Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ: Lệnh cấm mang súng công khai ở California là vi hiến

Trí Đạt
•
Thứ Hai, 05/01/2026

Tòa phúc thẩm liên bang Khu vực số 9 vừa phán quyết rằng lệnh cấm “mang súng công khai” (Open Carry) ở hầu hết các quận đông dân của California là vi hiến, vì xâm phạm quyền giữ và mang vũ khí được Tu chính án thứ Hai bảo vệ.

Placerville, Mỹ, ngày 1/10/2022: Khẩu súng trường Winchester cổ điển kiểu lên đạn bằng cần gạt với báng súng bằng gỗ và các chi tiết bằng đồng thau được trưng bày để bán tại một cửa hàng súng. Ảnh minh họa. (Nguồn: SvetlanaSF/Shutterstock)

Vụ án có tên “Baird kiện Bonta” (Baird v. Bonta). Ngày 2/1, hội đồng ba thẩm phán phúc thẩm bỏ phiếu với tỷ lệ 2–1, đảo ngược một phần phán quyết trước đó của tòa sơ thẩm bất lợi cho nguyên đơn Mark Baird – một người sở hữu súng.

Tòa kết luận lệnh cấm mang súng công khai tại các quận có dân số trên 200.000 người (bao gồm Los Angeles, San Diego, San Francisco…) không phù hợp với chuẩn mực mà Tối cao Pháp viện đặt ra trong vụ “Hiệp hội Súng trường và Súng ngắn Tiểu bang New York kiện Bruen” (New York State Rifle & Pistol Association v. Bruen) năm 2022, vốn yêu cầu mọi biện pháp hạn chế súng phải “phù hợp với truyền thống lịch sử kiểm soát súng của Mỹ”.

Lập luận về “lịch sử và truyền thống”

Thẩm phán Lawrence VanDyke, người viết ý kiến đa số (liên kết), nhấn mạnh mang súng công khai là một thực tiễn đã tồn tại từ trước khi Tuyên ngôn Nhân quyền (Bill of Rights) được phê chuẩn năm 1791, và trong suốt thời lập quốc cũng như khi thông qua Tu chính án thứ Mười Bốn, hình thức mang súng này được xem là nằm trong truyền thống và được bảo vệ.

Phán quyết nêu rõ, trong phần lớn lịch sử nước Mỹ, việc mang súng công khai được mặc nhiên coi là hợp pháp. California chỉ bắt đầu cấm hình thức này tại các khu vực đô thị từ năm 2012; trước đó, cư dân có thể đeo bao súng và mang súng ngắn công khai để tự vệ.

Quyết định của tòa nhắm trực tiếp vào quy định áp dụng cho 28 quận có dân số trên 200.000 người, chiếm khoảng 95% dân số California; phần này bị tuyên là vi hiến.

Thẩm phán N. Randy Smith (được bổ nhiệm dưới thời George W. Bush) bất đồng một phần, cho rằng nếu bang vẫn duy trì một con đường khả thi cho việc mang súng nơi công cộng (chẳng hạn qua giấy phép mang súng giấu kín), thì việc hạn chế mang súng công khai chưa chắc đã vi phạm Tu chính án thứ Hai.

Vấn đề giấy phép ở các quận nông thôn

Hội đồng tòa bác yêu cầu của Baird muốn lật đổ luôn cơ chế cấp phép mang súng công khai ở các quận dân số dưới 200.000 (vùng nông thôn), cho rằng phần lập luận này không được trình bày đầy đủ trong kháng cáo, và về bề ngoài, các quy định cấp phép loại này có thể vẫn phù hợp với án lệ Bruen.

Tuy nhiên, Thẩm phán Kenneth K. Lee phê phán gay gắt việc bang có thể đã dùng “subterfuge” (mánh khóe, che giấu) để ngăn người dân thực sự xin phép mang súng công khai: mẫu đơn dài 17 trang được ghi là đơn xin “giấy phép mang vũ khí giấu kín”, từ “mang giấu kín” xuất hiện tới 67 lần nhưng “mang công khai” không hề được nhắc đến.

Phản ứng từ phía California

Văn phòng Tổng chưởng lý bang California Rob Bonta cho biết đang xem xét các bước pháp lý tiếp theo, bao gồm khả năng yêu cầu toàn thể Tòa Khu thứ Chín xử lại (en banc) hoặc kháng lên Tối cao Pháp viện.

Người phát ngôn cam kết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo vệ luật kiểm soát súng đạn hợp lý của California.”