ĐBSCL đối mặt nguy cơ thiếu nước diện rộng trong mùa khô 2026–2027
- Minh Long
- •
Nguồn nước trên toàn lưu vực sông Cửu Long được xác định ở trạng thái thiếu nước trong mùa cạn 2026–2027. Dòng chảy thượng nguồn suy giảm, El Niño kéo dài và xâm nhập mặn có thể tiến sâu khiến nhiều khu vực đối mặt nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất.

Ngày 17/11/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu Bộ Xây dựng cùng 6 địa phương tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) khẩn trương lập kế hoạch khai thác, sử dụng nước theo trạng thái thiếu nước, chủ động ứng phó với mùa cạn kéo dài từ tháng 11/2026 đến hết tháng 5/2027.
Yêu cầu được đưa ra trong bối cảnh Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026–2027, công bố theo Quyết định số 4281/QĐ-BNNMT ngày 16/11, xác định nguồn nước toàn lưu vực có nguy cơ không đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất.
Sáu địa phương được yêu cầu lập kế hoạch gồm Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau. Phương án phải tính đến tình huống bất lợi trong cao điểm từ tháng 2 đến tháng 5/2027, xác định nhu cầu của từng lĩnh vực và thứ tự ưu tiên sử dụng nước, trước hết bảo đảm sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu.
Dòng chảy thượng nguồn suy giảm, lượng mưa thiếu hụt
Theo kịch bản nguồn nước, hiện tượng El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất 96%. Nhiệt độ tại ĐBSCL dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 1–2°C, nắng nóng có thể xuất hiện sớm từ tháng 2/2027.
Lượng mưa tại khu vực hạ lưu và đồng bằng được dự báo thiếu hụt 20–40% vào cuối năm 2026, tăng lên 30–60% trong tháng 1/2027 và tiếp tục thiếu hụt 20–50% trong giai đoạn tháng 3–5/2027.
Mưa giảm khiến dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong có nguy cơ suy yếu. Tại trạm Kratie ở Campuchia, tổng lượng nước trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 dự báo chỉ đạt 53–68,5 tỷ m³, thấp hơn 26–43% so với trung bình thời kỳ. Mức này tương đương mùa cạn 2015–2016.
Nguồn nước bổ sung từ Biển Hồ của Campuchia cũng được dự báo hạn chế. Dù có thể cung cấp khoảng 36,2 tỷ m³ cho hạ lưu trong mùa cạn, lượng nước chủ yếu tập trung từ tháng 11/2026 đến nửa đầu tháng 1/2027, sau đó giảm đáng kể.
Tại hai trạm Tân Châu và Châu Đốc, tổng lượng dòng chảy về đồng bằng trong 7 tháng mùa cạn dự kiến đạt 103–133 tỷ m³, thấp hơn khoảng 20% so với trung bình thời kỳ. Đặc biệt, từ tháng 2 đến tháng 5/2027, dòng chảy có thể tương đương mùa cạn 2019–2020 và thấp hơn khoảng 12% so với cùng kỳ năm 2015–2016.
Xâm nhập mặn có thể lấn sâu 125 km
Cùng với suy giảm dòng chảy, xâm nhập mặn mùa cạn 2026–2027 được dự báo diễn biến gay gắt, có thể tương đương mùa khô 2019–2020, thậm chí tăng cao đột biến tại một số cửa sông.
Theo kịch bản, ranh mặn 4 g/l có thể xâm nhập sâu 90–125 km tính từ cửa sông trên sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây. Trên sông Cửa Tiểu, phạm vi này dự kiến từ 85–90 km; sông Hàm Luông từ 70–85 km; sông Cổ Chiên và sông Hậu từ 55–65 km.
Khi nước mặn tiến sâu, thời gian có thể lấy nước ngọt tại các công trình cấp nước và hệ thống thủy lợi bị thu hẹp. Việc đóng cống kéo dài để ngăn mặn khiến nhiều vùng sản xuất phải phụ thuộc vào lượng nước đã tích trữ trước đó.
Do vậy, ngay cả những khu vực có công trình kiểm soát xâm nhập mặn vẫn có nguy cơ thiếu nước nếu không được bổ sung kịp thời.
Nhu cầu nước phục vụ tưới tiêu, chăn nuôi và thủy sản trên toàn lưu vực trong 7 tháng mùa cạn ước khoảng 23,3 tỷ m³. Nhu cầu dành cho sinh hoạt, công nghiệp và dịch vụ khoảng 737,8 triệu m³.
Các hệ thống thủy lợi cuối nguồn được cảnh báo có nguy cơ thiếu nước cao gồm Gò Công, Bắc và Nam Bến Tre, Nam Măng Thít, Long Phú – Tiếp Nhật và Bắc Cà Mau, nhất là trong trường hợp phải đóng cống ngăn mặn kéo dài.
Sáu địa phương phải lập kế hoạch điều phối nguồn nước
Trước nguy cơ thiếu hụt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Xây dựng và 6 địa phương khẩn trương xây dựng phương án khai thác, sử dụng nước theo trạng thái thiếu nước. Kế hoạch cần xác định rõ nhu cầu từng ngành, lĩnh vực và thứ tự ưu tiên phân phối, trong đó nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu được đặt lên trước.
Các địa phương cần tận dụng thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để tích trữ tại kênh rạch, hồ, ao, ô bao và hệ thống thủy lợi. Ở những vùng ngọt – lợ, lịch đóng mở cống phải được điều chỉnh linh hoạt theo độ mặn, thủy triều và nhu cầu sử dụng nước. Khi điều kiện cho phép cần tranh thủ lấy nước, còn lúc độ mặn tăng phải giữ lượng nước ngọt đã tích trữ.
Việc vận hành các hệ thống thủy lợi Cái Lớn – Cái Bé, Quản Lộ – Phụng Hiệp, Ô Môn – Xà No, Nam Măng Thít, Bắc và Nam Bến Tre cũng cần được phối hợp. Các đơn vị phải rà soát khả năng kết nối, chuyển nước và khắc phục điểm nghẽn trên kênh dẫn để hỗ trợ những khu vực thiếu hụt, thay vì vận hành từng hệ thống riêng biệt.
Đối với cấp nước sinh hoạt, các nhà máy phải kiểm tra lượng nước dự trữ, khả năng duy trì công suất khi độ mặn vượt ngưỡng và nguồn cung thay thế. Những vùng ven biển, cù lao và khu vực xa nguồn nước cần xác định trước số hộ có nguy cơ thiếu nước, chuẩn bị bồn chứa, bể chứa, điểm cấp nước tập trung và phương tiện vận chuyển.
Cơ sở y tế, trường học và các nhu cầu thiết yếu phải được ưu tiên nếu xảy ra thiếu hụt nguồn cung.
Điều chỉnh sản xuất theo khả năng cấp nước
Trong lĩnh vực nông nghiệp, kế hoạch sản xuất phải được xây dựng phù hợp với khả năng cung cấp nước thực tế. Các địa phương cần rà soát lịch gieo sạ vụ Đông Xuân và Hè Thu, ưu tiên giống ngắn ngày, chịu hạn, chịu mặn và ít tiêu tốn nước.
Đối với cây sầu riêng, cây ăn trái và hoa kiểng nhạy cảm với độ mặn, người sản xuất cần chủ động tích trữ nước, kiểm soát chất lượng nguồn nước tưới để hạn chế thiệt hại. Các vùng nuôi thủy sản phải theo dõi độ mặn thường xuyên, tránh lấy nước khi chất lượng không bảo đảm.
Nước dưới đất có thể hỗ trợ cấp nước do được dự báo cơ bản ổn định trong mùa cạn. Tuy nhiên, mực nước tại một số khu vực khai thác tập trung đã gần ngưỡng giới hạn cho phép, vì vậy việc khai thác cần được kiểm soát chặt chẽ, tránh tạo thêm áp lực lên các tầng chứa nước.
Kịch bản nguồn nước sẽ được theo dõi, đánh giá hằng tháng và có thể cập nhật nếu khí tượng, thủy văn diễn biến bất thường. Thông tin về vận hành hồ chứa và hoạt động khai thác nước ở thượng nguồn Mekong cũng cần được trao đổi thường xuyên để phục vụ dự báo, điều hành.
Trong bối cảnh mùa cạn 2026–2027 được dự báo nhiều thách thức, việc lấy nước đúng thời điểm, tích trữ sớm và phối hợp điều tiết trên toàn lưu vực được xem là những nhiệm vụ quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, sản xuất tại ĐBSCL.
Từ khóa El Nino đồng bằng sông Cửu Long thiếu nước mùa khô 2026–2027 Hạn hán xâm nhập mặn

































