Bộ Công Thương đề xuất chấm dứt trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 1/1/2027 và yêu cầu doanh nghiệp còn dư quỹ nộp hết về Kho bạc Nhà nước.

Bộ Công Thương đề xuất chấm dứt trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 1/1/2027 và yêu cầu doanh nghiệp còn dư quỹ nộp hết về Kho bạc Nhà nước. (Ảnh: AI)

Trong dự thảo lần thứ 15 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu để trình Chính phủ, Bộ Công Thương đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu và chuyển sang áp dụng các biện pháp bình ổn giá, báo Tuổi Trẻ đưa tin ngày 16/11. Đề xuất này đã có trong nhiều bản dự thảo trước và được đưa ra tại hội nghị lấy ý kiến các bên liên quan ngày 30/9.

Ở phần quy định chuyển tiếp thuộc chương điều khoản thi hành, dự thảo nêu việc chấm dứt trích lập, chi sử dụng Quỹ từ ngày 1/1/2027, trừ nguồn chi tạm ứng từ ngân sách. Tạp chí VietnamFinance thì ghi mốc chấm dứt là ngày nghị định mới có hiệu lực, và cho biết các việc đối chiếu, kiểm toán, quyết toán số dư và nghĩa vụ tài chính phát sinh trước thời điểm đó vẫn tiếp tục.

Quy định hiện hành về Quỹ nằm ở Điều 37 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, đã được sửa đổi tại Khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Khoản 10 Điều 1 Nghị định 80/2023/NĐ-CP. Theo đó, Quỹ bình ổn giá xăng dầu là quỹ tài chính không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước, do từng thương nhân đầu mối trích lập và theo dõi riêng trên tài khoản mở tại ngân hàng thương mại. Ngân hàng phong tỏa tài khoản này, chỉ cho trích lập và chi theo thông báo điều hành giá của Bộ Công Thương. Mức trích lập là một yếu tố cấu thành giá cơ sở, do Bộ Công Thương quyết định sau khi thống nhất chủ trương với Bộ Tài chính. Dự thảo mới vì vậy chuyển toàn bộ số dư đang nằm ở doanh nghiệp về Kho bạc Nhà nước.

Doanh nghiệp còn dư quỹ phải nộp hết trong 30 ngày

Dự thảo yêu cầu các thương nhân đầu mối đang hoạt động chốt số dư Quỹ tính đến hết ngày liền trước ngày nghị định có hiệu lực. Doanh nghiệp có số dư dương phải nộp toàn bộ vào tài khoản Quỹ do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước trong 30 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực, và gửi số liệu đã nộp về Bộ Tài chính, Bộ Công Thương. Hai nguồn tiền của Quỹ được tách riêng: tiền trích lập từ giá bán xăng dầu nộp vào tài khoản tại Kho bạc nói trên, còn khoản tạm ứng từ ngân sách chuyển về tài khoản quản lý kinh phí tạm ứng của Bộ Công Thương.

Thương nhân bị thu hồi giấy phép hay không còn làm đầu mối mà chưa nộp đủ số dư thì phải nộp nốt phần còn thiếu, đã nộp hết thì đóng Quỹ. Doanh nghiệp đã có kết luận của tòa án về sai phạm liên quan đến Quỹ thì làm theo kết luận đó.

Mỗi thương nhân còn phải thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ, chậm nhất 12 tháng sau khi nghị định có hiệu lực, và gửi kết quả kiểm toán về hai bộ. Với doanh nghiệp dư quỹ, nếu số dư theo kiểm toán cao hơn số liệu đã gửi trước đó, doanh nghiệp phải nộp thêm phần chênh lệch. Nếu thấp hơn thì giữ số liệu đã gửi, phần nộp thừa nếu có sẽ được hoàn lại.

Với doanh nghiệp đang âm quỹ, nếu số dư theo kiểm toán lớn hơn số liệu đã gửi thì giữ số liệu đã gửi, nếu nhỏ hơn thì lấy số kiểm toán. Trường hợp số dư tài khoản không đủ để hoàn trả vào Quỹ, Bộ Công Thương sẽ cùng Bộ Tài chính trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Quỹ giảm mạnh, PV Oil âm hơn 1.437 tỷ đồng

Số liệu của Bộ Tài chính mà Tuổi Trẻ dẫn cho thấy đến hết ngày 30/6/2026, số dư Quỹ chỉ còn hơn 196,2 tỷ đồng, dù lãi phát sinh trên số dư dương lên tới 1.227 tỷ đồng. Cuối năm 2025, số dư này vẫn hơn 5.600 tỷ đồng, theo số liệu Bộ Công Thương công bố. Tờ báo cho biết Quỹ giảm mạnh chủ yếu do giá xăng dầu biến động hồi đầu năm vì xung đột ở Trung Đông.

Nhiều doanh nghiệp đang âm quỹ, có nơi tới hơn 1.000 tỷ đồng, trong đó có:

Doanh nghiệpSố dư Quỹ âm (tỷ đồng)
Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil)Hơn 1.437
Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Long Hưng163
Công ty Cổ phần Anh Phát Petro134,2
Công ty Cổ phần Phúc Lộc Ninh91,8
Công ty TNHH Petro Bình Minh85,8
Công ty Cổ phần Nhiên liệu Phúc Lâm47,9
Công ty Cổ phần Appollo Oil28,1
Công ty TNHH Hải Linh14,5

Ở chiều ngược lại, Petrolimex còn dư quỹ hơn 1.000 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Thương mại Dầu khí Đồng Tháp 296 tỷ đồng, Saigon Petro 270 tỷ đồng. Phần dư này không bù đắp được cho các doanh nghiệp âm quỹ.

Khoản tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ ngân sách

VietnamFinance cho biết dự thảo đưa ra các phương án xử lý khoản tạm ứng này tùy số dư thực tế của Quỹ sau khi bù trừ. Nếu nguồn trích lập từ giá bán sau bù trừ còn dương và nguồn tạm ứng ngân sách đạt trên 8.000 tỷ đồng, Bộ Công Thương đề xuất hoàn ngay 8.000 tỷ đồng cho ngân sách. Phần còn lại được giao cho Bộ Công Thương để mua xăng dầu dự trữ quốc gia, phục vụ điều tiết thị trường.

Nếu nguồn trích lập sau bù trừ là số âm, tiền tạm ứng sẽ được dùng để hoàn trả cho các thương nhân đầu mối âm quỹ, phần còn lại nộp ngân sách. Nếu số còn lại không đủ trả 8.000 tỷ đồng, phần thiếu được đề xuất quyết toán vào chi ngân sách như khoản hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng xăng dầu, không coi là nợ phải thu hồi. Cách xử lý tương tự cũng áp dụng khi nguồn tạm ứng không đủ 8.000 tỷ đồng mà không phải bù trừ số dư âm.

Thông tư 19/2026/TT-BCT đang áp dụng cho khoản tạm ứng này quy định nếu quá 12 tháng mà số dư Quỹ vẫn chưa đủ hoàn trả ngân sách, Bộ Công Thương đề nghị Bộ Tài chính trình Chính phủ xem xét, quyết định. Dự thảo mới đề xuất đưa thẳng phần thiếu vào chi ngân sách.

Dự thảo còn giao Bộ Công Thương lập phương án hoàn trả khoản tạm ứng, Tuổi Trẻ đưa tin. Nếu đến ngày 1/1/2027 số dư chưa đủ để trả ngân sách, cơ quan điều hành tiếp tục trích lập cho tới khi đủ, trong thời hạn không quá 12 tháng kể từ ngày trích lập. Theo Bộ Tài chính, số dư Quỹ trích lập từ nguồn ngân sách đến ngày 30/6 là 1.714 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ cũng vừa kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu để chuyển sang cơ chế kết hợp dự trữ quốc gia và thuế.

Xem thêm: