Reuters: Myanmar ngụy trang nhiên liệu mua của Iran thành diesel để né trừng phạt Mỹ

Theo điều tra của Reuters công bố hôm thứ Hai (26/10), các tài liệu cho thấy chính quyền quân sự Myanmar đã cho phép khai báo nhiên liệu hàng không nhập từ Iran dưới tên gọi “diesel” trong hồ sơ nhập khẩu, nhằm che giấu bản chất thực sự của mặt hàng này trong bối cảnh Mỹ đang áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành nhiên liệu hàng không của Myanmar.

Tháng 12/2025, tàu chở dầu Reef, vốn nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, tiến vào vùng biển Myanmar với khoảng 113 nghìn thùng nhiên liệu kèm bộ giấy tờ giả, Reuters cho biết trong bài điều tra độc quyền.

Người đặt hàng là Dynamic Wave, một công ty môi giới năng lượng có trụ sở tại Myanmar. Hợp đồng trị giá 15,8 triệu USD mà công ty này ký với Tawan-Oil Trading của Thái Lan ghi là mua một lượng diesel tương đương từ Nam Phi.

Giao dịch đó không có thật. Dữ liệu của Liên Hợp Quốc và hãng dữ liệu vận tải biển Vortexa cho thấy trong năm 2025, Nam Phi và Myanmar không hề mua bán diesel với nhau.

Thực tế, tàu Reef chở nhiên liệu bay từ Iran. Hồ sơ các chuyến hàng nhiên liệu tới Myanmar, ảnh vệ tinh và phân tích của công ty SynMax Intelligence đều chỉ ra con tàu đi từ cảng Bandar Abbas của Iran tới Đông Nam Á.

Năm 2023, Mỹ áp lệnh trừng phạt nhắm vào ngành nhiên liệu bay của Myanmar, viện dẫn việc quân đội nước này ném bom gây chết người nhằm vào mục tiêu dân sự để dập tắt phong trào nổi dậy. Người mua dầu và nhiên liệu của Iran cũng có thể bị Mỹ trừng phạt. Đó là lý do lô hàng phải ngụy trang, Reuters nhận định.

Cơ quan ngoại hối cho biết sẽ ghi “diesel” thay vì “nhiên liệu bay”

Bản thân chính quyền quân sự Myanmar cũng tham gia ngụy trang lô hàng. Trong bức thư đề ngày 30/11/2025, vài ngày trước khi tàu Reef cập bến, cơ quan quản lý ngoại hối Myanmar báo với khách hàng của Dynamic Wave rằng sẽ cấp giấy tờ nhập khẩu ghi lô hàng là diesel “thay vì nhiên liệu bay”.

Bản sao bức thư do nhóm vận động Justice For Myanmar cung cấp cho Reuters. Thư không giải thích vì sao phải ghi sai tên hàng.

Bức thư cũng cho phép Dynamic Wave và khách hàng là Công ty Dịch vụ Hàng không National Energy Prime (NEPAS), thanh toán cho Tawan. NEPAS do chính quyền quân sự Myanmar sở hữu một phần.

Dynamic Wave và NEPAS không trả lời câu hỏi về chuyến hàng. Người phát ngôn của chính quyền quân sự, cơ quan quản lý ngoại hối Myanmar, Bộ Ngoại giao Iran và Bộ Tài chính Mỹ cũng không phản hồi.

Hồi tháng 1, hãng tin này từng cho biết Iran là nhà cung cấp nhiên liệu bay chính cho quân đội Myanmar từ tháng 10/2024 đến tháng 12/2025. Phần lớn số hàng do hai tàu Reef và Noble chở. Tàu Reef nay đã đổi tên thành Maris.

Justice For Myanmar: 6 chuyến hàng, 109,5 triệu USD

Cũng hôm thứ Hai, Justice For Myanmar công bố báo cáo điều tra, kết luận chính quyền quân sự cố ý khai nhiên liệu bay thành diesel. Nhóm này tìm thấy dấu hiệu gian lận trong giấy tờ của 6 chuyến hàng, tổng cộng hơn 843 nghìn thùng, trị giá 109,5 triệu USD, từ tháng 12/2024 đến tháng 11/2025.

Trên giấy tờ, bên nhập khẩu là hai công ty Myanmar Dynamic Wave và PP Petroleum. Theo nhóm này, người mua thực sự là NEPAS, liên doanh giữa Xí nghiệp Hóa dầu Myanma (MPE) thuộc nhà nước, hiện do quân đội kiểm soát, và tập đoàn tư nhân Asia Sun.

Bên bán gồm Tawan-Oil Trading và công ty NEC Trading của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Các hợp đồng khai hàng có xuất xứ Nam Phi và Singapore.

Justice For Myanmar cho biết đã lấy được tài liệu từ một máy chủ do chính quyền quân sự vận hành, từng mở công khai trong thời gian ngắn. Reuters tìm thấy trên công cụ tìm kiếm DuckDuckGo một đường link hỏng trỏ tới một trong các tài liệu, cho thấy tài liệu đó từng nằm trên máy chủ này. Ngày giao hàng và khối lượng trong tài liệu cũng khớp với hồ sơ các chuyến nhiên liệu bay của Iran mà hãng tin xem xét độc lập.

Một quyết định hồi tháng 11/2025 của Ủy ban Giám sát Ngoại hối cho phép cấp giấy phép nhập khẩu đứng tên Dynamic Wave, “thay mặt” NEPAS, với tên hàng là “diesel (HSD)” thay vì “nhiên liệu hàng không”. Ủy ban gồm 6 thành viên cấp cao của chính quyền quân sự, do ông Nyo Saw, “phó tổng thống thứ nhất” và cựu tổng cục trưởng hậu cần quân đội, đứng đầu từ tháng 5/2024.

“Việc chính quyền quân sự dùng đến gian lận thương mại để nhập nhiên liệu hàng không cho thấy trừng phạt và sức ép dư luận đang có tác dụng,” bà Yadanar Maung, người phát ngôn Justice For Myanmar, nói. Bà kêu gọi các chính phủ tiếp tục gây sức ép “để chặn đứng hoạt động buôn bán chết người này”.

Hợp đồng ghi trả tiền vào ngân hàng Thái Lan, tàu phát tín hiệu giả

Hợp đồng của Dynamic Wave quy định tiền hàng phải chuyển vào tài khoản của Tawan tại Ngân hàng Thương mại Siam (SCB), ngân hàng lâu đời nhất Thái Lan.

Một báo cáo năm 2024 của nhóm chuyên gia Liên Hợp Quốc từng nêu tên Tawan là nhà cung cấp nhiên liệu bay cho quân đội Myanmar, và gọi SCB là một bên tiếp tay lớn cho việc mua sắm của quân đội nước này. Tawan chưa bình luận về cáo buộc đó. Sau khi nhóm chuyên gia công bố báo cáo, SCB cho biết ngân hàng tuân thủ luật chống rửa tiền, các giao dịch liên quan tới Myanmar là hợp pháp và không dính tới buôn bán vũ khí.

Reuters chưa xác định được SCB có biết bản chất hoạt động kinh doanh của Tawan hay không. SCB, Tawan và Ngân hàng Trung ương Thái Lan không phản hồi khi được hỏi.

Chuyến hàng tháng 12 không phải là lần đầu.

Một hợp đồng thứ hai, cũng lấy từ máy chủ nói trên, ghi rằng tháng 5/2025, Dynamic Wave đồng ý mua của Tawan 202 nghìn thùng diesel Nam Phi. Thỏa thuận quy định hàng phải tới Yangon trong vòng một tháng và Dynamic Wave trả 26 triệu USD vào tài khoản của Tawan tại SCB.

Hóa đơn của hợp đồng này có nhiều điểm bất thường. Ông Joshua Heyne, chuyên gia nhiên liệu bay tại Đại học Bang Washington, nhận định tỷ trọng nhiên liệu ghi trên giấy khớp với nhiên liệu bay, không khớp với loại diesel bán ở Đông Nam Á. Đánh giá này khớp với dữ liệu của hãng thông tin năng lượng Platts. Giá hàng cũng cao hơn giá diesel tham chiếu toàn cầu hơn 50%.

Hồ sơ vận chuyển cho thấy ngày 17/6/2025, tàu Noble cập cảng Yangon với gần 200 nghìn thùng nhiên liệu bay dành cho Dynamic Wave. Ảnh vệ tinh do SynMax phân tích chỉ ra Noble, giống tàu Reef, nhận hàng tại cảng Bandar Abbas. Trên đường tới Myanmar, tàu phát tín hiệu vị trí như thể đang đi tới cảng Chittagong của Bangladesh.

Đơn vị quản lý hai tàu Reef và Noble không trả lời câu hỏi gửi qua trang web.

Năm 2021, quân đội Myanmar đảo chính, lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi, dẫn tới cuộc nội chiến. Hồi tháng 8, Liên Hợp Quốc cho biết quân đội đã giết hàng ngàn người, trong đó có nhiều dân thường, bằng các đợt không kích. Bộ Ngoại giao Myanmar đáp rằng quân đội “kiềm chế tối đa để tránh gây hại cho dân thường”.

Các chuyến nhiên liệu bay từ Iran tới Myanmar vẫn tiếp diễn trong năm nay, Reuters đưa tin trong tháng này, dựa trên phân tích và ảnh vệ tinh của SynMax.