảng di cư nghiêm trọng: từ năm 2022 đến mùa thu 2024, hơn 850.000 người Cuba đã di cư sang Mỹ.
Nguồn năng lượng của Cuba bị cắt đứt
Từ những năm 1960, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt và hạn chế thương mại đối với Cuba. Nền kinh tế Cuba phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, trước đây chủ yếu từ Venezuela.
Tuy nhiên, sau khi chính quyền Maduro ở Venezuela bị lật đổ, Mỹ tiếp quản ngành dầu mỏ nước này và cấm các quốc gia khác xuất khẩu dầu sang Cuba, nguồn cung năng lượng của Cuba gần như bị cắt đứt hoàn toàn.
Hiện Cuba đang đối mặt với khủng hoảng thiếu hụt nghiêm trọng. Nhiều khu vực, bao gồm cả thủ đô Havana, phải chịu cảnh mất điện hơn 16 giờ mỗi ngày, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và kinh doanh. Người dân đã xuống đường biểu tình, thậm chí có người đốt trụ sở của đảng cộng sản.
Dù trong thời gian đàm phán, Mỹ từng tạm cho phép một tàu chở dầu treo cờ Nga cung cấp khoảng 700.000 thùng dầu cho Cuba, nhưng lượng này chỉ đủ dùng khoảng một tuần.
Chính quyền Cuba tìm cách kéo dài thời gian
Trong tháng Tư, các quan chức Mỹ đã đến Havana để tiến hành cuộc gặp mang tính lịch sử với phía Cuba. Mỹ cảnh báo rằng nền kinh tế Cuba đang “lao dốc tự do” và chính quyền chỉ còn rất ít thời gian để tiến hành cải cách then chốt với sự hỗ trợ của Mỹ trước khi tình hình trở nên không thể đảo ngược.
Tuy nhiên, phía Cuba dường như chỉ muốn kéo dài thời gian thông qua đàm phán, thay vì thực hiện cải cách thực chất. Chính quyền vẫn tiếp tục tuyên truyền rằng “Cuba mạnh mẽ” và “Mỹ đang đàn áp Cuba”, đồng thời không đưa cải cách chính trị hay thay đổi lãnh đạo vào nội dung đàm phán.
Ngày 2/5, Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel viết trên nền tảng X rằng các mối đe dọa quân sự mới từ Mỹ là “nguy hiểm và chưa từng có”, kêu gọi cộng đồng quốc tế lên án “hành vi cực đoan” của Mỹ.
Bài đăng thu hút hơn 330.000 lượt xem, nhưng phần lớn người dân Cuba, cư dân mạng và các chính trị gia Mỹ đã chế giễu phát biểu này.
Một số người bình luận rằng ông Díaz-Canel có thể trở thành “Maduro tiếp theo” và sẽ bị đưa ra xét xử tại Mỹ. Dân biểu Mỹ Carlos A. Gimenez cũng đáp trả: “Chế độ độc tài của ông sắp kết thúc. Lời chào từ Washington”.
Xem thêm
Từ khóa Cuba quan hệ Mỹ Cuba
