Giới trẻ Trung Quốc chật vật tìm việc, thất nghiệp lên mức cao nhất gần 3 năm

Những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc liên tục suy yếu, tỷ lệ thất nghiệp không ngừng gia tăng. Số liệu chính thức mới nhất cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trong tháng 7 tăng lên 17,9%, cao hơn 3 điểm phần trăm so với tháng trước, đạt mức cao nhất kể từ tháng 9 năm ngoái và cũng là mức cao nhất trong cùng kỳ gần 3 năm qua.

Ngày 19/8, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố số liệu tỷ lệ thất nghiệp tháng 7 theo từng nhóm tuổi. Trong lực lượng lao động thành thị trên toàn quốc (không bao gồm sinh viên đang đi học), tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 16–24 tuổi là 17,9%; nhóm 25–29 tuổi là 7,2%; nhóm 30–59 tuổi là 3,9%.

So với mức thấp nhất trong năm là 14,9% vào tháng 6, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động 16–24 tuổi trong tháng 7 đã tăng 3 điểm phần trăm, lên mức cao nhất kể từ tháng 9 năm ngoái. Con số này cũng cao hơn mức 17,1% của năm 2024 và 17,8% của năm 2025.

Số liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ thất nghiệp được khảo sát tại khu vực thành thị Trung Quốc trong tháng 7 là 5,2%, tăng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước. Theo tính toán của ông Hùng Viên, chuyên gia kinh tế trưởng của Công ty Chứng khoán Quốc Thịnh, mức tăng theo tháng này nhỉnh hơn quy luật mùa vụ. Trong giai đoạn 2019–2025, tỷ lệ thất nghiệp tháng 7 trung bình chỉ tăng 0,1 điểm phần trăm so với tháng trước, cho thấy áp lực việc làm trong tháng 7 năm nay đã gia tăng.

Tháng 7 cũng là thời điểm sinh viên tốt nghiệp đại học Trung Quốc đồng loạt gia nhập thị trường lao động. Tháng 7 năm ngoái, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc là 17,8%; đến tháng 8 tiếp tục tăng lên 18,9%, mức cao nhất trong vòng một năm qua.

Quy mô sinh viên tốt nghiệp các trường đại học và cao đẳng chính quy trên toàn Trung Quốc trong năm 2026 dự kiến đạt 12,7 triệu người, tăng 480.000 người so với năm 2025. Cộng thêm những người đã tốt nghiệp các năm trước nhưng chưa tìm được việc, du học sinh về nước và những người thi cao học hoặc thi công chức không thành công, áp lực tìm việc trong mùa hè càng gia tăng đáng kể.

Các phân tích cho rằng số liệu do chính quyền Trung Quốc công bố không thể phản ánh đầy đủ tình trạng thất nghiệp thực tế tại nước này. Những người không tìm được việc và đã từ bỏ việc tìm kiếm, cũng như những người chỉ có thể kiếm sống bằng việc giao đồ ăn, lái xe công nghệ hoặc làm các công việc thời vụ, đều không được phản ánh đầy đủ trong con số này.

Trong hai năm qua, chính quyền Trung Quốc thường xuyên sử dụng các thuật ngữ như “hình thức việc làm mới”, “việc làm linh hoạt”, “việc làm chậm” để mô tả áp lực việc làm, qua đó làm giảm mức độ nghiêm trọng của tình trạng thất nghiệp và bán thất nghiệp.

Định nghĩa chính thức về “việc làm linh hoạt” là “thực hiện công việc từ một giờ trở lên mỗi tuần nhằm có được thù lao lao động hoặc thu nhập kinh doanh”. Tài xế xe công nghệ, nhân viên chuyển phát nhanh, người giao đồ ăn, người livestream bán hàng và nhân viên dịch vụ gia đình đều được xếp vào nhóm lao động có việc làm linh hoạt.

“Báo cáo nghiên cứu việc làm của lực lượng lao động cổ cồn xanh Trung Quốc năm 2025” cho thấy số người thuộc nhóm “việc làm linh hoạt” theo định nghĩa của chính quyền Trung Quốc sẽ đạt 320 triệu người trong năm nay. Nếu tính trên tổng số người có việc làm tại Trung Quốc vào cuối năm 2025 là khoảng 725 triệu người, điều này đồng nghĩa với việc hơn 44% đang ở trong tình trạng việc làm linh hoạt.

Theo Thời báo Công Thương, Trung tâm Nghiên cứu Hình thức Việc làm Mới của Trung Quốc, do Đại học Kinh tế và Kinh doanh Thủ đô cùng Hiệp hội Xúc tiến Việc làm Trung Quốc phối hợp thành lập, đã công bố “Báo cáo nghiên cứu việc làm của lực lượng lao động cổ cồn xanh Trung Quốc năm 2025” vào tháng 6. Báo cáo tổng hợp tình hình việc làm mới nhất của lực lượng lao động cổ cồn xanh Trung Quốc thông qua giám sát dữ liệu lớn, khảo sát bằng bảng hỏi phân tầng và khảo sát thực địa.

Theo báo cáo, số người có “việc làm linh hoạt” tại Trung Quốc đã vượt 200 triệu người vào năm 2021 và trong hai năm gần đây tăng nhanh với tốc độ khoảng 40 triệu người mỗi năm. Năm 2024, con số này tăng lên 240 triệu người; năm 2025 đạt 280 triệu người; và dự kiến sẽ tiếp tục tăng lên 320 triệu người trong năm nay.

Báo cáo cho thấy quy mô lực lượng lao động cổ cồn xanh Trung Quốc năm 2025 ước tính khoảng 427 triệu người. Trong đó, số nhân viên dịch vụ gia đình tăng 4% so với cùng kỳ năm 2024, lên 46,8 triệu người; số người giao đồ ăn tăng 6% mỗi năm, lên 15,9 triệu người.

Số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho thấy lực lượng lao động hiện chiếm khoảng 64,6% dân số, với số người có việc làm thực tế duy trì quanh mức 725 triệu người. Nếu đối chiếu số liệu của Cục Thống kê với báo cáo nghiên cứu nói trên, việc số người có “việc làm linh hoạt” đạt 320 triệu đồng nghĩa với khoảng 44,1% lực lượng lao động đang ở trong tình trạng việc làm không ổn định hoặc thất nghiệp.

Theo các cuộc khảo sát của những tổ chức nghiên cứu và truyền thông khác, tỷ lệ người có trình độ cao đẳng trở lên trong nhóm lao động “việc làm linh hoạt” đang tăng lên qua từng năm. Một lượng lớn nhân viên văn phòng và sinh viên mới tốt nghiệp đại học vốn kỳ vọng làm việc trong các ngành như CNTT, bất động sản, tài chính, Internet…, do thất nghiệp hoặc thị trường việc làm thu hẹp, cuối cùng đã chuyển sang những ngành có ngưỡng gia nhập thấp như giao đồ ăn, lái xe công nghệ và livestream trên mạng.

Cư dân mạng ở nước ngoài bình luận:

“Nếu xét theo định nghĩa nghiêm ngặt, việc làm linh hoạt về cơ bản chính là thất nghiệp, bởi thực tế hiện nay là chỉ cần làm công việc toàn thời gian thì theo quy định về thuế phải đóng bảo hiểm, khi đó không còn được tính là việc làm linh hoạt nữa.”

“Thất nghiệp thì cứ nói là thất nghiệp, lại nhất định phải gọi thành việc làm linh hoạt. Thực chất là vì lo sợ không giữ nổi chính quyền của mình.”

“Khi họ thừa nhận có 300 triệu người thuộc nhóm việc làm linh hoạt, điều đó có nghĩa con số thực tế chắc chắn còn lớn hơn.”

“Nếu cộng cả những người thất nghiệp ở nông thôn vào thì không biết con số sẽ lên tới bao nhiêu tỷ người.”

Gần đây, dữ liệu do Tổng cục Hải quan Trung Quốc công bố cho thấy thặng dư thương mại trong tháng 7 đạt 112,5 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ ba liên tiếp vượt mốc 100 tỷ USD. Bên ngoài Trung Quốc kỳ vọng điều này có thể giúp nền kinh tế nước này phục hồi.

Tuy nhiên, ông Lý Hậu Thần, một cây bút truyền thông độc lập chuyên theo dõi chính trị và kinh tế Trung Quốc trong thời gian dài, khi trả lời chương trình của Đài Phát thanh Trung ương Trung Quốc cho rằng trong “ba cỗ xe ngựa” nâng đỡ nền kinh tế Trung Quốc, hai động lực là “đầu tư” và “tiêu dùng” đều đã “tắt máy”. Hiện chỉ còn “xuất khẩu” đơn độc chống đỡ. Ngay cả khi số liệu xuất khẩu liên tục lập kỷ lục mới, do xuất khẩu chiếm tỷ trọng quá thấp trong GDP, rất khó có thể cứu vãn nền kinh tế Trung Quốc.