Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) mà Quốc hội vừa thông qua có hiệu lực từ 1/3/2027, quy định tố tụng điện tử có giá trị pháp lý và thêm thủ tục cho người tự nguyện nhận tội.

Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) mà Quốc hội vừa thông qua có hiệu lực từ 1/3/2027, quy định tố tụng điện tử có giá trị pháp lý và thêm thủ tục cho người tự nguyện nhận tội. (Ảnh: AI)

Ngày 21/11, Quốc hội thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) với 478/479 đại biểu có mặt biểu quyết đồng ý, báo Đại biểu Nhân dân đưa tin. Bộ luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, gồm 9 phần, 37 chương, 527 điều. Theo VOV, trong số này có 36 điều mới, 300 điều được sửa đổi, bổ sung và 191 điều giữ nguyên.

Cùng phiên họp, Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật với 476/476 đại biểu tham gia biểu quyết đồng ý. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 3/12/2026. Chính phủ, TAND tối cao và VKSND tối cao có trách nhiệm thực hiện, hướng dẫn thi hành Nghị quyết này. Quốc hội cũng thông qua Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, có hiệu lực cùng ngày 1/3/2027 với Bộ luật.

Hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý

Bộ luật đổi mới phương thức tố tụng hình sự theo hướng thực hiện tố tụng điện tử, tố tụng trực tuyến, điểm mới mà Báo Chính phủ gọi là “đột phá”.

Theo đó, hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý. Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng thực hiện hoạt động này trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự. Hoạt động tố tụng điện tử phải đúng trình tự, thủ tục, bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật, an ninh dữ liệu, và không được làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Mọi văn bản tố tụng, biên bản và tài liệu của vụ án lập bằng phương thức điện tử phải được quản lý thống nhất, cập nhật, lưu trữ và chuyển ngay trên hệ thống quản lý án hình sự trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày phần tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo, báo Nhân Dân đưa tin. Ông cho biết quy định về tố tụng điện tử được giữ ở Điều 18 của dự thảo dưới dạng nguyên tắc, vì không chỉ nói về việc lập, quản lý hồ sơ vụ án điện tử. Quy định này còn chi phối việc tạo lập, lưu trữ, chuyển giao tài liệu, dữ liệu điện tử ở mọi khâu, từ tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đến khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Với dữ liệu điện tử (Điều 118 trong dự thảo), việc tìm kiếm, giám định được ưu tiên làm trên bản sao. Chỉ trong trường hợp đặc biệt mới làm trên bản gốc, và khi đó phải giữ được tính toàn vẹn của dữ liệu. Phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử được bảo quản như vật chứng. Người xuất trình chứng cứ là dữ liệu điện tử phải kèm phương tiện lưu trữ hoặc bản sao dữ liệu.

Thủ tục mới cho người tự nguyện nhận tội

Bộ luật có thêm thủ tục dành cho bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, quy định tại Chương XXXI của dự thảo. Ông Tiến cho biết đây là thủ tục mới, được nhiều đại biểu quan tâm, nhất là về điều kiện áp dụng, tính tự nguyện và cơ chế kiểm soát.

Cơ quan soạn thảo đã quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trình tự ghi nhận việc nhận tội và trách nhiệm giải thích cho bị can về quyền, nghĩa vụ cùng hậu quả pháp lý. Các quy định này bảo đảm phù hợp với chính sách mới của Bộ luật Hình sự mà Quốc hội vừa thông qua.

Viện kiểm sát giữ vai trò kiểm sát, còn tòa án có quyền quyết định. Thủ tục phải được áp dụng thực chất, tự nguyện, không ép buộc, không hạn chế quyền bào chữa và các quyền tố tụng hợp pháp khác. Trước khi quyết định áp dụng, các cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra, đánh giá đầy đủ căn cứ buộc tội.

Rủi ro khi đổi mới, thử nghiệm phải được làm rõ

Điều 21 của dự thảo nói về trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án hình sự. Điều này nêu các trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, trong đổi mới, sáng tạo khi thực thi công vụ, hay trong quản lý, thực hiện dự án thuộc lĩnh vực đầu tư, sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số.

Với những trường hợp này, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải làm rõ nguyên nhân, động cơ, mục đích, mức độ lỗi, việc tuân thủ quy trình và các biện pháp phòng ngừa, khắc phục thiệt hại, để xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Xem thêm: