Quế Dương: Vùng đất văn thần võ tướng
- Trần Hưng
- •
Làng Quế Dương thuộc huyện Hoài Đức cũ, nay thuộc xã Dương Hòa, Hà Nội. Theo di chỉ khảo cổ Vĩnh Quang ở huyện Hoài Đức thì có nhiều dấu tích cho thấy người Việt cổ đã đến nơi đây từ vào khoảng thế kỷ VI trước công nguyên. Do vậy Quế Dương là vùng đất cổ.
Xưa kia làng có tên nôm là Kẻ Sấu, và là một trong 3 làng Sấu hợp thành Tổng Sấu nổi tiếng một vùng: Quế Dương là Sấu Vật, Dương Liễu là Sấu Chợ, Mậu Hoà là Sấu Mậu. Làng Quế Dương được gọi là Sấu Vật do có môn vật truyền thống nổi tiếng.
Quế Dương vằm ven sông Đáy, được thiên nhiên ưu đãi, đất đai màu mỡ giúp cho việc trồng trọt, đặc biệt làng có nghề trồng bông dệt vải, đến thế kỷ 20 thì làm thêm mật mía.
Vùng đất văn thần võ tướng
Quế Dương có môn vật truyền thống, vì thế mà qua các giai đoạn lịch sử đều có nhiều người làm tướng. Đồng thời làng cũng có tiếng là hiếu học nên nổi tiếng về văn chương khoa bảng.
Làng có Nguyễn Thúc Thông đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1448, làm quan đến chức Tham chính; Nguyễn Tiến Sạn (có tài liệu ghi chép là Nguyễn Quang Sạn) đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1532, làm quan đến Đề hình Giám sát Ngự sử. Làng còn có nhiều người khác đỗ Hương cống, tam trường kỳ thi Hội và đều được ghi lại trên Văn chỉ huyện Đan Phượng.
Làng là nơi xuất sinh võ tướng, như Tả Đô đốc Nguyễn Danh Siêu, Tư chỉ huy sứ Nguyễn Hiền Tài, Hộ bộ Đô lại Nguyễn Văn Uyên. Thời nhà Nguyễn, làng có nhiều người giữ chức Nha úy và Lãnh binh.
Là làng có truyền thống về đấu vật, thời kỳ nào làng cũng có những đô vật nổi tiếng. Gần đây vào những năm 1940, làng có Nguyễn Đình Bách là đô vật vô địch toàn miền bắc. Sau năm 1954, làng vẫn duy trì luôn luôn có người đạt thứ hạng cao trong các cuộc thi đấu vật.
Trong làng khi có dịp tễ lế, hội làng, việc phân chia chỗ ngồi, hay người phát biểu đều dựa trên tuổi tác, cũng như khoa danh, công trạng. Vì thế mà gia đình nào cũng khuyến khích con cháu học chữ Thánh Hiền.
Các công trình kiến trúc
Đình làng được xây vào cuối thế kỷ 17, quy mô khá lớn với 5 gian cùng các công trình phụ khác. Việc thờ thần được bố trí ở gian chính giữa. Hội làng Quế Dương được tổ chức ở Đình làng, với nhiều trò chơi dân gian cùng với hát ca trù. Trong khuôn viên của đình làng có Chùa Dọc.
Bên cạnh Đình làng là Võ chỉ. Đây là điều đáng quý vì chỉ còn rất ít làng còn giữ được cả Văn chỉ và Võ chỉ. Võ chỉ của làng rất quy mô với đủ cả nhà tiền tế và hậu cung. Tiền tế là nhà 3 gian được trang trí tỉ mỉ với chi tiết phù điêu, tượng võ sĩ cầm đao kiếm đứng canh cùng đề tài “Tứ quý”. Hậu cung thờ Đức Thánh Trần, được xây trên gò cao với kiến trúc rất tôn nghiêm. Bên ngoài Võ chỉ là các sàn tập võ tập vật, cùng các bia ghi danh những võ tướng lập công lao.
Văn chỉ của làng được xây dựng và năm 1859, đặt trong khuôn viên chùa Đại Bi. Bên trong Văn chỉ đặt bia lớn ghi danh hai vị đỗ tiến sĩ của làng là Nguyễn Thúc Thông và Nguyễn Tiến Sạn. Ngoài ra còn có nhiều tấm bia khác ghi danh những người học giỏi đỗ đạt qua các khoa thi.
Làng còn có đền Vật, được xây dựng cách đây hơn 3 thế kỷ, được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1997. Trong đền thờ Thành Hoàng Uy linh cảm ứng Đại Vương, Lý Phục Man (tức tướng Phạm Tu thời Lý Nam Đế), cụ tổ họ Nguyễn Kim (tương truyền là tổ lò vật Quế Dương).
Chùa Đại Bi ở làng được xây dựng vào thời nhà Trần. Chùa có nhiều di vật, có bảo vật “bệ đá hoa sen” được biết đến là một trong những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu của thế kỷ 14. Chùa cũng được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1997. Hàng năm chùa đều chiêu sinh mở lớp dạy chữ Hán Nôm, giúp nhiều người biết chữ để xem được các thư tịch cổ xưa để lại.
Làng còn có chùa Vĩnh Phúc, được xem là ngôi chùa linh thiêng, được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1997.
Lễ hội
Hàng năm, làng Quế Dương có nhiều lễ hội.
Hội đền Mẫu thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh, được tổ chức từ ngày 1 đến 3 tháng 3 âm lịch hàng năm, với tiếng hát điệu múa dân gian, và không thể thiếu sới vật cho các anh tài đọ sức.
Lễ hội đền Vật tổ chức 5 năm một lần, đây là dịp để các đô vật khắp nơi đến đây tranh tài, duy trì truyền thống thượng võ. Vì thế mà dân gian vẫn lưu truyền câu:
“Đông Anh, Thạch Thất đã tài
Vẫn thua Cát Quế một vài anh đô”
(Quế Dương xưa kia là một trong 2 làng thuộc xã Cát Quế)
Làng còn có lễ rước Thành hoàng làng từ Quế Dương lên Quán Chợ Dương Liễu. Vì lễ hội này 5 năm mới tổ chức một lần, nên rất nhiều người đều chờ đợi để tham gia, rất đông người từ các nơi đến tham dự
Ngày nay trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, làng Quế Dương cũng bị ảnh hưởng, nhưng làng vẫn giữ được phong tục tập quán cũng như các di tích cổ.
Trần Hưng
Xem thêm:
Mời xem video:
Từ khóa làng Việt
