Blog: Bệnh viện tâm thần của ĐCSTQ được xây cho ai?

Thanh Phong
•
Thứ Sáu, 09/10/2026

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10 hằng năm là dịp bệnh viện và các tổ chức công ích ở nhiều nước nói về trầm cảm, lo âu, về sự kỳ thị với bệnh tâm thần, và kêu gọi xã hội kiên nhẫn hơn với người bệnh. Thế nhưng, ít ai nhớ đến một nhóm người khác vào ngày này: họ khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, nhưng vẫn bị đưa vào bệnh viện tâm thần, chỉ vì từ chối ký vào một tờ giấy.

Bệnh viện tâm thần Thần Khang ở Phúc Châu giúp chính quyền Trung Quốc giam giữ hơn 400 người khiếu kiện để bức hại. (Ảnh: Chụp màn hình video)

Ngày hôm sau, cảnh sát đến gõ cửa

Bà Hàn Kỷ Trân ở Nam Kinh là một học viên Pháp Luân Công. Con trai bà, anh Vương Vĩnh Sinh, sau này kể với truyền thông hải ngoại rằng cuối năm 1999, mẹ anh lên Bắc Kinh kêu oan cho Pháp Luân Công, bị cảnh sát đánh, rồi bị nhốt vào một bệnh viện tâm thần ở Nam Kinh và bị tiêm thuốc. Khi đó, anh Vương đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ vật lý tại Đại học Houston ở Mỹ. Biết tin, anh về Nam Kinh để giải cứu mẹ.

Anh đón được mẹ ra thì vừa đúng dịp Tết. Anh Vương nhớ lại: “Tôi đón mẹ về nhà chuẩn bị ăn Tết. Không ngờ ngày hôm sau cảnh sát lại đến, nói bà phải viết giấy cam kết không tập Pháp Luân Công nữa, nếu không sẽ đưa bà trở lại bệnh viện tâm thần”.

Câu trả lời của bà rất giản dị: “Làm sao tôi có thể cam kết điều đó? Tập Pháp Luân Công giúp tôi khỏe cả thân lẫn tâm, được lợi ích rất lớn. Môn công pháp tốt như vậy, sao tôi có thể không tập?” Cảnh sát lập tức cưỡng chế đưa bà trở lại bệnh viện tâm thần.

Trong lời kể này, bác sĩ chưa từng xuất hiện. Không khám bệnh, không thang đánh giá, cũng không có hồ sơ tái khám. Người quyết định bà có phải nằm viện tâm thần hay không là viên cảnh sát đứng ở cửa, và tiêu chuẩn là bà có chịu viết tờ cam kết đó hay không. Viết thì coi như đã khỏi bệnh, không viết thì là bệnh tái phát.

Chẩn đoán y khoa dựa vào triệu chứng. Trong cách làm này, bản thân đức tin bị coi là triệu chứng, tờ cam kết bỏ đức tin trở thành giấy ra viện, và ổ khóa trên cửa bệnh viện tâm thần chẳng khác gì ổ khóa của trại tạm giam hay trại lao động cưỡng bức. Bệnh viện tâm thần kiểu này chỉ khác ở chỗ có thêm một chiếc áo blouse trắng.

Từ “kẻ điên chính trị” đến bệnh viện An Khang

Lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) có ghi chép rõ ràng về lối coi bất đồng chính kiến là bệnh để chữa trị. Học giả người Anh Robin Munro từng làm việc tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, nghiên cứu lâu năm về nhân quyền ở Trung Quốc. Ông đã tra cứu rất nhiều tài liệu chuyên ngành tâm thần học của Trung Quốc và phát hiện rằng quanh thời kỳ Cách mạng Văn hóa từng thịnh hành một cụm từ: “kẻ điên chính trị”. Lý thuyết thời đó cho rằng một người có vấn đề về tâm thần là vì trong đầu chứa “tư tưởng sai lầm”.

Số liệu ông Munro tổng hợp cho thấy trong một thời gian khá dài, “án chính trị” chiếm trung bình khoảng 10% đến 15% số vụ giám định tâm thần trong các vụ án hình sự trên cả nước, từ đầu thập niên 1990 mới giảm rõ rệt. Theo ước tính thận trọng của ông, trong 20 năm, nhân viên tư pháp của ĐCSTQ đã xử lý hơn 3.000 vụ giám định tâm thần thuộc loại này.

Nơi kế thừa lối tư duy đó là bệnh viện An Khang, do hệ thống công an quản lý, trên danh nghĩa là nơi điều trị người bệnh tâm thần có hành vi gây nguy hiểm. Năm 2002, ông Munro viết trên tạp chí của Hiệp hội Tâm thần học và Pháp luật Mỹ rằng khi đó cả nước đã có 20 bệnh viện loại này, và còn nhiều bệnh viện khác đang trong kế hoạch. Bệnh viện tâm thần mà do cảnh sát quản lý thì chỉ riêng điều đó đã cho thấy nơi này phục vụ ai.

Sau khi ĐCSTQ bắt đầu đàn áp Pháp Luân Công vào tháng 7/1999, số người bị đưa vào bệnh viện tâm thần tăng vọt. Nghiên cứu ông Munro công bố năm 2000 trên Tạp chí Luật châu Á Columbia nêu rằng mạng lưới hỗ trợ Pháp Luân Công ở hải ngoại đã lập được danh sách khoảng 100 học viên bị cảnh sát cưỡng ép đưa vào bệnh viện tâm thần. Tổng số ước tính có thể lên tới 600 người, trong đó ít nhất 3 người đã chết, nguyên nhân trực tiếp là bị giam giữ và ngược đãi.

Hai năm sau, hai bác sĩ người Mỹ viết trên tạp chí của Hiệp hội Tâm thần học và Pháp luật Mỹ rằng số học viên bị cưỡng ép nhốt vào bệnh viện tâm thần đã vượt quá 1.000 người, tại 57 bệnh viện ở ít nhất 36 thành phố. Họ lấy số liệu từ tài liệu của Trung tâm Thông tin Pháp Luân Công. Hai bác sĩ còn viết rằng việc đưa người vào viện không cần bất kỳ thủ tục pháp lý chính thức nào. Đơn vị công tác, người nhà của đương sự, hay “Phòng 610”, cơ quan lập riêng để đàn áp Pháp Luân Công, đều có thể đứng ra làm thủ tục.

Bà Quách Mẫn là nhân viên Chi cục Thuế trấn Tẩy Mã, thuộc Cục Thuế quốc gia huyện Hy Thủy, tỉnh Hồ Bắc. Năm 2000, cảnh sát lục soát bà tại ga tàu Hàng Châu, tìm thấy sách Pháp Luân Công rồi đưa ngay bà vào Bệnh viện Tâm thần Khang Thái ở thành phố Hoàng Cương, trang Minh Huệ Net (Minghui.org) đưa tin. Hai năm sau, bà bị chuyển sang Bệnh viện Tâm thần Hội Chữ thập đỏ huyện Hy Thủy và bị tiêm lâu dài loại thuốc gây tổn hại thần kinh trung ương.

Khi bị đưa vào viện, bà mới ngoài 20 tuổi. Năm 2011, bà qua đời trong phòng bệnh, khi mới 38 tuổi. Bài báo viết rằng những năm tháng một người phụ nữ lẽ ra dành để làm việc, lập gia đình, chăm sóc cha mẹ, bà lại để mất sau một cánh cửa khóa chặt, trong từng mũi tiêm thuốc.

Sau một đạo luật

Ngày 1/5/2013, Luật Sức khỏe Tâm thần của ĐCSTQ bắt đầu có hiệu lực. Điều 30 của luật quy định việc điều trị nội trú rối loạn tâm thần theo nguyên tắc tự nguyện, và nhiều cơ quan truyền thông gọi đó là dấu chấm hết cho tình trạng “bị gán bệnh tâm thần”.

Giáo sư luật Trương Tán Ninh ở Đại học Đông Nam khi đó đã tỏ ra hoài nghi. Ông nói với truyền thông: “Hiện nay, những bệnh viện tâm thần do ngành công an điều hành vẫn chưa bị bãi bỏ hay giải thể”. Bản thân điều khoản này cũng để ngỏ một kẽ hở. Chỉ cần trước đó có một tờ chẩn đoán “rối loạn tâm thần nghiêm trọng”, kèm theo “có nguy cơ gây nguy hại cho an toàn của người khác”, cánh cửa nhập viện không tự nguyện lại mở ra.

Năm năm sau, ngày 4/7/2018, cô Đổng Dao Quỳnh, người tỉnh Hồ Nam, hắt mực vào chân dung ông Tập Cận Bình trước tòa nhà Hải Hàng (HNA) ở Thượng Hải. Cô phát trực tiếp trên Twitter và nói mình phản đối chế độ độc tài bạo ngược. Chiều cùng ngày, cô đăng bài cho biết có mấy cảnh sát đã đến ngoài cửa, rồi mất liên lạc.

Truyền thông hải ngoại đưa tin, cảnh sát sau đó báo cho cha cô rằng cô bị xác định có vấn đề tâm thần và đang được điều trị tại Bệnh viện số 3 thành phố Chu Châu. Chính người cha cũng từng bị tạm giữ một thời gian. Tháng 11/2019, cô ra viện. Cha cô nói con gái ông như đã biến thành một người khác.

Năm 2020, cô đăng video lên mạng, nói mình không vi phạm pháp luật, tinh thần cũng không có vấn đề gì, nhưng bản thân đã ở bờ vực suy sụp. Sau đó cô lại bị đưa vào bệnh viện tâm thần, và bên ngoài khó còn biết được tin tức chính xác về cô.

Điều luật đã thay đổi, nhưng bệnh viện An Khang vẫn còn đó, tờ giấy nhập viện trong tay cảnh sát cũng vẫn còn đó.

Không thể ký tờ chẩn đoán này

Nếu thật sự phải viết một bệnh án cho ĐCSTQ, tư liệu đã có sẵn. Đảng này coi một nhóm người trung niên, cao tuổi ngồi thiền trong công viên là thế lực đe dọa chế độ, nghe ra “thế lực nước ngoài” trong từng câu than phiền của cư dân mạng, xóa một đoạn video xong còn xóa tiếp những bài viết bàn về đoạn video đó. Theo lý thuyết “tư tưởng sai lầm gây bệnh” của thời Cách mạng Văn hóa, chỉ mấy điểm này cũng đủ để ĐCSTQ phải nằm bệnh viện An Khang một thời gian.

Có điều, tôi không định ký tờ chẩn đoán này. Điều 18 Bộ luật Hình sự Trung Quốc ghi rõ: người bệnh tâm thần gây ra hậu quả nguy hại trong lúc không thể nhận thức hoặc không thể điều khiển hành vi của mình, nếu được giám định và xác nhận theo thủ tục luật định, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Một trong những hệ quả pháp lý trực tiếp nhất của chẩn đoán tâm thần là đương sự không phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Cấp giấy chứng nhận tâm thần cho ĐCSTQ chẳng khác nào làm sẵn thủ tục miễn trách nhiệm cho đảng này.

Kẻ điên làm việc không theo trật tự nào, còn hệ thống này thì ngược lại. “Phòng 610” điều phối, đồn công an áp giải, bệnh viện tiêm thuốc, cuối cùng một tờ cam kết làm khâu nghiệm thu. Thủ tục nào cũng có người lo, có người ký tên. Dây chuyền này đã vận hành hơn 20 năm, và từng khâu đều do những người hoàn toàn tỉnh táo thực hiện.

Sự lạm dụng này còn làm tổn thương cả những người bệnh thật sự. Một khi cảnh sát có thể dùng bệnh viện tâm thần để giam người khiếu kiện và người có đức tin, cụm từ “bệnh tâm thần” sẽ mang thêm sắc thái của một bản án chính trị. Điều khó tránh là những người thật sự cần chữa trị và gia đình họ càng sợ bước qua cửa bệnh viện. Sự kỳ thị mà Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới năm nào cũng kêu gọi xóa bỏ, ở Trung Quốc lại bị quyền lực khoét sâu thêm một tầng.

Vào ngày 10/10, thứ cần được kiểm tra không phải là đầu óc của bà Hàn Kỷ Trân, bà Quách Mẫn và cô Đổng Dao Quỳnh, mà là bàn tay đã đưa họ vào phòng bệnh.

Theo Thanh Phong / Epoch Times