Bạo loạn, lãi suất và rủi ro: Gốc rễ kinh tế của bất ổn ở Pháp

Biểu tình vì chi phí sinh hoạt tăng cao đang lan khắp nước Pháp, nhưng gốc rễ của bất ổn tại nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro này đã tích tụ qua nhiều năm.

Cũng như nhiều nước khác, Pháp chịu cảnh giá nhiên liệu tăng vọt vì cuộc chiến ở Iran, khiến áp lực lạm phát càng nặng thêm. Thêm vào đó, tiền lương chững lại và tỷ lệ thất nghiệp cao. Hàng trăm ngàn người đã xuống đường, và nạn cướp phá, bạo lực đã lấn át các cuộc biểu tình.

Song đợt hỗn loạn mới nhất không bùng lên từ một cú sốc bất ngờ. Đó là kết quả của những áp lực kinh tế và chính trị kéo dài nhiều năm.

Dưới đây là những thách thức kinh tế mà Pháp đang đối mặt.

Nhìn vào nền kinh tế Pháp

Lạm phát ở Pháp trở nên gay gắt hơn kể từ khi xung đột Mỹ-Iran nổ ra vào cuối tháng 2.

Tháng 9, lạm phát tính theo năm lên 3,1%, mức cao nhất kể từ tháng 1/2024. Mức tăng này gần như hoàn toàn do giá năng lượng tăng nhanh.

Với các hộ gia đình Pháp, gánh nặng nằm ở mức tăng cộng dồn: giá tiêu dùng đã tăng hơn 23% kể từ khi Tổng thống Emmanuel Macron nhậm chức năm 2017.

Trong khi đó, giá cả leo thang bào mòn thu nhập của người lao động. Sau khi đạt đỉnh 4,7% vào đầu năm 2023, mức tăng lương giảm dần và đi ngang từ cuối năm ngoái.

Trong quý II, lương tăng trung bình 1,7%, nhích nhẹ so với mức 1,6% của quý I.

Giới chuyên gia ít tin rằng Pháp sẽ phải đối mặt với nguy cơ lạm phát dai dẳng, vì nhu cầu tiêu dùng đã yếu đi và thị trường lao động trì trệ.

“Ở giai đoạn này, khả năng áp lực lạm phát gia tăng trên diện rộng tại Pháp có vẻ khá thấp,” bà Charlotte de Montpellier, chuyên gia kinh tế cấp cao của ngân hàng ING (Hà Lan), viết trong một báo cáo nghiên cứu.

Tình hình việc làm xấu đi nhanh chóng trong 2 năm qua.

Tỷ lệ thất nghiệp quý II tăng từ 8,1% của quý trước lên 8,3%, mức cao nhất kể từ quý III/2020. Ở người trẻ, tỷ lệ này cao hơn nhiều, đang tiến sát 22%.

Cả nền kinh tế giậm chân tại chỗ trong vài năm gần đây. GDP của Pháp giảm 0,2% trong quý I và đứng yên trong quý II.

“Pháp là một điểm yếu đáng chú ý,” ông Adam Turnquist, chiến lược gia trưởng phụ trách nhiều loại tài sản của công ty LPL Financial, viết trong thư điện tử gửi The Epoch Times.

Các chuyên gia kinh tế của ING dự báo GDP Pháp chỉ tăng 0,3% trong năm 2026 và 0,6% trong năm 2027, và cảnh báo “rủi ro đang nghiêng về khả năng phải hạ dự báo thêm lần nữa”.

Moody’s nói gì

Moody’s hôm thứ Sáu (23/10) giữ nguyên xếp hạng tín nhiệm Aa3 của Pháp, giúp nước này tránh một lần hạ bậc. Tuy nhiên, hãng vẫn giữ triển vọng tiêu cực với Pháp, vì “chính trường Pháp bị phân mảnh”.

“Tình trạng bất ổn chính trị này, cũng lộ rõ qua căng thẳng xã hội hiện nay, có nguy cơ cản trở Chính phủ Pháp giải quyết các thách thức chính sách then chốt,” Moody’s nêu trong báo cáo. Các thách thức đó gồm thâm hụt ngân sách cao, gánh nặng nợ gia tăng và chi phí vay tăng kéo dài. Hãng cảnh báo điều này có thể khiến các chỉ số tín nhiệm chủ chốt của Pháp suy yếu nhanh hơn mức hãng đang dự kiến.

Moody’s để ngỏ khả năng đưa triển vọng của Pháp trở lại mức ổn định nếu chính phủ thu hẹp được thâm hụt.

 Nhiều chỉ số cho thấy tình hình tài khóa của Pháp đang xấu đi.

Nợ của Pháp hiện bằng 119% GDP, và chính phủ cảnh báo tỷ lệ này có thể lên gần 122% vào năm tới. Thâm hụt ngân sách ở mức 5,5% GDP, vượt trần 3% mà Liên minh châu Âu gồm 27 nước đặt ra.

Pháp còn phải đối mặt với hơn 1000 tỷ USD nợ đáo hạn từ nay đến năm 2030. Chi phí bảo hiểm trước rủi ro Pháp vỡ nợ, tức hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS), đã vọt lên mức cao nhất trong hơn một thập niên.

“Lo ngại về nợ và thâm hụt gia tăng đã gây sức ép lên trái phiếu Chính phủ Pháp, trong khi một chính phủ chia rẽ sâu sắc chật vật khôi phục niềm tin,” ông Turnquist nhận định.

“Lãi suất và giá năng lượng cao hơn càng khiến bức tranh kinh tế vĩ mô thêm phức tạp.”

Thị trường trái phiếu phát tín hiệu

Tại các nền kinh tế phát triển, thị trường trái phiếu đã bắt đầu định giá lại lãi suất, phát tín hiệu báo động về tình trạng nợ và thâm hụt kéo dài.

Pháp cũng không ngoại lệ.

Chi phí vay của Pháp tăng nhanh. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm vượt mốc 5%, lần đầu tiên kể từ năm 2002. Mức này cũng cao hơn lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ cùng kỳ hạn, điều chưa từng xảy ra trong 13 năm.

Lợi suất trái phiếu Pháp kỳ hạn ngắn và kỳ hạn dài cũng leo lên mức cao nhất trong nhiều năm.

Theo bà de Montpellier, chi phí trả nợ cao hơn tạo ra một vòng luẩn quẩn cho cả nền kinh tế.

“Cùng lúc đó, điều kiện tài chính xấu đi trở lại đang đẩy chi phí tín dụng lên, khiến triển vọng tăng trưởng vốn đã rất kém càng yếu thêm,” bà nói.

Những diễn biến này đè nặng lên chỉ số CAC 40, thước đo chính của thị trường chứng khoán Pháp. Từ đầu năm đến nay, chỉ số đã giảm gần 5%.

Bất định phía trước

Các cuộc biểu tình gần đây xoay quanh chi phí sinh hoạt, dịch vụ công và trường học. Vì vậy, giới hoạch định chính sách nhiều khả năng có rất ít dư địa để áp dụng biện pháp thắt lưng buộc bụng vừa được quốc hội ủng hộ, vừa làm nhà đầu tư hài lòng.

Điều đó khiến ngân sách năm 2027 và cuộc bầu cử tổng thống năm tới vẫn còn nhiều ẩn số.

Xem thêm

Biểu tình ở Pháp: 410.000 người lại xuống đường, gần 1.000 người bị bắt

Khoảng 410.000 người lại biểu tình ở Pháp, phản đối chi phí sinh hoạt tăng vọt, gần 1.000 người bị bắt giữ.