ĐCSTQ buộc giới siêu giàu nộp thuế quỹ tín thác ở nước ngoài trước cuối tháng 10

Quy định mới của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) buộc giới siêu giàu có quỹ tín thác ở nước ngoài phải nộp đủ các khoản thuế liên quan trước cuối tháng 10, nếu không sẽ chịu khoản phạt lớn.

Quy định vừa sửa đổi nêu rõ quỹ tín thác ở nước ngoài lập trước ngày 1/1/2023 về nguyên tắc không bị truy thu. Tuy nhiên, phần thu nhập phát sinh trong thời gian quỹ tồn tại và tài sản đưa thêm vào quỹ từ năm 2023 vẫn phải nộp thuế bù.

Để tránh bị phạt, những người siêu giàu đang gấp rút tính xem mình nợ bao nhiêu thuế và xoay xở tiền để nộp.

Một số người lo ĐCSTQ sẽ đánh thuế xuất cảnh với người chuyển ra nước ngoài sinh sống, nên đẩy nhanh thủ tục nhập quốc tịch nước khác.

Ngân sách thâm hụt, chính quyền quay sang người giàu

Theo bài phân tích mới của Bloomberg, từ khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 12/2001, thu nhập bình quân của người dân đã tăng từ chỉ hơn 1.000 USD lên hơn 14 nghìn USD, và hàng loạt tỷ phú ra đời. Họ xuất hiện dày đặc tại các phiên đấu giá nghệ thuật ở châu Âu, mua dinh thự ở London và rót nhiều tiền vào thị trường vốn Mỹ.

Thời thế nay đã khác.

Kinh tế Trung Quốc trì trệ kéo dài, thất nghiệp tăng vọt nhiều năm liền, còn khủng hoảng bất động sản liên tục giáng đòn nặng vào ngân sách các chính quyền địa phương của ĐCSTQ. Thiếu tiền, chính quyền địa phương quay sang “cắt rau hẹ” người giàu, thu thêm thuế của giới tinh hoa.

Số liệu chính thức của ĐCSTQ cho thấy năm ngoái chính quyền trung ương và địa phương chi vượt thu 1,9 nghìn tỷ USD. Thị trường bất động sản sụp đổ khiến chính quyền địa phương mất nguồn thu quan trọng từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Họ gấp rút tìm nguồn thu mới, và người giàu một lần nữa trở thành mục tiêu.

Hồi tháng 1, ông Hồ Tĩnh Lâm (Hu Jinglin), Bí thư Đảng ủy kiêm Cục trưởng Tổng cục Thuế Quốc gia của ĐCSTQ, phát biểu tại hội nghị thường niên ở Bắc Kinh. Sau khi đọc theo bài soạn sẵn những nội dung về tư tưởng Tập Cận Bình, chủ nghĩa xã hội đặc sắc ĐCSTQ và tinh thần Đại hội 20, ông tuyên bố mở một đợt thu thuế quy mô lớn.

Sau đó, cơ quan thuế các nơi tăng ca để thu thêm thuế từ những người giàu nhất và các tập đoàn lớn nhất. Họ soạn lại quy định đánh thuế quỹ tín thác ở nước ngoài, mở đợt truy thu thuế nợ lớn nhất từ trước đến nay đối với doanh nghiệp địa phương, và nhắm tới khối tài sản hơn 1,7 nghìn tỷ USD mà người Trung Quốc nắm giữ tại Hồng Kông.

Áp lực lên ngân sách địa phương càng lớn khi ĐCSTQ dự định chi gần 300 tỷ USD xây trung tâm dữ liệu trong 5 năm tới để đuổi kịp Mỹ về trí tuệ nhân tạo. Chính quyền địa phương tìm mọi cách thu tiền, khoản lớn hay khoản nhỏ đều không bỏ qua.

Trong nhiều thập kỷ, cơ quan thuế ĐCSTQ quản lý khá lỏng lẻo. Theo quy định, lãi từ giao dịch cổ phiếu ở nước ngoài phải chịu thuế, nhưng không mấy ai thực sự nộp.

Bà Christine Wong (Hoàng Bội Hoa), nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore, cho biết trước đây cơ quan thuế ĐCSTQ chỉ cần hoàn thành chỉ tiêu thu, không mấy quan tâm luật thuế có được thực thi hay không. Còn hiện nay, theo bà, ĐCSTQ thật sự thiếu tiền.

Để bù thâm hụt ngân sách, ĐCSTQ thậm chí có thể áp thuế thừa kế, có chuyên gia nhận định.

Tại một thành phố thuộc tỉnh Hà Nam, một quan chức ĐCSTQ không nêu tên đã một năm rưỡi không nhận được lương. Khi Bloomberg hỏi khoản thuế người giàu nộp bù từ đầu tư ở nước ngoài có được dùng để trả lương công chức không, người này cho rằng khó, vì nợ của chính quyền hiện quá lớn.

Giới nhà giàu xoay xở với hóa đơn thuế

Những người thạo tin ẩn danh nói với Bloomberg rằng cơ quan thuế ĐCSTQ đã lập một loạt tổ truy thu đặc biệt, trong đó có tổ lập riêng cho một tỷ phú. Mỗi tổ gồm quan chức cấp thành phố hoặc cấp tỉnh, chuyên gia thuế và nhân viên cơ quan quản lý.

Có người bán cổ phiếu hoặc vay lớn ở nước ngoài để có tiền nộp, các nguồn tin này cho biết. Thư Bình (Shu Ping), đồng sáng lập Haidilao, bất ngờ nhận một hóa đơn thuế lớn, sau đó bán khoảng 350 triệu USD cổ phiếu công ty thông qua quỹ tín thác gia đình.

Một số tỷ phú đã phản ứng khi nhận hóa đơn: người mặc cả với cơ quan thuế để giảm số tiền phải nộp, người thấy bất công hoặc không kham nổi thì tính kiện ra tòa.

Có doanh nhân lấy việc dời trụ sở làm con bài với chính quyền địa phương. Một doanh nghiệp có trụ sở tại Quảng Châu bị yêu cầu nộp 100 triệu nhân dân tệ tiền thuế, cổ đông kiểm soát liền dọa chuyển doanh nghiệp sang Thượng Hải. Cuối cùng, quan chức địa phương hạ số thuế xuống còn 5 triệu nhân dân tệ.

Những người thạo tin còn kể một gia tộc giàu có thấy các ngân hàng lớn như JPMorgan và UBS quá dễ gây chú ý, nên yêu cầu cố vấn tìm một ngân hàng nhỏ để gửi tiền, tốt nhất là ngân hàng mà quan chức ĐCSTQ chưa từng nghe tên.

Đầu tháng 8, một doanh nhân Quảng Đông nhận giấy báo nộp 9 triệu nhân dân tệ thuế thu nhập từ giao dịch cổ phiếu ở nước ngoài. Người này thuê luật sư lấy dữ liệu tài khoản giao dịch để tính lại từng giao dịch, rồi so với con số của cơ quan thuế, mong được nộp ít hơn. Nhiều doanh nhân khác cũng nhận giấy truy thu, có giấy ghi rõ số tiền, có giấy không ghi và yêu cầu họ tự ước tính.

Có tỷ phú thế chấp tài sản ở nước ngoài để vay ngân hàng lấy tiền nộp thuế. Các khoản vay này nay trở thành nguồn tăng doanh thu chính của các ngân hàng lớn như Goldman Sachs và JPMorgan. Một số doanh nghiệp cũng tính cho nhà sáng lập vay tiền để nộp thuế.

Chuyển tiền về nước để nộp thuế cũng không dễ, vì ĐCSTQ giới hạn lượng tiền chuyển ra, chuyển vào mỗi năm để giữ tỷ giá nhân dân tệ. Theo những người thạo tin, một số thành phố như Thành Đô, Chu Hải còn mở “kênh xanh” để giới giàu chuyển tiền nộp thuế nhanh hơn.

Cơ quan thuế Thạch Gia Trang hồi tháng 5 cho biết đã lập nhóm chuyên trách giúp người nộp thuế chuyển tiền từ nước ngoài về để nộp.

Nhiều điểm chưa rõ

Giới giàu liên tục đề nghị nhà chức trách làm rõ quy định, vừa để nộp ít hơn, vừa để tự bảo vệ mình. Họ muốn biết cơ quan thuế sẽ truy ngược hồ sơ giao dịch bao nhiêu năm, khoản lỗ năm này có được trừ vào lãi năm khác không, và nộp một lần có được giảm thuế không. Họ cũng khó tuân thủ, vì hồ sơ ngân hàng tự động bị xóa sau 7 năm.

Một số tỷ phú phản đối việc hóa đơn thuế tính theo giá trị tài sản lúc cao nhất, trong khi nhiều cổ phiếu niêm yết đã mất giá mạnh. ĐCSTQ hiện chưa có cách định giá thống nhất để tính thuế, nên số thuế cuối cùng có thể do hai bên thương lượng.

Đợt thu thuế chưa từng có này cũng mở ra cơ hội làm ăn lớn cho các định chế tài chính toàn cầu. Một nhân viên ngân hàng ở Hồng Kông nói với Bloomberg rằng mùa hè năm nay bận rộn nhất từ trước đến nay. Hiện ông dành gần như toàn bộ thời gian để xử lý các vấn đề thuế. Ngân hàng nơi ông làm việc thì suốt ngày bận rộn giúp khách hàng bán, hoặc đem thế chấp để vay tiền, những tài sản như lô cổ phiếu lớn trong chính doanh nghiệp của họ, máy bay riêng, danh mục đầu tư cổ phiếu.

Bloomberg nhận định về lâu dài, triển vọng không mấy lạc quan. Ngân hàng Barclays ước tính lần này ĐCSTQ thu được nhiều nhất 100 tỷ USD tiền thuế, còn một luật sư thuế ở Trung Quốc cho rằng con số thực tế có thể chỉ từ 15 tỷ đến 25 tỷ USD.

Dù con số cuối cùng là bao nhiêu, đợt truy thu này có thể ảnh hưởng đến việc giới giàu Trung Quốc lập quỹ tín thác ở nước ngoài sau này. Nhiều tỷ phú lo rằng nộp bù thuế năm nay sẽ làm lộ thông tin nhạy cảm, khiến khối tài sản lớn tích lũy ở nước ngoài bị soi xét, theo những người thạo tin.

Có người chủ động đề nghị nộp một lần khoản thuế lớn, sau đó được cho biết không chính thức rằng có thể kéo dài thời hạn nộp tới 5 năm.

Quan chức địa phương của ĐCSTQ những năm tới vẫn phải hoàn thành chỉ tiêu và nhiệm vụ thu thuế, nên với họ, “bữa tiệc thuế” này tốt nhất là tiếp tục, Bloomberg kết luận.

Xem thêm

ĐCSTQ truy thu thuế toàn cầu khiến giới nhà giàu hoang mang

Chính quyền Bắc Kinh đã phát động chiến dịch truy thu thuế toàn cầu nhằm vào giới siêu giàu