Canada và Mỹ hợp tác theo dõi 2 tàu phá băng của Trung Quốc ở Bắc Cực

Trong vài tuần qua, Canada và Mỹ đã theo dõi sát sao hoạt động của hai tàu phá băng nghiên cứu khoa học của Trung Quốc tại vùng biển Bắc Cực gần Alaska.

Theo Lực lượng Tuần duyên Mỹ, hai tàu thuộc Trung Quốc là “Tuyết Long” (Xuelong) và “Tuyết Long 2” (Xuelong 2). Hai tàu này tiến vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Mỹ trên biển Bering hồi tháng 7 và di chuyển về phía bắc, hướng tới khu vực Bắc Cực.

Phía Mỹ cho biết việc tàu nước ngoài di chuyển trong vùng đặc quyền kinh tế của Mỹ bản thân không vi phạm luật pháp quốc tế, nhưng Washington yêu cầu phải được cấp phép trước đối với các hoạt động liên quan đến nghiên cứu khoa học biển.

Bộ Quốc phòng Canada xác nhận quân đội nước này hiện đang phối hợp với Mỹ để theo dõi sát sao hoạt động của hai tàu. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Canada Cheryl Forrest cho biết trong một tuyên bố bằng văn bản: “Bộ Tư lệnh Các chiến dịch chung Canada đang tích cực giám sát hoạt động hàng hải tại khu vực Bắc Cực, bao gồm cả tàu Xuelong và Xuelong 2”.

Dữ liệu do Steffan Watkins, một cố vấn nghiên cứu độc lập kiêm chuyên gia theo dõi tàu biển, tổng hợp cho thấy một máy bay trinh sát CP-140 của Không quân Hoàng gia Canada đã hoạt động tại Alaska kể từ đầu tháng 7.

Forrest cũng cho biết cả hai tàu Trung Quốc hiện đều đang hoạt động bên ngoài vùng đặc quyền kinh tế của Canada. Canada có các quyền chủ quyền đối với tài nguyên trong vùng đặc quyền kinh tế, đồng thời có thẩm quyền đối với các hoạt động như nghiên cứu và bảo vệ môi trường biển.

Canada theo dõi sát các tàu nghiên cứu Trung Quốc

Trong những năm gần đây, các tàu nghiên cứu khoa học của Trung Quốc gần như đều tiến vào Bắc Cực vào mỗi mùa hè. Hoạt động này ngày càng khiến các quan chức an ninh và quốc phòng phương Tây cảnh giác.

Theo CBC, Canada bắt đầu tăng cường giám sát các vùng biển phía bắc từ năm ngoái thông qua Chiến dịch Latitude (Operation Latitude), đồng thời phối hợp với các đồng minh, trong đó có Mỹ, đặc biệt chú ý khu vực Bắc Thái Bình Dương, bao gồm vùng biển Bering ngoài khơi Alaska.

Hải quân Hoàng gia Canada hiện đã triển khai tàu khu trục nhỏ HMCS Ottawa, cùng các tàu tuần tra xa bờ Bắc Cực Max Bernays và Robert Hampton Gray, phối hợp với các máy bay giám sát của Không quân Hoàng gia Canada thực hiện nhiệm vụ.

Bộ Quốc phòng Canada cho biết nhân sự thuộc Bộ Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm Canada cùng tàu phá băng CCGS Des Groseilliers cũng tham gia hoạt động này.

Ngày 6/8, khi được hỏi về các tàu Trung Quốc, Bộ trưởng Quốc phòng David McGuinty cho biết quân đội Canada đang tích cực giám sát các vùng biển thuộc Canada.

Thiết bị nghiên cứu có thể được sử dụng cho mục đích quân sự

Trung Quốc luôn tuyên bố các tàu phá băng nghiên cứu của nước này tiến vào Bắc Cực chủ yếu nhằm thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học hòa bình, giám sát môi trường và nghiên cứu biến đổi khí hậu toàn cầu.

Tuy nhiên, các quan chức quốc phòng phương Tây lưu ý rằng cả Xuelong và Xuelong 2 đều được trang bị sonar tiên tiến và các phao đo từ xa. Những thiết bị này không chỉ có thể thu thập dữ liệu về môi trường biển, địa hình đáy biển và các thông tin khoa học khác, mà còn có khả năng được sử dụng để phát hiện và theo dõi hoạt động của tàu ngầm dưới nước.

Richard Shimooka, nhà nghiên cứu quốc phòng tại Viện Macdonald-Laurier ở Ottawa, cho rằng các tàu nghiên cứu này có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ, do đó rất khó chỉ dựa vào danh nghĩa nghiên cứu khoa học để xác định toàn bộ hoạt động của chúng.

Ông đặc biệt quan tâm đến cơ sở hạ tầng dưới đáy biển ở khu vực biển Bering. Mặc dù tại đây không có các tuyến cáp ngầm xuyên đại dương quốc tế lớn, khu vực Alaska vẫn tồn tại những mạng lưới liên lạc dưới biển quan trọng ở cấp khu vực.

Shimooka cho biết ông lo ngại các tàu nghiên cứu Trung Quốc dành nhiều thời gian lập bản đồ mạng lưới thông tin liên lạc dưới đáy biển. Nga cũng từng tiến hành các hoạt động lập bản đồ đáy biển tương tự tại biển Baltic và Bắc Đại Tây Dương.

Hải quân Canada đối mặt với hạn chế về năng lực

Shimooka cho rằng trong bối cảnh Hải quân Mỹ đang bận rộn với cuộc chiến tại Iran, Canada ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn ở khu vực Tây Thái Bình Dương. Tuy nhiên, ông cảnh báo năng lực của Canada vẫn có những giới hạn, xét đến tuổi đời của các tàu hộ vệ của Hải quân Hoàng gia và lực lượng tuần duyên.

“Tôi sẽ không nói rằng chúng ta đang chịu áp lực rất lớn, nhưng xét đến tuổi đời của các tàu hộ vệ lớp Halifax, chúng ta thực sự đã gần chạm tới giới hạn mà mình có thể duy trì một cách dễ dàng”, ông nói.

Các tàu hộ vệ lớp Halifax được coi là “xương sống của Hải quân Hoàng gia Canada”, nhưng hiện đã có tuổi đời từ 30 đến 40 năm.

Các nhà nghiên cứu quốc phòng Canada cho rằng khi Trung Quốc và Nga gia tăng hoạt động tại Bắc Cực, Canada cần dành thêm nguồn lực để theo dõi và bảo vệ khu vực này.

Các thành viên Ủy ban Quốc phòng Hạ viện Canada đã tới Bắc Cực khảo sát vào giữa và cuối tháng 7. James Bezan, nhà phê bình quốc phòng của đảng Bảo thủ, cho rằng Trung Quốc đang tiếp tục gia tăng sự quan tâm đối với khu vực Bắc Cực của Canada, trong khi Trung Quốc và Nga cũng đang tăng cường hợp tác trong các hoạt động trên không tại Bắc Cực.

Bezan cảnh báo những hoạt động này đang “thách thức và kiểm tra năng lực ứng phó của Canada”.

Canada bắt đầu tăng đầu tư quân sự cho Bắc Cực

Trước những thay đổi trong môi trường an ninh tại Bắc Cực, chính phủ Canada đã bắt đầu tăng đầu tư cho khu vực này, bao gồm đóng các tàu khu trục mới, khởi động chương trình mua sắm tàu ngầm có khả năng tác chiến tại Bắc Cực và lên kế hoạch triển khai mạng lưới cảm biến dưới nước.

Bezan cho rằng thời gian đang rất cấp bách, bởi đây không chỉ là vấn đề quân sự mà còn liên quan đến chủ quyền của Canada tại Bắc Cực.

Ông chỉ ra rằng Trung Quốc và Nga đều không công nhận các quyền của Canada đối với vùng biển ở cực Bắc, bao gồm cả các quyền của Canada đối với Tuyến đường biển Tây Bắc (Northwest Passage). Vì vậy, Canada phải tăng cường đầu tư và năng lực phòng thủ tại Bắc Cực.

“Bắc Cực chứa đựng nguồn tài nguyên phong phú, trong đó có một phần rất lớn là năng lượng, bao gồm các nguồn tài nguyên tại biển Beaufort. Chúng ta phải có thêm nhiều biện pháp để bảo vệ những nguồn tài nguyên này, chống lại các đối thủ đó”, ông nói.