Hoàng giáp Lương Chí: Người mang phúc ấm cho vùng đất Tào Sơn

Từ một vùng đất ven sông Yên, Hoàng giáp Lương Chí bước vào triều đình Lê Trung hưng bằng con đường khoa bảng, lập công trạng trong trên nhiều phương diện. Với quê hương Tào Sơn, ông để lại dấu ấn qua việc mở làng, đắp đê, làm đường, lập chợ, khuyến học, góp phần tạo nền tảng cho một vùng đất trù phú.

Vùng đất Tào Sơn xưa kia (nay là phường Ngọc Sơn, Thanh Hóa) là vùng đất “sơn thủy hữu tình” với dãy núi Đồng Bàn, Nga My soi bóng xuống dòng sông Yên uốn khúc. Dù là nơi đồng bằng, nhưng với địa thế cao hơn các làng xung quanh một chút nên đất đai nơi đây phù hợp trồng lúa và rau, khoai, lạc cùng cây lâm nghiệp.

Họ Lương là một trong những dòng họ đầu tiên đến Tào Sơn, có công khai phá đất lập làng. Trải qua các đời, họ Lương ở Tào Sơn được xem là chăm chỉ cày cấy, trọng chữ Thánh Hiền, đối xử nhân nghĩa với xóm làng.

Theo Tộc phả họ Lương ở Tào Sơn thì năm 1542, dòng họ xuất sinh Lương Thải, từ nhỏ đã chăm chỉ đèn sách. Cha mẹ thấy vậy thì dốc lòng cho con học với thầy Phạm Khắc Kiệm ở đất Gia Viễn (nay thuộc Ninh Bình).

Năm 1575 Lương Thải đổi tên là Lương Chí rồi dự kỳ thi Hương và đỗ cao trong kỳ thi này, đến khoa thi năm 1589 thì đỗ Tiến sĩ đệ nhị giáp đệ nhị danh (Hoàng giáp).

Lập công lớn, vào chầu không phải bái lạy

Thi đỗ, Lương Chí được cử làm Hàn Lâm hiệu lý. Cũng bởi vì hay chữ và học vấn uyên thâm, ông được vào giảng sách cho cung vua và phủ chúa.

Năm 1592, quân Nam triều đánh chiếm được Kinh thành Thăng Long. Lương Chí là một trong những ngươi hộ giá đưa vua Lê về Kinh thành Thăng Long và được Vua khen ngợi.

Năm 1593, Lương Chí được phong làm Thái úy, năm 1595 tiếp tục được phong chức tại Hàn lâm viện. Năm 1600, ông được thăng chức làm Tả Thị lang bộ Lễ, thường sang phủ Chúa bàn việc cơ mật.

Sách “Đại Nam nhất thống chí” nhận xét rằng: “Ở trong triều thì bàn luận chính trị, ngoài trấn thì tham tán việc binh, tỏ nhiều công lao”.

Năm 1601, Lương Chí được ban tước “Đặc Tiến Kim Tử, Vinh Lộc Đại Phu”, giữ chức Tả Thị lang Bộ Lại. Sau đó, ông được phái đi làm chủ khảo khoa thi Hương ở Nghệ An, rồi chấm thi Hội ở Thăng Long.

Đến năm 1605, Lương Chí giữ chức Tả Thị lang bộ Hộ.

Năm 1608, ông được cử sang nhà Minh xin xóa các khoản phải cống nạp vô lý. Bằng tài năng ngoại giao, ông đã thuyết phục được nhà Minh bỏ một sống lệ cống nạp, giúp nhẹ gánh rất nhiều cho Triều đình và dân chúng.

Cũng theo Tộc phả họ Lương ở Tào Sơn, thì sau chiến công này ông được Vua ban cho “Đặc mệnh bất bái” (tức vào chầu không phải bái lạy) và “mỗi phụng nhập tiến mãn đế mệnh thừa mã chí đông Tràng An môn thủy hạ”, nghĩa là mỗi lần vào vào chầu Vua được phép cưỡi ngựa thẳng đến cửa đông Tràng An rồi mới phải xuống.

Đây đều là những đặc cách rất hiếm người có được, chứng tỏ công lao của ông rất lớn. Sau đó ông được phong làm Hộ bộ Thượng thư kiêm Quốc Tử giám, Chủ khảo khoa thi Hội.

Mang phúc ấm cho vùng đất Tào Sơn

Lương Chí cũng có đóng góp lớn cho quê nhà Tào Sơn. Bấy giờ vùng Tào Sơn người còn thưa thớt, ông bỏ tiền bạc cho người chiêu mộ dân nghèo đến lập thành 2 làng mới là làng May (tức làng Nhân Mỹ), làng Thượng (tức Văn Phúc). Mỗi làng độ 30 nóc nhà và đều thuộc vùng đất Tào Sơn.

Ông cũng cử người đưa voi về làng Tào Sơn để đắp đường từ Chung Giang (sông Chuồng) đến Tấn Khẩu (Lạch Ghép ngày nay) gọi là đường Quý.

Ông lại cho đắp đê sông Yên, ngăn được nước mặn và lũ lụt. Sau này dân làng lại xây đắp thêm cho đê vững chãi hơn. Nhờ có con đê này mà từ đó người dân làng Tào Sơn mỗi năm 2 vụ lúa đều bội thu, vườn cây xanh tốt quanh năm. Dân chúng no ấm, lại có thu nhập để tập trung vào việc học hành, nên có thêm nhiều người đỗ đạt.

Lương Chí cũng có công lập ngôi chợ lớn cho dân làng có nơi trao đổi hàng hóa.

Quan tâm đến đời sống tinh thần, khi về già ông mở lớp dạy học, lập đình chùa cho dân chúng.

Năm 1610, ông mất tại Kinh thành Thăng Long, thọ 69 tuổi, được an táng tại quê nhà Tào Sơn. Triều đình gia phong cho ông là Thái bảo Tào Quận công, tước Thuần Lễ hầu, ban tên thụy là Hiền khanh phủ quân. Vua cho dân địa phương lập đền thờ, cấp cho con cháu của ông 50 mẫu ruộng dùng vào việc thờ phụng.

Con cháu họ Lương của ông nhiều người đỗ đạt. Cháu nội ông là Lương Nghi thi đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1643. Cháu nội của Lương Nghi là Lương Lâm thi đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1715. Dòng họ Lương có câu đối sau:

“Văn tiến sĩ công danh vinh hiển
Võ Công Hầu phúc ấm lưu quang”

Trần Hưng

Xem thêm:

• Chuyện ân nghĩa đằng sau hai ngôi nhà cổ ở Sơn Đồng và Đông Lao
• Chuyện bà Chúa Mụa

Mời xem video: