Tào Trường Thanh: Mục diện chân thật của ông Putin

Tào Trường Thanh
•
Chủ Nhật, 31/07/2022

Chiến tranh Ukraine sẽ kết thúc như thế nào thì không thể dự đoán, nhưng điều đã rõ là hình ảnh của Tổng thống Putin đã bị hủy hoại nghiêm trọng ở phương Tây. Ông bị chửi là nhà độc tài, tội phạm chiến tranh, thậm chí là Hitler thời hiện đại. Các phương tiện truyền thông phương Tây, nơi cánh tả chiếm ưu thế tuyệt đối, gần như kiểm soát toàn bộ dư luận phương Tây, vì vậy bất kể họ nói gì, dù là lời dối trá lớn đến đâu, cũng có thể trở thành sự thật. Nếu chỉ nhìn vào truyền thông, đôi khi người ta có cảm giác như mình đã quay trở lại thời cộng sản, sống trong sự phi lý của《1984》. Những ai biết truyền thông cánh tả đã bôi nhọ và vu khống Tổng thống Trump như thế nào, sẽ hiểu rằng đây không phải là lời nói quá.

Tổng thống Nga Putin. (Ảnh: Điện Kremlin)

Vậy rốt cuộc ông Putin là người như thế nào? Tìm hiểu về nhà lãnh đạo Nga này không chỉ trực tiếp giúp nhìn rõ cuộc chiến Nga-Ukraine trước mắt và tình hình trong nước Nga, mà còn là con đường không thể thiếu để hiểu cục diện thế giới hiện nay và hướng đi trong tương lai.

Tiểu sử của Putin không hề phức tạp, có thể dễ dàng tìm thấy trên mạng. Những suy nghĩ của ông về nước Nga và thế giới trong suốt hành trình của mình cũng không khó tìm. Trong hơn 20 năm qua, Putin đã phát biểu tại nhiều hội nghị quốc tế và trả lời vô số cuộc phỏng vấn của truyền thông các nước. Bất kỳ ai nghiêm túc lắng nghe hoặc xem những cuộc phỏng vấn đó đều có thể đưa ra nhận định khác với truyền thông chính thống phương Tây. Nhưng điều đáng kinh ngạc là cuộc chiến Nga-Ukraine đã diễn ra 5 tháng mà rất ít người chịu nghe chính những gì Putin nói. Chẳng hạn, những bản ghi âm và bản chép lời của các cuộc phỏng vấn với đạo diễn điện ảnh nổi tiếng người Mỹ Oliver Stone kéo dài tổng cộng 9 giờ trong suốt 3 năm. Tôi đã mua bản chép lời vào ngày 11/3, hai tuần sau khi chiến tranh Nga-Ukraine bắt đầu. Khi đó, bản chép lời chỉ có 27 lượt bình luận, đến nay cũng chỉ có 33; còn bản ghi âm cho đến nay chỉ có 85 lượt bình luận. Có thể thấy số người đọc/nghe ít đến mức nào. Phần lớn mọi người đều nhắm mắt, đồng loạt đi theo truyền thông cánh tả phương Tây, dùng những ngôn từ bạo lực để tấn công Putin, khiến ông trở thành nhân vật bị ‘ma quỷ hóa’ hàng đầu trên thế giới.

Đối với những nhân vật mà chúng ta không thể làm quen, sống cùng hay trò chuyện trực tiếp, muốn tìm hiểu họ, chỉ cần xem cách họ nói về trải nghiệm của bản thân trong các cuộc phỏng vấn, cách họ trả lời câu hỏi, xem họ chân thành hay khéo léo, xảo quyệt, là người như thế nào, về cơ bản có thể nhìn ra khá rõ. Sau khi phỏng vấn Putin, Stone nói trên chương trình truyền hình CBS rằng ông chưa từng thấy bất kỳ người nào khác cởi mở thể hiện bản thân như Putin. Ngoài cuộc phỏng vấn này, trên mạng còn có rất nhiều cuộc phỏng vấn Putin. Tôi tin rằng những người đã xem một số cuộc phỏng vấn đó đều sẽ có cảm nhận tương tự.

Cha của Putin là một người lính Nga từng tham gia kháng chiến chống Đức Quốc xã trong Thế chiến II và bị thương. Sau chiến tranh, ông học xong đại học rồi làm kỹ sư trong một nhà máy. Mẹ ông là một công nhân bình thường và là một tín đồ Cơ Đốc giáo sùng đạo. Hai người anh của Putin đều qua đời khi còn nhỏ, vì vậy ông trở thành người con duy nhất của cha mẹ và được hết mực yêu thương.

Khi còn đi học, Putin bị những câu chuyện về KGB mà ông đọc trong sách và xem trong phim thu hút, và muốn lớn lên trở thành nhân viên KGB. Ông thậm chí còn đến văn phòng KGB ở Leningrad (nay là St. Petersburg) để hỏi làm thế nào mới có thể trở thành nhân viên KGB. Người ta nói với Putin rằng ông phải học đại học, tốt nhất là học luật. Sau đó, ông thực sự vào đại học học luật và học tiếng Đức. Sau khi tốt nghiệp và vượt qua một loạt cuộc kiểm tra nghiêm ngặt, Putin được KGB tuyển dụng như mong muốn. Sau khi được đào tạo tại Moscow, ông được cử đến Đông Đức cộng sản làm chuyên viên phân tích tình báo. Putin nói với Stone rằng một là công việc KGB rất kích thích, hai là có thể cống hiến cho đất nước. Putin cho biết ông là sản phẩm thuần túy của nền giáo dục và tuyên truyền chủ nghĩa yêu nước Xô Viết.

Sau khi Putin trở thành tổng thống, nguồn gốc từng là KGB của ông luôn được bên ngoài thổi phồng. Một số báo chí Nga đưa tin Putin từng là một siêu điệp viên, sự nghiệp KGB của ông nguy hiểm đến mức nào, từng thu thập những thông tin tình báo quan trọng về vũ khí nước ngoài ra sao. Trong một cuộc phỏng vấn với phóng viên Nga năm 2000, Putin công khai làm rõ rằng tất cả những lời thổi phồng đó đều là chuyện bịa đặt; ông chỉ là một chuyên viên phân tích tình báo dân sự bình thường. Tại Đông Đức, ông phụ trách thu thập và phân tích thông tin về các chính trị gia của Đông Đức, Tây Đức và NATO, cũng như các lực lượng đối lập với họ, rồi viết báo cáo gửi về tổng bộ. Sau này Putin nói rằng công việc đó hoàn toàn không thú vị như những điệp viên trong các tiểu thuyết và bộ phim mà ông từng xem khi còn là sinh viên.

Nếu Putin là một nhân vật thích phô trương và cường điệu hóa bản thân, ông có thể mặc nhiên chấp nhận những lời tâng bốc dành cho mình. Theo nguyên tắc bảo mật, tổng bộ KGB cũng sẽ không đứng ra phủ nhận. Việc Putin lên tiếng làm rõ cho thấy một phẩm chất trung thực.

Thiên lý mã may mắn gặp được hai “Bá Nhạc”

Xuất thân rất bình thường, vậy Putin làm thế nào có thể một bước lên tận đỉnh cao và trở thành tổng thống Nga? Nếu nói bản thân ông là một “thiên lý mã”, thì ông đã rất may mắn khi gặp được hai “Bá Nhạc” tốt nhất của nước Nga: người thứ nhất là thầy giáo của ông thời đại học, Sobchak (sau này đắc cử thị trưởng St. Petersburg), người thứ hai chính là Tổng thống Yeltsin.

Khi “Băng nhóm Tám người” tiến hành đảo chính và quản thúc Tổng thống Gorbachev, Putin từ chức khỏi KGB. Từ trước đến nay, ông luôn phản đối việc dùng vũ lực để thay đổi chính quyền. Hành động từ chức này cho thấy rõ sự phản cảm của Putin đối với đảo chính vũ trang, và sự phản cảm đó vẫn được duy trì cho đến ngày nay. Nhưng ông tuyệt đối không công nhận chủ nghĩa cộng sản. Ông nói mình không chịu ảnh hưởng của “Tư duy mới” của Gorbachev, cũng không chịu ảnh hưởng của những tư tưởng khác. Ban đầu, ông rất tin tưởng vào chủ nghĩa cộng sản, nhưng sau khi tận mắt chứng kiến sự lạc hậu của Đông Đức cộng sản và sự thất bại của Liên Xô trong thực tế, ông cho rằng chế độ hiện hữu với nền kinh tế trì trệ và chính trị độc tài đã đi vào ngõ cụt.

Sau khi từ Đông Đức trở về St. Petersburg, ban đầu Putin dự định học tiến sĩ và đi theo con đường học thuật. Cùng với tiến trình dân chủ hóa của nước Nga, thầy giáo của ông là Sobchak tranh cử và đắc cử thị trưởng St. Petersburg, rồi mời Putin vào làm việc trong nội các của mình. Khi đó, Putin nói với thầy rằng: Tôi rất muốn làm việc cho thầy, nhưng thầy là thị trưởng do dân bầu, còn tôi có lý lịch KGB (lúc đó ông vẫn thuộc biên chế KGB), điều này sẽ gây ảnh hưởng không tốt cho thầy. Không ngờ thị trưởng nói rằng ông hoàn toàn không quan tâm; hơn nữa, ông đích thân gọi điện cho người đứng đầu KGB, yêu cầu họ đưa Putin ra khỏi biên chế KGB. Người đứng đầu KGB nể mặt thị trưởng St. Petersburg, để Putin chính thức rời khỏi KGB.

Sau khi vào nội các, Putin trở thành người đứng đầu cơ quan đối ngoại và phó thị trưởng, trở thành cánh tay phải của thầy mình và rất được tin tưởng. Điều này có liên quan rất lớn đến phẩm chất trung thực, đáng tin cậy của ông. Một ví dụ nhỏ: Có lần, vài đồng nghiệp cũ ở KGB tìm đến Putin, nói rằng họ hy vọng ông giúp lấy được một văn bản phê duyệt có chữ ký của thị trưởng. Putin mở ngăn kéo, lấy ra ba tờ giấy trắng có chữ ký của thị trưởng và nói: Thị trưởng tin tưởng tôi đến mức này, làm sao tôi có thể tùy tiện hủy hoại sự tin tưởng mà thị trưởng dành cho tôi! Ba người đồng nghiệp cũ ở KGB đành tiu nghỉu bỏ đi. Phẩm chất đáng tin cậy này của Putin sau đó đã giúp ông có được nhiều cơ hội quan trọng.

Putin thể hiện năng lực của mình ở một số chức vụ. Chuyên ngành đại học của ông là luật, đồng thời ông cũng học thêm kinh tế. Trong thời điểm Liên Xô vừa tan rã, mọi thứ đang chờ được xây dựng lại, cả hai lĩnh vực này đều có thể phát huy tác dụng nhiều nhất. Nhưng thời kỳ tốt đẹp không kéo dài. Năm 1996, thầy của ông là Sobchak tranh cử nhiệm kỳ thứ hai và bị người phó thứ nhất của mình là Yakovlev thách thức (Putin là phó thị trưởng thứ hai), cuối cùng thất bại với cách biệt 1,2%. Yakovlev từng sát cánh cùng Putin hỗ trợ Sobchak, giúp St. Petersburg phát triển mạnh mẽ. Khi ông đứng ra thách thức chính cấp trên của mình, Putin, người trung thành với thầy và cấp trên (đồng thời là người phụ trách chiến dịch tranh cử của Sobchak), đã công khai chỉ trích Yakovlev trên truyền hình, gọi ông ta là Judas. Nhưng có lẽ vì hiểu rõ năng lực làm việc và phẩm chất của Putin, sau khi đắc cử, Yakovlev đã mời Putin làm phó thị trưởng cho mình. Tuy nhiên, Putin lựa chọn cùng tiến cùng lui với thầy Sobchak.

Năm 1991, Sobchak bỏ nghề giảng dạy để bước vào chính trường, và đắc cử thị trưởng St. Petersburg với 70% số phiếu, một tỷ lệ áp đảo. Ông có tư tưởng cởi mở, thích đọc sách và viết lách, là chính trị gia Nga có nhiều bài viết được công bố nhất vào thời điểm đó. Năm 1991, trong cuộc bình chọn Nhân vật của năm trên toàn nước Nga, người đứng thứ nhất là Yeltsin, còn người đứng thứ hai chính là Sobchak, nhưng ông lại là đối thủ chính trị chủ yếu của Yeltsin. Quan điểm chính trị của Sobchak là: ủng hộ chế độ dân chủ, nhưng kiên quyết phản đối việc Gorbachev và Yeltsin chấp nhận sự tan rã của Liên Xô.

Thầy giáo nhận định Putin có tài năng xuất chúng, khuyên ông đến Moscow tìm một công việc trong chính phủ. Nhưng Sobchak là đối thủ chính trị của Yeltsin nên chuyện giúp đỡ là không thể. Khi Putin làm phó thị trưởng St. Petersburg, người phụ trách kinh tế của thành phố dưới thời cộng sản bị thị trưởng do dân bầu cách chức, một thời gian lâm vào tình cảnh rất tồi tệ, thậm chí suýt phải sống lang thang ngoài đường, không ai nghĩ ông ta còn có tương lai chính trị. Nhưng Putin cho rằng ông là một nhân tài xuất sắc, chăm chỉ làm việc, bởi trước đây toàn bộ Leningrad chủ yếu do ông điều hành. Vì vậy, mỗi lần vị quan chức của chính quyền cũ này đến chính quyền thành phố giải quyết công việc, Putin đều không để ông phải chờ trong phòng tiếp khách mà lập tức ra đón tiếp đích thân.

Không ngờ sau đó người này trở thành Phó Thủ tướng thứ nhất trong Chính phủ Yeltsin. Khi nghe bạn bè nói Putin muốn tìm việc ở Moscow, ông lập tức giới thiệu Putin đến Cơ quan Quản lý Tài sản thuộc Văn phòng Tổng thống Yeltsin làm phó cục trưởng, phụ trách xử lý tài sản của Liên Xô ở nước ngoài. Khi người khác lâm vào cảnh thất thế, sự không vụ lợi, con mắt nhìn người và lòng tốt của Putin đã được đền đáp. Sau này, khi nhắc lại chuyện này, Putin nói: “Lúc đó tôi không ngờ ông ấy vẫn còn nhớ đến tôi.”

Tài năng của Putin nhanh chóng thu hút sự chú ý của Yeltsin. Chưa đầy một năm, ông được thăng chức làm cục trưởng Cơ quan Quản lý Tài sản, sau đó lần lượt giữ chức Phó Chánh Văn phòng Tổng thống, Giám đốc Cơ quan An ninh Quốc gia (tương đương người đứng đầu KGB trước đây), Thư ký Hội đồng An ninh Liên bang. Yeltsin quá coi trọng Putin nên chẳng bao lâu sau lại đề bạt ông làm Phó Thủ tướng, Thủ tướng, cuối cùng để Putin có thể giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000, ông đã nghỉ hưu sớm, để Putin làm “quyền tổng thống”, trao cho ông cơ hội thể hiện tài năng và để người dân làm quen với ông.

Yeltsin lần lượt giao cho Putin những chức vụ quan trọng của đất nước. Đương nhiên, ông hiểu rất rõ lai lịch của Putin, nhưng không e ngại việc Putin từng là cấp phó của đối thủ chính trị của mình, mà coi trọng phẩm chất và tài năng của ông, qua đó cho thấy phẩm chất và năng lực của chính Yeltsin.

Từ khi làm trợ lý thị trưởng St. Petersburg năm 1991 đến khi trở thành “quyền tổng thống” Nga, Putin chỉ mất 9 năm. Hơn nữa, ông mới đến Moscow tìm việc vào tháng 8/1996, vậy mà đến ngày 31/12/1999, chỉ trong hơn 3 năm ngắn ngủi, ông đã trở thành quyền tổng thống Nga, đúng nghĩa là thăng tiến như tên lửa. Nhưng trong quá trình này, Putin hoàn toàn dựa vào tài năng vượt trội, sự điềm tĩnh và quyết đoán trong cách xử lý công việc để giành được sự coi trọng và trọng dụng của Yeltsin; một điều quan trọng khác là lòng trung thành và trọng tình nghĩa của ông, thậm chí điều này đã trở thành một yếu tố then chốt để Yeltsin quyết định chọn ông làm người kế nhiệm—

Như đã nói ở trên, sau khi Sobchak thất bại trong cuộc tranh cử nhiệm kỳ thứ hai, thị trưởng mới đắc cử mời Putin tiếp tục ở lại làm phó thị trưởng, nhưng Putin kiên quyết cùng tiến cùng lui với thầy mình, không chấp nhận lời giữ lại của thị trưởng mới, thể hiện một phẩm chất trung thành. Sau khi Putin bước vào Phủ Tổng thống của Yeltsin, ông liên tục được thăng chức, có thể nói là thăng tiến như diều gặp gió. Nhưng người thầy của ông lại không may mắn, bị thanh trừng, thậm chí còn đứng trước nguy cơ bị bắt với nhiều tội danh. Sau khi nhận được tin từ bên trong, Putin đã có một hành động cực kỳ táo bạo. Ông sử dụng quyền hạn của mình, bố trí một chiếc máy bay, “bí mật đưa” người thầy lúc đó đang mắc bệnh ra nước ngoài, đến Pháp.

Làm một việc điên rồ như vậy chẳng phải rõ ràng là tự hủy hoại tiền đồ của mình sao? Khi đó Putin đã giữ một chức vụ quan trọng trong Phủ Tổng thống, được Yeltsin hết sức coi trọng và có tương lai rộng mở! Vậy mà ông lại giúp đối thủ chính trị của Yeltsin (hơn nữa người này đang bệnh nặng và hoàn toàn không còn tương lai chính trị) trốn ra nước ngoài, chẳng khác nào tự sát về chính trị! Hơn nữa, lợi dụng chức quyền để “bí mật đưa” một người ra nước ngoài cũng là hành vi vi phạm pháp luật, không chỉ có thể mất chức mà thậm chí còn có thể bị điều tra, xử lý và ngồi tù.

Nhiều năm sau, khi Putin được phỏng vấn và được hỏi về chuyện này, ông nói rằng khi đó ông hoàn toàn không cân nhắc tiền đồ chính trị của mình, mà chỉ lo rằng nếu người thầy mắc bệnh tim nghiêm trọng của ông bị đưa vào tù thì chắc chắn sẽ không còn đường sống (trong thời gian Putin làm quyền tổng thống, Sobchak qua đời vì bệnh tim). Còn bản thân ông cùng lắm chỉ mất công việc trong Phủ Tổng thống; cho dù bị trừng phạt và bắt giam, tình trạng sức khỏe của ông vẫn tốt hơn thầy, nên có thể chịu đựng được.

Có thể lựa chọn như vậy giữa tiền đồ của bản thân và việc cứu thầy, không biết trên thế giới ngày nay còn người thứ hai hay không? Chỉ riêng điều này cũng đủ cho thấy Putin đúng là một “nhân vật hiếm có”, và trong chính trường, chưa từng nghe nói có người thứ hai như vậy. Sau khi đưa thầy đến Pháp, ông trực tiếp đến “tự thú” với Yeltsin, thú nhận toàn bộ sự việc, rồi lấy chìa khóa văn phòng đưa cho Yeltsin, nói rằng ông sẽ về nhà yên lặng chờ cảnh sát đến bắt.

Yeltsin sững sờ, hồi lâu không nói nên lời. Putin, người mà ông tin tưởng nhất, lại giúp đối thủ chính trị của mình trốn ra nước ngoài. Sự “phản bội” này khiến ông vô cùng kinh ngạc! Theo hồi ký của Yeltsin, lúc đó trong đầu ông nhanh chóng xuất hiện rất nhiều suy nghĩ.

Hồi ký của Yeltsin nói rõ rằng việc ông lựa chọn Putin làm người kế nhiệm có liên quan trực tiếp đến sự việc này. “Lúc đó tôi có một phản ứng vô cùng phức tạp. Putin không chỉ tự mình mạo hiểm, mà ở một khía cạnh khác, hành động của ông ấy khiến tôi cảm thấy vô cùng kính trọng…” Yeltsin nói: “Tôi thường đau đớn tự hỏi mình: Ai sẽ ủng hộ tôi? Ai thực sự có thể đứng sau lưng tôi?… Đúng vào khoảnh khắc Putin thú nhận với tôi rằng ông ấy đã bí mật đưa thầy mình đi, tôi bỗng nhiên hiểu ra, người này chính là người kế nhiệm mà tôi đang tìm kiếm!”

Kết quả là Yeltsin không những không nổi giận, mà còn nhét chiếc chìa khóa trở lại, mỉm cười nói với Putin: “Biết không? Lý do tôi coi trọng anh chính là vì anh có hai ưu điểm mà người khác không có: một là khí chất và sự quyết đoán của người lính, hai là cách anh đối xử với bạn bè”.

Từ sự việc này, trong khoảnh khắc, một tia sáng đã soi sáng suy nghĩ của Yeltsin: Putin chính là người mà ông đang tìm kiếm, người có thể tin cậy. Giao nước Nga cho Putin, ông yên tâm! Sau đó, ông không chỉ đề bạt Putin làm thủ tướng mà còn từ chức sớm nửa năm, trao cả chức tổng thống cho Putin.

Hành động này của Putin quả thực là một kỳ tích anh hùng khó có thể tưởng tượng trong thời bình. Yeltsin cũng là một nhân vật rất đáng chú ý, ông coi trọng không phải phe phái hẹp hòi, mà là phẩm chất, khí chất và năng lực làm việc của một con người, từ đó đưa ra lựa chọn quan trọng nhất không chỉ đối với bản thân ông (ông không bị thanh toán hay bức hại cho đến khi qua đời), mà còn đối với tương lai của nước Nga!

Trải nghiệm giữa Putin và Yeltsin là một câu chuyện có thật, một kỳ tích anh hùng còn giàu tính kịch và sức hấp dẫn hơn cả tiểu thuyết. Đây là hai chính trị gia hết lòng yêu nước Nga, đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân và có phẩm chất cao đẹp. Vài giây sau khi trao quyền lực cho Putin, câu đầu tiên Yeltsin nói là: “Hãy chăm lo cho nước Nga”. Và điều mà Putin đã phấn đấu suốt nhiều thập niên chính là câu nói này!

“Liệu pháp sốc”, khiến kinh tế Nga sụp đổ

Khi Putin làm thủ tướng, phong cách cứng rắn trong việc đối phó với các phần tử khủng bố Chechnya đã nhận được sự ủng hộ sâu rộng của người dân Nga. Tối ngày ông trở thành quyền tổng thống (khi đó cuộc Chiến tranh Chechnya lần thứ hai mới bắt đầu được vài tháng), ông cùng vợ và vợ chồng giám đốc cơ quan an ninh quốc gia, bất chấp nguy hiểm rất lớn, lên đường ngay trong đêm đến tiền tuyến Chechnya. Họ trước tiên đi máy bay, sau đó chuyển sang trực thăng, rồi đổi sang ô tô, cuối cùng đến doanh trại lúc 2h30 sáng ngày đầu năm 2000. Putin đích thân đến thăm hỏi các sĩ quan và binh sĩ, khích lệ mạnh mẽ tinh thần quân đội. Sau này, vợ Putin nhớ lại: Những người lính kinh ngạc đến mức tưởng như đang nằm mơ, hoàn toàn không thể tin rằng chính Putin đã đích thân đến tiền tuyến để đón năm mới cùng họ. Ngày mùng Một Tết, đoàn Putin trở về Moscow, Yeltsin mở tiệc tại nhà chiêu đãi họ, cảm ơn hành động đến tận tiền tuyến để khích lệ các binh sĩ của Putin.

Song song với cuộc tấn công quân sự mạnh mẽ là chiến thuật đánh vào tâm lý. Putin đã có cuộc nói chuyện thẳng thắn với Tổng thống Chechnya, cuối cùng thuyết phục đối phương vì lợi ích chung của nước Nga, để Chechnya tiếp tục ở lại Nga và không tìm cách ly khai nữa, đồng thời Nga cũng trao cho Chechnya quy chế nước cộng hòa có mức độ tự trị cao. Ngày nay, Chechnya đã trở thành đồng minh kiên định nhất của Nga. Qua đó có thể thấy Putin có năng lực phi thường trong việc giải quyết các vấn đề một cách thực tế.

Trong cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 2000, giữa 11 ứng cử viên, Putin giành chiến thắng với 53,4% số phiếu và đắc cử tổng thống. Nhưng những gì ông tiếp quản là một mớ hỗn độn. Do Yeltsin quá thân phương Tây, khi đó ông đã áp dụng “liệu pháp sốc” của nhà kinh tế học Jeffrey Sachs thuộc Đại học Harvard của Mỹ, tiến hành tư nhân hóa tài sản nhà nước một cách nhanh chóng và toàn diện, đồng thời phân phát một lần cho người dân những phiếu chứng nhận có hình thức tương tự cổ phiếu nhưng không thể lập tức quy đổi thành tiền. Trong tình hình đó, một số thương nhân tinh ranh cấu kết với các nhà tư bản nước ngoài, mua lại những phiếu chứng nhận này với giá cực thấp từ người dân không hiểu được giá trị của chúng trong tương lai. Kết quả là một lượng lớn doanh nghiệp nhà nước bị các thương nhân Nga cấu kết với các nhà tư bản nước ngoài mua lại, tài sản tập trung cao độ vào tay một số ít người, hình thành cục diện các tài phiệt tài chính độc quyền thị trường. Hệ quả là tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt, kinh tế suy thoái nghiêm trọng. Kinh tế Nga trong thập niên 1990 thậm chí còn tồi tệ hơn thời Liên Xô do Đảng Cộng sản Liên Xô cai trị trong thập niên 1980, khoảng cách giàu nghèo rất lớn, phúc lợi của người dân gần như sụp đổ, sự bất mãn trong dân chúng dâng cao. Các tài phiệt tài chính không chỉ thao túng toàn bộ nền kinh tế Nga mà còn can thiệp sâu vào chính trị, thậm chí có tài phiệt ngạo mạn tuyên bố rằng ngay cả khi họ muốn đưa một con khỉ lên làm tổng thống thì con khỉ đó cũng có thể trở thành tổng thống. Đối mặt với tình hình này, Yeltsin rất tức giận, nhưng việc thay đổi hiện trạng gặp vô vàn khó khăn.

Nhiều người chế giễu kinh tế Nga không bằng Trung Quốc, từ đó phủ nhận con đường dân chủ của Nga. Nhưng họ không biết nước Nga đã trải qua một quá trình khốc liệt như thế nào sau khi Liên Xô tan rã. Khi đó, một số nhà kinh tế châu Âu cho rằng kinh tế Nga nên được tư nhân hóa từng bước, thay vì tiến hành quyết liệt và hoàn tất chỉ trong một lần. Nhưng vì Yeltsin quá thân Mỹ và hoàn toàn tin tưởng Mỹ, ông đã không tiếp thu ý kiến của các nhà kinh tế châu Âu, mà làm mọi việc theo chỉ dẫn của các nhà kinh tế Mỹ, cuối cùng dẫn đến thảm họa. Có thể nói, sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ là bên đầu tiên giáng một đòn nặng nề vào nước Nga; nếu thảm họa của “liệu pháp sốc” là một sự cố ngoài ý muốn, thì hàng loạt biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Nga do Mỹ khởi xướng và dẫn dắt sau đó, nhằm làm suy yếu sức mạnh quốc gia của Nga, đều là những hành động có chủ ý.

Một nguyên nhân quan trọng khác khiến kinh tế Nga không vượt qua được Trung Quốc là “liệu pháp sốc” đã khiến các tài phiệt chia chác tài sản của Nga. Sau khi nền kinh tế trở thành một mớ hỗn độn, điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến đầu tư nước ngoài. Không có tiền thì lấy gì để phát triển? Hơn nữa, Nga hoàn toàn không có được nguồn vốn đầu tiên khổng lồ từ Hồng Kông, Đài Loan, Nhật Bản và cộng đồng Hoa kiều ở nước ngoài tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, tạo cho nền kinh tế Trung Quốc một bệ phóng thuận lợi để cất cánh; ngay khi vừa cất cánh, các quốc gia khác đã nhìn thấy tiềm năng, sau đó hình thành làn sóng đầu tư vào Trung Quốc tranh nhau diễn ra. Có tiền đương nhiên là tiền đề để nền kinh tế khởi động và cất cánh.

Ngoài ra, sau khi Đặng Tiểu Bình nắm quyền, ông không tiến hành thay đổi mạnh mẽ ngay lập tức mà “dò đá qua sông”, bắt đầu thí điểm “đặc khu kinh tế” ở Thâm Quyến, sau đó từng bước phát triển từ ven biển vào nội địa; đưa ra một loạt chính sách ưu đãi đối với đầu tư nước ngoài, trước tiên áp dụng chế độ khoán đối với doanh nghiệp nhà nước, v.v. Tất cả đều là những yếu tố quan trọng giúp kinh tế Trung Quốc phát triển tương đối ổn định. Về kinh tế, việc cách làm của Yeltsin thất bại trước Đặng Tiểu Bình là sự thật; còn trong điều hành kinh tế, Đặng Tiểu Bình không xin ý kiến châu Âu và Mỹ, mà học hỏi kinh nghiệm từ Lý Quang Diệu của Singapore.

Sự ủng hộ rất cao dành cho Putin được xây dựng từ những thành tích

Trước khi trở thành tổng thống, khi ở Phủ Tổng thống cùng Yeltsin tham gia đàm phán với các tài phiệt tài chính, Putin đã nhận thức rõ những vấn đề nghiêm trọng mà các tài phiệt này gây ra đối với kinh tế và chính trị Nga. Vì vậy, sau khi lên nắm quyền, việc đầu tiên ông làm là mạnh tay trấn áp thế lực của các tài phiệt (một số người hiện nay lớn tiếng chỉ trích Putin ở nước ngoài đều là những tài phiệt từng bị thanh trừng khi đó), đưa tình hình kinh tế trở lại dưới sự kiểm soát của nhà nước; thứ hai là cải cách hệ thống thuế thành mức thuế suất thống nhất 13% (khi đó thuế suất của Ireland là 12,5%, thấp thứ hai thế giới), tạo ra hiệu quả rõ rệt ngay lập tức đối với doanh nghiệp và thị trường.

Sau khi đắc cử tổng thống, kinh tế Nga bắt đầu tăng trưởng mạnh, nhanh chóng thoát khỏi tình cảnh khó khăn thời Yeltsin. Tổng sản phẩm quốc nội tăng gần 72%, sức mua tương đương tăng khoảng 6 lần, số người nghèo giảm một nửa, thu nhập bình quân đầu người tăng từ 300 USD lên hơn 10.000 USD, tỷ lệ thất nghiệp giảm từ hơn 13% khi Liên Xô tan rã xuống khoảng 5%. Xã hội ổn định, người dân an cư lạc nghiệp. Khi đất nước có tiền, Putin bắt đầu tăng lương hưu, chăm lo cho người dân tầng lớp thấp. Những thành tựu và cách làm này giúp Putin được lòng dân sâu sắc. Truyền thông tuy có một bộ phận thuộc doanh nghiệp nhà nước, nhưng phần lớn là tư nhân và được hưởng quyền tự do ngôn luận. Nga cũng không có tường lửa Internet, người dân có thể tự do tiếp cận thông tin từ nước ngoài.

Ngoài việc đưa nền kinh tế trở lại con đường tăng trưởng, một thành tựu khác giúp Putin được lòng dân là giải quyết tình trạng hỗn loạn ở Chechnya, loại bỏ chủ nghĩa khủng bố trong nước, góp phần mang lại an ninh và ổn định cho đất nước. Trong số 144 triệu dân Nga, 12% là người Hồi giáo (gần tương đương tỷ lệ người da đen tại Mỹ), nhưng Putin nhấn mạnh việc chung sống hòa bình và bình đẳng dân tộc. Người Hồi giáo ở Nga không tiến hành ly khai hay gây bạo loạn, tình hình tương đối ổn định. Putin, người am hiểu luật pháp Nga, còn trực tiếp tham gia soạn thảo Hiến pháp Nga, trao quy chế tự trị cho 22 nước cộng hòa. Ông còn đặc biệt thông qua luật tại Quốc hội, cấm thanh toán các cựu lãnh đạo quốc gia. Vì vậy, những người như Gorbachev, Yeltsin đều có thể sống những năm cuối đời bình yên, không phải chịu bất kỳ sự trả thù chính trị nào, và Putin cũng duy trì quan hệ tốt đẹp, theo cách của những quý ông, với họ. Điều này hoàn toàn khác với Hàn Quốc và Đài Loan ở châu Á, đồng thời cũng khác rõ rệt với việc Tổng thống Trump ở Mỹ bị trả đũa và đấu tranh chống lại chính quyền tiền nhiệm. Cách làm lý tính này thúc đẩy quá trình chuyển đổi chính trị ổn định của Nga và sự chung sống hòa bình giữa các dân tộc, không xảy ra bất kỳ biến động xã hội dữ dội nào. Đối với nước Nga sau khi Liên Xô sụp đổ, khi đất nước tan rã và nền kinh tế đứng bên bờ vực sụp đổ, bước đi này có ý nghĩa hết sức quan trọng. Vì vậy, mức độ ủng hộ rất cao dành cho Putin ở Nga được xây dựng trên những thành tựu thực tế, hoàn toàn không ai có thể sánh được với ông.

Trong thời đại Yeltsin, Đảng Cộng sản Nga trong một thời gian dài là đảng lớn nhất tại Quốc hội. “Nước Nga Thống nhất” do Putin ủng hộ chỉ là đảng lớn thứ hai, bên cạnh đó còn có đảng dân túy, các đảng cánh tả thân phương Tây và nhiều đảng nhỏ khác. Vì vậy, lựa chọn của nước Nga là giữa Putin và Đảng Cộng sản. Nếu không chọn Putin, Đảng Cộng sản sẽ trở lại nắm quyền. Hiện nay, việc Mỹ, Anh và EU dốc toàn lực tấn công Putin, trừng phạt Nga, chẳng khác nào mở đường cho thế lực cộng sản quay trở lại.

Putin kiên định chống cộng, ngay sau khi lên nắm quyền đã nỗ lực làm suy yếu thế lực của Đảng Cộng sản, nhanh chóng khiến đảng này trở thành đảng lớn thứ hai trong Quốc hội (Duma). “Nước Nga Thống nhất” ủng hộ Putin trở thành đảng lớn nhất, hiện chiếm 343 trong tổng số 447 ghế tại Quốc hội, tương đương 72%, vượt xa mức 2/3. Putin đã thu hẹp số ghế tại Quốc hội của hai đảng Cộng sản và dân túy xuống dưới 30%.

Rốt cuộc Putin có phải là nhà độc tài?

Putin là một nhà độc tài, nhãn mác này đã bị truyền thông phương Tây liên tục công kích suốt hơn chục năm, khắc sâu vào ấn tượng của mỗi người. Putin đã làm tổng thống nhiệm kỳ thứ tư, hai nhiệm kỳ thủ tướng; nói cách khác, trong hơn 20 năm qua, ông luôn ở trung tâm quyền lực của nước Nga. Đặc biệt, sau khi làm tổng thống hai nhiệm kỳ, ông quay lại làm thủ tướng một nhiệm kỳ rồi lại tiếp tục giữ chức tổng thống, vì vậy điều dễ bị bên ngoài cáo buộc nhất ở ông chính là: độc tài. Nhưng cáo buộc này cách sự thật quá xa.

Trước hết, Putin không phải là người ham quyền lực. Khi Yeltsin lần đầu nói với ông rằng muốn bổ nhiệm ông làm thủ tướng, sau đó để ông làm tổng thống và trở thành người kế nhiệm của mình, Putin lại từ chối. Điều đầu tiên ông nghĩ đến là vợ con và gia đình sẽ không còn “sự riêng tư”: “Tôi sẽ giấu các con mình ở đâu?” Stone, người phỏng vấn ông, rất kinh ngạc: Ông thực sự từ chối sao? Putin nói, lúc đó ông nghĩ rằng cuộc sống của mình sẽ hoàn toàn thay đổi, hơn nữa đó là một trách nhiệm lớn liên quan đến số phận của hàng trăm triệu người. Yeltsin đành nói: “Vậy chúng ta sẽ nói chuyện vào lần sau”. Putin thực sự đã từ chối chức tổng thống, hơn nữa đó còn là tổng thống của một cường quốc. Trên thế giới có người thứ hai như vậy không? Một người như thế có phải là người lấy quyền lực làm mục tiêu hay không?

Điều bị phương Tây bóp méo, lan truyền và được công chúng chấp nhận nhiều nhất là: Putin sửa đổi hiến pháp để có thể tiếp tục tái đắc cử tổng thống. Sự thật là: Hiến pháp Nga được ban hành năm 1993 quy định rằng, sau khi làm tổng thống hai nhiệm kỳ, chỉ cần cách một nhiệm kỳ thì có thể quay lại tranh cử, và sau khi tái đắc cử thì có thể tiếp tục tranh cử và tái đắc cử vô thời hạn. Nói cách khác, việc ông cách một nhiệm kỳ rồi tái tranh cử hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp Nga, và ông vốn không cần sửa đổi hiến pháp mà vẫn có thể căn cứ vào Hiến pháp Nga để liên tục tái đắc cử cho đến khi qua đời.

Trong cuộc phỏng vấn Putin của Stone, có một chuyện mà trước đó Putin không biết, đó là Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt từng làm tổng thống 4 nhiệm kỳ. Có ai ở Mỹ chửi Roosevelt là nhà độc tài không? Không! Bởi khi Roosevelt cầm quyền, Hiến pháp Mỹ chưa có giới hạn tổng thống chỉ được làm 2 nhiệm kỳ (mãi sau khi ông qua đời mới được sửa đổi), vì vậy dù ông làm bao nhiêu nhiệm kỳ thì đều hợp pháp. Tương tự, sau khi Putin làm 2 nhiệm kỳ, việc ông cách một nhiệm kỳ rồi tái tranh cử hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp Nga, vậy tại sao lại vu cáo ông là độc tài? Các chính trị gia và truyền thông phương Tây không xem qua Hiến pháp Nga trước khi cáo buộc ông sao? Không! Một việc đơn giản như vậy cũng không làm, thật khó để không khiến người ta tin rằng họ cố tình phớt lờ và cố ý làm mơ hồ vấn đề để ‘ma quỷ hóa’ Putin.

Trong thời gian Putin làm thủ tướng, Quốc hội sửa đổi hiến pháp, chỉ kéo dài nhiệm kỳ tổng thống từ 4 năm lên 6 năm, đồng thời kéo dài nhiệm kỳ nghị sĩ Duma Quốc gia (hạ viện) từ 4 năm lên 5 năm. (Trong khi đất nước vẫn đang ở trong tình trạng khá bất ổn, điều này có thể giúp các chính trị gia không vừa lên nắm quyền đã phải xao nhãng việc quản lý đất nước để lo cho cuộc bầu cử tiếp theo.)

Năm 2020, Nga lại sửa đổi hiến pháp, truyền thông phương Tây một lần nữa thổi phồng, nói rằng Putin sửa hiến pháp để mình có thể làm tổng thống đến chết. Sự thật là, lần sửa đổi này ngược lại đã biến quy định tổng thống có thể liên tục tái đắc cử vô thời hạn thành quy định theo kiểu Mỹ, tức chỉ có thể được bầu 2 nhiệm kỳ (mỗi nhiệm kỳ vẫn là 6 năm). Nhưng nhiệm kỳ tổng thống trước khi sửa đổi hiến pháp được tính lại từ đầu, vì vậy sau khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2024, Putin có thể tiếp tục tranh cử và tái đắc cử, làm đủ 2 nhiệm kỳ đến năm 2036.

Vốn dĩ việc sửa đổi hiến pháp không cần phải thông qua trưng cầu dân ý toàn quốc, nhưng Putin yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý để thể hiện ý dân. Kết quả, cuộc trưng cầu được thông qua với tỷ lệ rất cao 77,92% phiếu thuận, còn cao hơn mức 77,53% mà Putin giành được khi tái đắc cử năm 2018. Trong lần sửa đổi hiến pháp này có điều khoản “nhiệm kỳ tổng thống trước khi sửa đổi hiến pháp được tính lại từ đầu”, và điều khoản này đã được thông qua với tỷ lệ phiếu cao trong cuộc trưng cầu dân ý, cho thấy rõ người dân Nga mong muốn Putin tiếp tục lãnh đạo. Nói cách khác, nếu không có điều khoản này thì cuộc trưng cầu dân ý đã không được thông qua. Trong bối cảnh Nga phải đối mặt với sức ép từ toàn bộ thế giới phương Tây đứng đầu là Mỹ, việc người dân càng mong muốn một tổng thống mạnh mẽ, có nhiều kinh nghiệm về tình hình trong nước và quốc tế, đặc biệt là một người có phẩm chất đáng tin cậy, là điều có thể hiểu được.

Nói khái quát lại, ngay cả khi hoàn toàn không có hai lần sửa đổi hiến pháp này, sau khi Putin làm đủ 2 nhiệm kỳ tổng thống vào năm 2008, chỉ cần cách một nhiệm kỳ, ông vẫn có thể quay lại tranh cử vào năm 2012. Với mức độ ủng hộ của mình, ông vẫn có thể liên tục tái đắc cử từng nhiệm kỳ một cho đến khi qua đời, hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp Nga, và hoàn toàn không có chuyện Putin sửa đổi hiến pháp để giữ khư khư quyền lực tổng thống. Ở thời điểm lịch sử hiện nay, chỉ cần người dân Nga lựa chọn ông, thì ông không phải là nhà độc tài. Như Gorbachev từng nói trong một cuộc phỏng vấn với BBC: “Ông ấy (Putin) còn rất nhiều việc phải làm. Tôi ủng hộ việc tuân thủ pháp luật, nhưng tôi cũng muốn nói với bạn rằng tôi sẽ không bao giờ phản đối những điều mà toàn thể người dân đều đồng tình”. Tại nước Nga không có tường lửa và có mức độ tự do báo chí khá cao, ý nguyện này của người dân là có thật.

Về vấn đề Putin có dân chủ hay không, chuyên gia hàng đầu của Mỹ về Liên Xô Stephen Cohen có quan điểm khá có lý: “Nói Putin có dân chủ hay không? Còn phải xem bạn so sánh ông ấy với ai. Nếu so với các nhà lãnh đạo Trung Đông, thì ông ấy có. Nếu so với Clinton, thì ông ấy không. Nhưng mỗi quốc gia có đồng hồ lịch sử riêng của mình. Các bạn đều nói Putin rất tệ, chẳng lẽ các bạn muốn lựa chọn Stalin, Brezhnev, Andropov hơn sao? Người Nga đánh giá ông ấy dựa trên tình trạng hiện tại và tiến trình lịch sử của chính đất nước họ”. Nói cách khác, bạn không thể yêu cầu nước Nga phải đi theo từng mốc thời gian lịch sử của Mỹ.

Giáo sư Cohen nói tiếp: “Putin trở thành tổng thống vào năm 2000 gần như là một sự tình cờ. Ông kế thừa một đất nước đã sụp đổ 2 lần trong thế kỷ 20: một lần là cuộc cách mạng cộng sản năm 1917, một lần là sự tan rã của Liên Xô năm 1991; đất nước hứng chịu thảm họa khủng khiếp, 75% dân số sống trong nghèo đói. Còn quốc gia nào giống nước Nga như vậy? Nga đã mất chủ quyền trong thập niên 1990 — về chính trị, chính sách đối ngoại, an ninh và tài chính. Putin nhìn thấy sứ mệnh của mình. Ông đã nhiều lần nói rằng phải khôi phục chủ quyền của Nga, điều đó có nghĩa là trong nước phải khiến đất nước này một lần nữa trở nên toàn vẹn, cứu người dân, xây dựng quốc phòng. Đó chính là sứ mệnh của ông. Theo tôi, mọi việc ông làm đều tuân theo quan niệm của ông về vai trò của mình trong lịch sử, và ông đã làm rất tốt”. (Hai đoạn trên được trích dẫn từ: Debunking the Putin Panic with Stephen Cohen)

Nhìn từ một góc độ khác, Mỹ đã nhiều lần lật đổ các chính quyền ở Trung Đông, tìm cách áp đặt “nền dân chủ kiểu Mỹ” một cách cứng nhắc, nhưng đều thất bại, khiến nhiều người bắt đầu suy nghĩ lại về vấn đề dân chủ theo kiểu “một bước là đạt được”. Sau khi Nga trải qua sự chia rẽ sâu sắc của đất nước và cuộc khủng hoảng kinh tế gần như sụp đổ, mong muốn đạt được nền dân chủ ngay lập tức, liên tục thay đổi người đứng đầu đất nước, rất có thể sẽ dẫn đến việc dục tốc bất đạt, khiến Nga rơi vào tình trạng hỗn loạn chính trị nghiêm trọng hơn và kinh tế lao dốc mạnh hơn, thậm chí Đảng Cộng sản có thể quay trở lại.

Sau khi Liên Xô tan rã, Yeltsin để các học giả Mỹ thực hiện “liệu pháp sốc”, áp dụng biện pháp tư nhân hóa cực đoan theo kiểu “một bước là xong”, kết quả khiến nền kinh tế Nga chấn động đến gần như sụp đổ. Liên Xô trước đây là một thể chế gồm các nước cộng hòa liên bang. Sau khi Liên Xô tan rã, nó lập tức chia thành hơn chục quốc gia, khiến 25 triệu người từng sống trong Liên Xô chỉ trong chớp mắt phát hiện mình đã trở thành người ở “nước ngoài”. Những quốc gia tách ra trước đây về cơ bản tương đương với các tỉnh của Trung Quốc; gia đình, công việc, hôn nhân giữa các vùng… đều tự nhiên liên kết với nhau. Nay chỉ sau một đêm, con dâu nhà này, con rể nhà kia đều trở thành “người nước ngoài”. Điều này khiến người dân Nga và người dân ở những quốc gia nhỏ tách ra đều phải trải qua một thời kỳ thích nghi khá khó khăn.

Trong lúc cả đất nước vẫn đang ở trạng thái “ngơ ngác”, Chechnya lại muốn nhân cơ hội này đòi độc lập. Như đã đề cập, 12% dân số Nga là người Hồi giáo. Nếu tất cả đều đòi độc lập như Chechnya (vốn đã bắt đầu lên kế hoạch), hiệu ứng domino có thể xảy ra. Một nước Nga vốn đã bị chia rẽ nghiêm trọng không chỉ có nguy cơ mất chủ quyền, mà thậm chí rất có thể xảy ra nội chiến trên diện rộng, biến thành hơn chục “Chechnya”. Đây sẽ là thảm họa đối với Nga, thậm chí có thể đe dọa toàn bộ châu Âu và châu Á. Chính Putin, với phong cách lãnh đạo quyết đoán và tài năng xuất chúng, đã giữ vững tình hình chung; không những không để Nga tiếp tục phân tán, ông còn mạnh tay chống khủng bố, giải quyết vấn đề Chechnya, ngăn chặn sự trỗi dậy và lan rộng của chủ nghĩa Hồi giáo ở Nga và châu Âu. Nếu không có một nhà lãnh đạo thực dụng, tinh anh và có năng lực như Putin, quá trình chuyển đổi của Nga không biết sẽ gian nan, khó khăn hơn bao nhiêu lần; rất có thể nước này sẽ rơi vào nội chiến và tiếp tục suy thoái kinh tế, cộng thêm việc Mỹ liên tục trừng phạt và gây sức ép, triển vọng sẽ khó có thể tưởng tượng nổi.

Trong 20 năm, tỷ lệ ủng hộ Putin chưa bao giờ dưới 55%

20 năm dưới sự lãnh đạo của Putin, những cách xử lý của ông đối với các vấn đề trọng đại nêu trên đều được lòng người dân. Vì vậy, khi tái tranh cử tổng thống vào năm 2012, ông giành chiến thắng với 63,35% số phiếu; đến năm 2018, khi tái đắc cử, ông lại giành chiến thắng với tỷ lệ phiếu rất cao, 76,67%. Người dân Nga hết lần này đến lần khác lựa chọn Putin thông qua lá phiếu của mình, và uy tín của ông ngày càng cao (trong 20 năm, tỷ lệ ủng hộ chưa bao giờ dưới 55%). Tại nước Nga có tự do báo chí, trong bối cảnh phương Tây liên tục phỉ báng Putin suốt 20 năm qua, việc người dân Nga nhiều lần lựa chọn Putin với tỷ lệ phiếu cao là bởi họ hiểu rõ hơn những người nước ngoài không liên quan đến lợi ích thiết thân của mình nhưng suốt ngày lên giọng đạo lý về việc đất nước họ cần một nhà lãnh đạo như thế nào.

Trong các cuộc bầu cử tổng thống Nga từ trước đến nay, chưa từng xảy ra tranh cãi về “đánh cắp bầu cử” như tại Mỹ năm 2020; tất cả đều được người dân Nga và thế giới công nhận. Vì vậy, cáo buộc Putin “không dân chủ” là không có cơ sở. Vị trí tổng thống của Putin, ít nhất, còn hợp pháp hơn Biden của Mỹ, người bị cho là đã “đánh cắp bầu cử”!

Hơn 20 năm cầm quyền, với sự tận tâm hết mình và kinh nghiệm thực tế, Putin có sự hiểu biết gần như tường tận về mọi mặt của tình hình Nga và quốc tế. Đạo diễn điện ảnh Mỹ Oliver Stone đã phỏng vấn Putin hơn 20 giờ trong giai đoạn 2015-2017. Trong 9 tiếng rưỡi nội dung được công bố, từ các vấn đề trong nước đến quốc tế, từ chính trị đến kinh tế, từ chống khủng bố toàn cầu đến quân sự và quốc phòng, từ tài chính, thương mại đến các vấn đề xã hội…, Putin đều trả lời mọi câu hỏi, không hề né tránh hay lảng tránh, đồng thời thể hiện sự am hiểu và chuyên nghiệp cao.

Người dẫn chương trình truyền hình Charlie Rose của CBS nói rằng Tổng thống Mỹ Barack Obama, người từng trực tiếp trò chuyện và nhiều lần tiếp xúc với Putin, từng nói: “Gần như không có chuyện gì đang xảy ra ở Nga mà Putin không hiểu hoặc không chịu trách nhiệm”.

Một tổng thống hiểu rõ nước Nga như vậy (sự hiểu biết của ông về tình hình thế giới cũng vượt xa bất kỳ nhà lãnh đạo quốc gia nào khác đang ở vị trí nổi bật), đồng thời dốc toàn tâm toàn lực vì nước Nga, được người dân Nga tôn trọng là điều tự nhiên. Khi được BBC Anh phỏng vấn năm 2019 và được hỏi Putin có phải là nhà độc tài hay không, Gorbachev trả lời: “Tổng thống hiện nay của chúng ta kế thừa một mớ hỗn độn như vậy, ai cũng nhìn thấy ông ấy đã chặn đứng tình trạng hỗn loạn đó, thực sự gánh tất cả lên vai mình. Qua truyền thông, chúng ta cũng thấy người dân mong muốn ông ấy tiếp tục làm việc, hoàn thành sứ mệnh của mình; ông ấy còn rất nhiều việc phải làm”. Trước đó, cũng trong một cuộc phỏng vấn của BBC năm 2016, Gorbachev nói: “Có người chỉ đạo truyền thông phương Tây phải hủy hoại Putin, hạ bệ Putin. Kết quả là 86% người Nga ủng hộ Putin, chẳng bao lâu nữa sẽ là 120%, ông ấy hiểu mọi thứ”.

Vì vậy, bất kể bên ngoài phỉ báng như thế nào, việc Putin đắc cử diễn ra trong điều kiện có tự do báo chí, có nhiều đảng phái khác nhau cạnh tranh, và là sự lựa chọn tự do của người dân Nga, hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp Nga. Sau khi chiến tranh Nga-Ukraine bắt đầu, phương Tây càng ra sức phỉ báng Putin, vô số bài viết nói rằng người dân Nga sẽ nhanh chóng lật đổ ông. Nhưng thực tế là tỷ lệ ủng hộ Putin tại Nga không giảm mà còn tăng; theo cuộc thăm dò mới nhất (tháng 6/2022), tỷ lệ ủng hộ ông là 83% (theo tổ chức thăm dò quốc tế Statista).

Từ góc độ người dân trên toàn thế giới, trước chiến tranh Nga-Ukraine, phần lớn mọi người không hiểu rõ về Putin, mà thông tin chủ yếu là do truyền thông cánh tả phương Tây truyền tải. Nếu nói rằng trước chiến tranh, mức độ ủng hộ Putin trên toàn cầu dưới 50%, thì hiện nay, ngoại trừ các nước G7 và những quốc gia có lợi ích liên quan, từ Trung Quốc, Ấn Độ ở châu Á, đến gần như toàn bộ Trung Đông, rồi Mỹ Latinh, mức độ ủng hộ Putin gần như đã đạt đến mức người dân Nga hết lòng ủng hộ ông! Sự ủng hộ này xuất phát từ việc mọi người bắt đầu hiểu về sự thật của ông và nước Nga, đặc biệt là bắt đầu hiểu cuộc chiến Nga-Ukraine này, và bắt đầu làm thay đổi tình trạng Mỹ thống trị thế giới trong thời gian dài. Sau Thế chiến II, Mỹ đã tiến hành quá nhiều cuộc chiến trên khắp thế giới và khiến quá nhiều quốc gia bất mãn. Không ai thích chiến tranh; cuộc chiến Nga-Ukraine là sự phản công bất đắc dĩ của Nga sau khi bị Mỹ từng bước dồn vào chân tường trong 30 năm qua, và cuộc phản công này sẽ làm thay đổi cục diện thế giới một cách lâu dài.

Putin có giết các nhà báo và phe đối lập?

Việc Putin giết các nhà báo và những người đối lập lại càng là điều được truyền thông phương Tây thổi phồng suốt nhiều năm, nhưng chưa đưa ra được một bằng chứng thực tế hay phán quyết nào. Tuy nhiên, dư luận đã định tính mọi chuyện. Đạo diễn điện ảnh Stone nói rằng trước những cáo buộc của truyền thông nhằm vào Putin, ông đã trao đổi kỹ với Giáo sư Cohen, chuyên gia về vấn đề Nga được nhắc đến ở trên. Đối với từng cáo buộc nhằm vào Putin, Cohen đều đưa ra những phân tích chi tiết, cho thấy không thể là Putin ra lệnh thực hiện. Trong cuộc trò chuyện được trích dẫn ở trên, khi đánh giá về Putin, Cohen nói rằng ngoài việc thực hiện trách nhiệm của Tổng tư lệnh, không có bất kỳ sự thật nào chứng minh Putin ra lệnh giết bất kỳ ai, không có bất kỳ bằng chứng nào! Những cáo buộc nhằm vào Putin đơn giản là điên rồ… Các nhà báo hiện nay không còn quan tâm đến sự thật mà sống trong những tin đồn kiểu báo lá cải — Putin giết tất cả mọi người.

Một ví dụ từng được truyền thông thổi phồng là năm 2006, một nữ nhà báo bị bắn chết ở Moscow và truyền thông cáo buộc Putin chỉ đạo vụ việc. Cohen nói rằng ông rất quen với nữ nhà báo này cũng như chồng bà, và bà từng đến thăm nhà ông ở Mỹ. Các biên tập viên tại tòa soạn nơi bà làm việc, gia đình và con trai bà đều không cho rằng vụ sát hại bà có bất kỳ liên quan nào đến Putin. Trên thực tế, cuốn sách cuối cùng của nữ nhà báo này viết rằng tổng thống Chechnya là Stalin thời hiện đại, vì vậy nhiều người cho rằng tổng thống Chechnya là người đứng sau vụ việc. Nhưng dù thế nào, truyền thông phương Tây từ lâu đã định tính dư luận rằng Putin là người thực hiện. Trong video, khi nói về vấn đề này, Cohen gần như phẫn nộ: “Những cơ quan truyền thông này, từ New York Times đến Washington Post, từ MSNBC đến CNN, ngày nào cũng cáo buộc Putin giết người, thật đáng hổ thẹn”.

Về vấn đề các nhà báo Nga bị sát hại, Giáo sư Cohen còn đưa ra một dẫn chứng mạnh mẽ hơn. Ông nói: “Tổ chức Bảo vệ Nhà báo Mỹ có uy tín (CPAJ) đã thống kê số nhà báo Nga bị sát hại kể từ khi Liên Xô tan rã. Trong thập niên 1990, tức thời kỳ Yeltsin, số nhà báo bị sát hại còn nhiều hơn thời Putin. Nhưng Yeltsin lại luôn là nhà lãnh đạo Nga được chúng tôi (những người Mỹ) yêu mến. Chẳng lẽ những nhà báo bị sát hại trong thập niên 1990 đều là do Putin giết sao?”

Cohen nói tiếp: “Bạn nhất định sẽ hỏi, vậy ai đã giết những nhà báo đó? Tôi có thể nói với bạn nguyên nhân chủ yếu: hoạt động kinh doanh tham nhũng, giới kinh doanh kiểu mafia ở Nga, giống như thời kỳ tích lũy tư bản sơ khai của Mỹ.”

Việc nói Putin đầu độc những người thuộc phe đối lập cũng chỉ là cáo buộc, không có bất kỳ bằng chứng nào được đưa ra. Chỉ xét vụ việc gần đây nhất, vào năm 2020, liên quan đến nhân vật đối lập Nga Alexei Navalny. Ngày 20/8, Navalny đột nhiên la hét trên máy bay, khiến máy bay phải hạ cánh khẩn cấp và đưa ông ta đến bệnh viện. Sau đó, trợ lý của ông ta tuyên bố với cả thế giới rằng ông ta có thể đã bị đầu độc, đang hôn mê và phải sử dụng máy thở. (Thực tế là bệnh viện gây hôn mê nhân tạo và bổ sung oxy cho ông ta để tiến hành kiểm tra, giống như trước khi phẫu thuật, người bệnh cũng cần được thực hiện hai việc này.) Người phát ngôn của Navalny còn nói rằng từ sáng hôm đó, Navalny chỉ uống một cốc cà phê do sân bay cung cấp và không ăn gì. Các bệnh viện Nga không phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy cơ thể ông ta bị đầu độc. Đức đề nghị đưa ông ta tới Berlin để kiểm tra và điều trị, phía Nga lập tức đồng ý. Ngày 22/8, Đức điều máy bay riêng tới đón ông ta đến Berlin, phía Nga thậm chí còn giao cho Đức kiểm tra cả chai nước, đồ dùng và những vật dụng Navalny đã sử dụng tại khách sạn. Vài ngày sau, Chính phủ Đức tuyên bố cơ thể Navalny có chất độc thần kinh Novichok. Navalny cáo buộc người của Putin thực hiện vụ việc, sau đó cộng đồng quốc tế tuyên bố trừng phạt Nga. Chưa nói đến việc báo cáo xét nghiệm phát hiện chất độc thần kinh Novichok trong cơ thể Navalny không được giao cho Nga và bên thứ ba kiểm chứng, ngay cả khi kết quả đó được kiểm chứng, thì làm sao có thể chứng minh chính Putin là người thực hiện? Toàn bộ cáo buộc chỉ xuất phát từ lời tố cáo của một người, không có một chút bằng chứng nào, vậy mà cộng đồng quốc tế lại dựa vào lời tố cáo đó để trừng phạt Nga, thật nực cười chẳng khác gì trò chơi trẻ con!

Một đạo lý hết sức đơn giản: nếu Chính phủ Nga đầu độc ông ta, làm sao có thể lập tức đồng ý cho ông ta sang Đức kiểm tra? Như vậy chẳng phải sẽ lập tức bị phát hiện hay sao? Hơn nữa, nếu Navalny thực sự tin rằng Putin muốn đầu độc mình, liệu vài tháng sau ông ta còn dám quay trở lại Nga không? Chẳng lẽ ông ta thực sự anh hùng đến vậy? Bất kỳ ai nghiên cứu lịch sử của ông ta đều về cơ bản có thể nhận định ông ta là một người cánh tả thích phô trương, lấy việc sử dụng tiền từ các quỹ khác nhau của phương Tây để gây sự chú ý và thu hút sự quan tâm, tài trợ của quốc tế làm mục đích. Ông ta từng nhiều lần bị bắt vì biển thủ tiền, nhưng đều nói rằng đó là vì lý do chính trị.

Bất kỳ chính phủ nào, nếu muốn ám sát một đối thủ chính trị, liệu có sử dụng một thủ đoạn thấp kém như vậy không? Nhiều vụ việc cáo buộc Putin đầu độc người khác đều tương tự: thủ đoạn thấp kém đến mức hoàn toàn không đáng tin, hơn nữa đều không thể khiến người bị đầu độc tử vong. Chẳng hạn, năm 2014, một ứng cử viên tổng thống thân phương Tây của Ukraine được cho là đã “bị đầu độc”, sau đó uy tín tăng lên và ông ta đắc cử. Chẳng lẽ Putin ngu ngốc đến mức này sao? Các chính trị gia và nhóm lợi ích chống Nga tùy lúc tùy nơi đều dùng trí thông minh của mình để cáo buộc Putin. Truyền thông phương Tây lập tức ra sức thổi phồng, kích động cảm xúc. Họ không xác minh, kiểm chứng, bởi mục đích của họ không phải là tìm kiếm sự thật, mà là tiêu diệt Putin, làm suy yếu nước Nga.

Truyền thông cánh tả phương Tây, lực lượng chi phối dư luận thế giới, đã trở thành một cỗ máy dối trá có thể được miễn tội, miễn trách nhiệm và tùy ý đưa ra cáo buộc. Trong làn sóng chống Nga do Mỹ dẫn đầu, ngay cả khi họ nói Putin ngày nào cũng sống bằng cách ăn thịt người, cả thế giới cũng sẽ tin chắc đó là sự thật.

Sự thật về Crimea và chiến tranh Ukraine

Hiện nay, Putin bị Anh, Mỹ và phương Tây công kích, Nga phải chịu các lệnh trừng phạt kinh tế toàn diện, chủ yếu vì 3 cuộc xung đột:

Thứ nhất là sự kiện Crimea. Trong lịch sử lâu dài của Nga, Crimea chưa bao giờ thuộc Ukraine, cho đến thập niên 1950, khi Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Khrushchev (người Ukraine) tùy tiện tách Crimea khỏi Nga và trao cho Ukraine, vốn cũng thuộc Liên bang Xô viết. Sau khi Liên Xô tan rã, Ukraine độc lập, người dân Crimea liền yêu cầu độc lập và trở về với Nga (người Nga tại địa phương chiếm 63%, người Ukraine chỉ chiếm 15%). Khi đó, chính Nga đứng ra xoa dịu tình hình (ngăn họ tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập), nhờ đó sự việc mới được giải quyết. Năm 2014, tổng thống dân cử của Ukraine bị lật đổ do thân Nga, trong một phong trào bạo lực đường phố được Mỹ hậu thuẫn phía sau, mà Nga gọi là “đảo chính”. Chính trong bối cảnh đó, người dân Crimea mới tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập (với 98% số phiếu ủng hộ) và trở về với Nga. Sự kiện Crimea là hậu quả của việc Mỹ xúi giục Ukraine chống Nga. Mỹ từng không tiếc sử dụng một cuộc chiến kéo dài 80 ngày ném bom để ủng hộ Kosovo tách khỏi Nam Tư. Tương tự, Crimea, nơi người Nga chiếm đa số, cũng phải có quyền lựa chọn tự trị dân tộc hoặc độc lập như Kosovo. Nhưng trong vấn đề Crimea, Mỹ áp dụng “tiêu chuẩn kép” đối với vấn đề độc lập. Mỹ liên tục phá hoại quan hệ Nga-Ukraine, mục đích là làm suy yếu Nga. Nhiều chuyên gia hàng đầu về vấn đề Nga, như George Kennan, Stephen Cohen, John Mearsheimer, Henry Kissinger…, đều chỉ trích gay gắt việc Mỹ sau Chiến tranh Lạnh vẫn coi Nga là kẻ thù, nhưng cả hai đảng ở Mỹ đều tiếp tục theo đuổi các chính sách đối địch và làm suy yếu Nga nhằm duy trì vị thế siêu cường duy nhất của Mỹ trên toàn cầu. Cách làm này khiến nhiều người từng đề cao vai trò “cảnh sát thế giới” của Mỹ bắt đầu đặt câu hỏi về mức độ “tốt đẹp” trong nhiều hoạt động quân sự của Mỹ trên toàn cầu: “Thúc đẩy dân chủ” và “duy trì bá quyền”, rốt cuộc đâu mới là mục đích chính của Mỹ? Việc một quốc gia độc bá thế giới thực sự có tốt cho hòa bình thế giới hay không?

Thứ hai là cuộc chiến Ukraine lần này. Sau sự kiện Crimea, 2 khu vực ở miền Đông Ukraine cũng đòi độc lập (người Nga và người nói tiếng Nga chiếm đa số), kết quả là bị các tổng thống Ukraine có lập trường chống Nga mạnh mẽ như Poroshenko và Zelensky ra lệnh trấn áp quân sự, khiến 14.000 người thiệt mạng trong 8 năm qua. Trước chiến tranh Ukraine, Nga đưa ra 2 yêu cầu: Ukraine phi quân sự hóa (không gia nhập NATO) và phi phát xít hóa (chấm dứt việc sử dụng các phần tử phát xít để sát hại người Nga ở miền Đông Ukraine). Đây là yêu cầu cơ bản nhằm bảo đảm an ninh cho Nga. Nga không thể chấp nhận quân đội và tên lửa NATO đóng tại Ukraine, cũng giống như Mỹ trước đây không thể chấp nhận Liên Xô triển khai tên lửa tại Cuba. Trong khi đó, việc Ukraine dung túng các phần tử phát xít sát hại người Nga ở miền Đông Ukraine, theo bất kỳ tiêu chuẩn nào của luật pháp quốc tế và văn minh, đều không thể chấp nhận. Hai điều kiện của Nga có tính hợp lý, nhưng bị Zelensky và những người khác từ chối vì phía sau họ có Biden và những người khác hậu thuẫn. Mỹ ngay từ đầu đã không muốn ngăn chiến tranh, không những không thúc đẩy đàm phán để giải quyết vấn đề mà còn kích động chiến tranh, muốn nhân cơ hội này làm suy yếu sức mạnh quốc gia của Nga, biến Nga thành một nước hạng hai để duy trì vị thế bá quyền toàn cầu đơn cực của Mỹ.

Trước khi Liên Xô tan rã, về việc có đồng ý dỡ bỏ Bức tường Berlin và cho phép Đông Đức, Tây Đức thống nhất hay không, Gorbachev và Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô đã đưa ra quyết định khoan dung. Gorbachev nói rằng khi đó ngay cả Thủ tướng Pháp và Thủ tướng Anh Margaret Thatcher cũng không đồng ý (việc Đông Đức và Tây Đức thống nhất), nhưng chính quyền Liên Xô đã khoan dung. Khi đó, Mỹ cam kết NATO không mở rộng về phía Đông một tấc. Sau đó, Liên Xô lại giải thể “Hiệp ước Warsaw”, tổ chức vốn được thành lập với mục tiêu đối đầu NATO. Theo lẽ đó, Nga đã chuyển đổi hòa bình thành một quốc gia dân chủ và giải thể Hiệp ước Warsaw, NATO cũng nên giải thể. Không giải thể thì thôi, nhưng trong hơn 20 năm qua, NATO đã thất hứa, mở rộng về phía Đông thêm 14 quốc gia mà vẫn chưa dừng lại, đồng thời liên tục kích động Ukraine đối đầu với Nga, thậm chí không tiếc kích động lật đổ tổng thống Ukraine được bầu cử và thân Nga. Một mặt, Mỹ nói không ủng hộ Ukraine gia nhập NATO, mặt khác lại xúi giục Ukraine chống Nga. Mỹ còn đóng quân tại Ba Lan, trong 8 năm qua liên tục huấn luyện binh sĩ Ukraine, cung cấp vũ khí và bố trí trang thiết bị quân sự. Theo Giáo sư Cohen, cảm nhận của người dân Nga về Mỹ chính là “sự lừa dối và phản bội”.

Nga liên tục nhẫn nhịn trước việc NATO mở rộng về phía Đông và Mỹ kích động Ukraine chống Nga, nhưng Ukraine là lằn ranh đỏ của Nga; tên lửa phóng từ Ukraine tới Moscow chỉ mất vài phút. Sau khi Zelensky lên nắm quyền, ông đưa việc Ukraine gia nhập NATO vào hiến pháp, còn sau khi Biden lên nắm quyền, Mỹ lại tăng cường quân sự hóa Ukraine. Trước hàng loạt hành động của NATO đứng đầu là Mỹ, cảm giác khủng hoảng của Nga là: nếu không bảo vệ người Nga ở miền Đông Ukraine, thì cuộc chiến trong tương lai sẽ diễn ra ngay trên lãnh thổ Nga.

Sau khi Liên Xô tan rã, người Nga hoàn toàn và không chút dè dặt tin tưởng Mỹ và phương Tây. Người đứng đầu KGB thậm chí còn giao cho Mỹ thiết bị mà Liên Xô sử dụng để nghe lén “Đại sứ quán Mỹ tại Nga”. Xa hơn nữa, họ thậm chí còn cho Mỹ tham quan căn cứ vũ khí hạt nhân quan trọng nhất của Nga và để các quan sát viên Mỹ làm việc tại đó. Putin nói rằng khi ấy họ cho rằng mình không còn kẻ thù, rằng họ và Mỹ cùng phương Tây là bạn bè, đồng minh, là người một nhà. Khi được đạo diễn Mỹ Stone phỏng vấn, Putin nói rằng lúc đó Mỹ luôn miệng gọi Nga là “đồng minh của chúng ta”, “đối tác của chúng ta”; nước Nga khi ấy thực sự đã mở lòng hoàn toàn trước Mỹ. Nhưng Mỹ lại không nhìn Nga một cách đúng mực, càng không đối xử bình đẳng với Nga, thậm chí ngày càng thù địch với Nga.

Trong suốt quá trình phải chịu đối xử bất công, trong 30 năm qua, Nga không những không gây hấn với Mỹ và phương Tây, mà còn nỗ lực hết sức hợp tác với Mỹ trên nhiều phương diện như chống khủng bố, chia sẻ thông tin, hàng không vũ trụ, giá dầu… Nhưng Mỹ vẫn tiếp tục tư duy Chiến tranh Lạnh, thậm chí cho rằng Liên Xô đã bị Mỹ đánh bại, và nước Nga ngày nay đáng lẽ phải cúi đầu thần phục Mỹ như Nhật Bản. Sự sỉ nhục dành cho Nga ngày càng gia tăng, cuối cùng bùng nổ thành cuộc chiến Nga-Ukraine ngày nay. Đây là một cuộc chiến rõ ràng giữa Mỹ và Nga, trong đó Ukraine đóng vai trò đại diện cho Mỹ. Mỹ là nguồn gốc châm ngòi cho cuộc chiến. Tại sao Mỹ lại châm ngòi chiến tranh? Bởi Mỹ không thể chấp nhận sự “không phục tùng” của Nga, nên phải tận dụng mọi cơ hội để làm suy yếu sức mạnh quốc gia của Nga. Đây là lý do Mỹ tuyệt đối không chịu làm điều đó ngay cả khi hoàn toàn có khả năng hòa giải và ngăn chặn chiến tranh. Hơn nữa, NATO đứng đầu là Mỹ còn liên tục đối địch với Nga, đàn áp Nga giống như từng làm với Liên Xô cộng sản, kích động mối quan hệ giữa các nước vệ tinh cũ của Liên Xô và Nga, nuốt lời cam kết, mở rộng NATO về phía Đông thêm 14 quốc gia, đồng thời chuẩn bị chiến tranh và vũ trang cho Ukraine trong nhiều năm, đưa lực lượng và vũ khí đến sát cửa ngõ nước Nga, cuối cùng dẫn đến cuộc chiến Nga-Ukraine ngày nay.

Thứ ba, Putin nhấn mạnh niềm tin đạo đức, coi trọng các giá trị truyền thống, chạm đúng “nỗi đau” của cánh tả phương Tây.

Ngoài những cuộc xung đột nói trên, đằng sau việc phương Tây, đặc biệt là châu Âu và Mỹ, phỉ báng và ‘ma quỷ hóa’ Putin còn có sự đấu tranh về ý thức hệ giữa cánh tả và cánh hữu. Sự kiện Crimea và cuộc chiến Nga-Ukraine hiện nay đều chỉ là những hiện tượng bề mặt, trạng thái tạm thời. Sự đối đầu giữa Putin và phương Tây, chủ yếu là Mỹ, còn có những nguyên nhân sâu xa hơn.

Sau khi lên nắm quyền, Putin nhấn mạnh việc khôi phục các giá trị truyền thống của Nga. Ông gay gắt phê phán chủ nghĩa cộng sản, nói rằng Liên Xô do Lenin thành lập là “địa ngục trần gian”, các nông trang tập thể dưới thời Stalin là “chế độ nông nô lần thứ hai”, còn chế độ công hữu là cướp đoạt tài sản tư nhân của người dân. Năm 1999, ông từng nói: “Chủ nghĩa cộng sản là một đường hầm cách rất xa dòng chảy chính của nền văn minh nhân loại”.

Đồng thời, Putin đánh giá rất cao cuộc Chiến tranh Vệ quốc chống phát xít, chủ trương khôi phục giai điệu quốc ca Liên Xô (nhưng thay lời bài hát). Đối với phong trào “Trung đoàn Bất tử” do người dân khởi xướng — vào ngày kỷ niệm chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc chống phát xít, người dân giơ cao ảnh cha ông, những người đã hy sinh trong Thế chiến II, và diễu hành — Putin hết sức ủng hộ. Phong trào này hiện đã trở thành một phong trào quy mô toàn quốc. Hàng triệu người Nga giơ cao ảnh tổ tiên tham gia các cuộc diễu hành ở nhiều nơi, tạo nên những cảnh tượng lớn, gắn kết lịch sử, truyền thống và tinh thần trách nhiệm bảo vệ quê hương của người Nga.

Putin đặc biệt nhấn mạnh niềm tin tôn giáo và các giá trị truyền thống. Những năm gần đây, trước việc phương Tây phá hủy nền văn minh cơ bản của nhân loại và tuyên truyền với trẻ em về “chuyển giới”…, Putin đã ban hành luật quy định người lớn ở Nga tuyên truyền đồng tính, chuyển giới… cho trẻ em sẽ bị phạt tiền và tạm giam 14 ngày. Nếu là người nước ngoài, họ có thể bị trục xuất (gây ra những phản đối dữ dội trên toàn cầu từ các nhóm đồng tính, chuyển giới và phe cánh tả). Nga không cấm đồng tính luyến ái (họ được hưởng đầy đủ quyền tự do và đối xử bình đẳng trong việc làm…), mà chỉ cấm giáo dục trẻ em về đồng tính và chuyển giới.

Một ví dụ điển hình về việc Putin đối đầu với cánh tả phương Tây là ông công khai chỉ trích cô gái môi trường Thụy Điển Greta Thunberg. Thunberg mới 16 tuổi đã bỏ học, đi khắp nơi giơ biểu ngữ kêu gọi bảo vệ môi trường, nói rằng khí quyển đang quá nóng. Khí hậu có thực sự quá nóng hay không là một vấn đề khoa học; Hiệp hội Vật lý Hoa Kỳ, một tổ chức có uy tín trên thế giới, cũng chưa có kết luận về vấn đề này. Nhưng cánh tả phương Tây lại tôn cô bé này lên thành người hùng, thậm chí mời cô phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Các nhà lãnh đạo các nước đều không dám lên tiếng vì không muốn đối đầu với cánh tả, chỉ có Tổng thống Putin công khai chỉ trích (ngoài ra còn có ông Trump), chỉ ra rằng cô bé này đang bị người lớn lợi dụng, đồng thời nhấn mạnh vấn đề khí hậu cần được chuyên môn hóa, không nên bị cảm tính hóa. Điều này một lần nữa chọc vào tổ ong của cánh tả.

Trong nhiều bài phát biểu, Putin còn chỉ trích cánh tả phương Tây, nói rằng những thứ mà họ nhiệt tình theo đuổi như cái gọi là bình đẳng nam nữ, xóa bỏ giới tính, quốc hữu hóa… đều đang làm lại những gì Lenin và Stalin từng làm; những người Bolshevik đã từng thử tất cả những điều đó, kết quả là khiến người Nga khốn khổ và gây hại cho thế giới. Putin tuyên bố như thể tuyên chiến rằng Mỹ có quyền đưa ra lựa chọn của mình, nhưng “Nga từ chối phương thức tư duy của cánh tả phương Tây, nước Nga có sự tự tin để đi con đường của riêng mình”, với định hướng là chủ nghĩa bảo thủ, chứ không phải sự phóng túng nhân danh tự do, phá hoại đạo đức và tấn công nền văn minh truyền thống của nhân loại của cánh tả phương Tây.

Cánh tả phương Tây làm sao có thể chịu đựng điều này? Putin đã chạm đúng vào điểm yếu và nơi nhạy cảm nhất của họ, dám nói rằng họ đang làm lại những gì Lenin và Stalin từng làm! Cánh tả phương Tây là Hitler khoác lên mình chiếc áo hào nhoáng của “tính đúng đắn chính trị”, dùng những phòng hơi ngạt tư tưởng để đầu độc hàng trăm triệu người và phá hủy thế giới. Putin lại dám trực diện thách thức họ, làm sao có thể được phép? Vì vậy, họ nhất định phải “hạ bệ” Putin, bởi ông là mối đe dọa lớn nhất đối với toàn bộ liên minh tư tưởng cánh tả phương Tây. Nắm bắt mọi cơ hội để ‘ma quỷ hóa’ Putin đã trở thành một trong những “sứ mệnh” của cánh tả phương Tây.

Chẳng hạn, cái gọi là “Russiagate” của ông Trump, dù không có bất kỳ bằng chứng nào, tại các phương tiện truyền thông cánh tả phương Tây đã trở thành một “sự thật” chắc chắn không thể nghi ngờ. Khi đó, khắp nước Mỹ tràn ngập thông tin nói rằng Nga can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ, Putin đích thân chỉ đạo vụ can thiệp này. Tất cả các nhà báo phương Tây khi phỏng vấn Putin đều chất vấn ông bằng câu hỏi: “Tại sao ông can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ?” Bộ Tư pháp Mỹ đã dùng hơn 20 triệu USD tiền thuế của người dân Mỹ để điều tra, cuối cùng tuyên bố Nga không can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ. Nhưng sau khi tuyên bố đó được đưa ra, có ai, có cơ quan truyền thông nào xin lỗi Nga và Putin không? Họ có xin lỗi ông Trump và người dân Mỹ không? Không! Những cáo buộc nhằm vào Putin về cơ bản đều theo cùng một mô thức và cùng một tính chất như vậy.

Nói thêm về “vụ máy tính” của Hunter Biden, người con trai đầy tai tiếng vì những cáo buộc tham nhũng của Biden: ngay cả những video rõ ràng là của chính Hunter, hoàn toàn không thể nghi ngờ, cũng bị truyền thông Mỹ nói là tin giả do cơ quan tình báo Nga tạo ra. Việc truyền thông phương Tây công khai nói dối bất chấp sự thật thực sự khiến người ta kinh ngạc. Họ đã quá quen với việc vu khống và ‘ma quỷ hóa’ Putin trong 20 năm qua. Lần này, cuộc chiến Ukraine càng cho họ cơ hội giương cao ngọn cờ chính nghĩa “chống kẻ xâm lược”, để bịa đặt và bôi nhọ gấp 10, gấp 100 lần. Không cần nói đến vô số lời dối trá về tình hình chiến sự, riêng về bản thân Putin, bao nhiêu cơ quan truyền thông lớn chính thức ở châu Âu và Mỹ đã đưa tin Putin mắc bệnh ung thư (ung thư thực quản, ung thư dạ dày, ung thư máu), Putin nguy kịch và đã sắp xếp người kế nhiệm…, những lời dối trá hoàn toàn không có căn cứ như vậy đã trở nên độc địa đến mức không thể hơn được nữa.

Sự vu khống Putin và nước Nga của cánh tả phương Tây đã vượt quá sức tưởng tượng của một người bình thường. Điều đáng lo ngại hơn là phe Cộng hòa bảo thủ của Mỹ cũng có thái độ thù địch với Putin và Nga; một phần nguyên nhân là họ không dám chống lại cánh tả, một phần là để duy trì vị thế “đơn cực” bá quyền thế giới của Mỹ. Mỹ thậm chí chưa bao giờ che giấu “tham vọng” tiếp tục độc bá thế giới của mình.

Nước Nga từng trải qua những đau khổ dưới chế độ cộng sản, đến thời Gorbachev và Yeltsin giống như một đứa trẻ lạc phương hướng, rất lâu không tìm được đường về nhà, bỗng nhiên nhìn thấy người lớn nên đã chân thành tin tưởng và dựa vào Mỹ cùng phương Tây. Putin thậm chí giống như một người yêu đơn phương, mang trong mình một tấm lòng chân thành, nỗ lực hết sức để trở nên thân thiện với phương Tây, khao khát hòa nhập và liên minh với phương Tây. Nhưng những gì Putin và nước Nga nhận được không chỉ là sự lạnh nhạt, mà thậm chí là hết cái tát này đến cái tát khác, cuối cùng là những cú đấm.

Trong cuộc phỏng vấn của Stone, Putin hỏi ông: “Ông đã từng bị đánh chưa?” Stone nói: “Tất nhiên, rất nhiều lần”. Putin nói: “Vậy thì ông biết rồi, ông sẽ phải chịu khổ vì những việc mình muốn làm”. Nghe thật khiến người ta có cảm giác như Chúa Jesus chịu khổ nạn.

Bất kỳ ai từng nghe/đọc cuộc phỏng vấn của Stone hoặc những cuộc phỏng vấn khác với Putin đều không thể không khâm phục. Phẩm chất cá nhân của Putin thực sự khác thường; ông không bao giờ công kích cá nhân bất kỳ nhà lãnh đạo quốc gia nào, người tiền nhiệm, thầy giáo hay đồng nghiệp của mình. Cho dù các nhà lãnh đạo những cường quốc phương Tây công kích, xúc phạm, làm nhục cá nhân ông như thế nào, ông cũng tuyệt đối không hạ thấp họ, luôn giữ phong thái của một nguyên thủ quốc gia và một nhà ngoại giao. Stone là một nhân vật cánh tả nổi tiếng chống Mỹ; ông nhiều lần nói với Putin rằng một nhà lãnh đạo Mỹ nào đó đã công kích ông ra sao, nhưng Putin luôn đáp lại bằng những đánh giá tích cực về những nhân vật đó. Điều này khiến Stone vô cùng cảm khái và khâm phục. Trong suốt cuộc phỏng vấn, bất kể Stone chỉ trích Mỹ thế nào, chỉ ra bao nhiêu hành động Mỹ làm nhục Nga, Putin vẫn luôn thiện chí gọi Mỹ là “đối tác của chúng ta, bạn bè của chúng ta”. Dù thể hiện sự bất mãn và không hiểu đối với Mỹ, ông không một lần trực tiếp đưa ra lời chỉ trích cay nghiệt nào nhằm vào Mỹ, càng không buông lời ác ý. Thật khiến người ta vô cùng cảm khái!

So với điều đó, nhiều nhà lãnh đạo các cường quốc phương Tây đứng đầu là Mỹ lại tùy lúc tùy nơi, tùy miệng công kích Nga và bản thân Putin, bất kỳ lời lẽ độc địa nào cũng tùy tiện buông ra, những lời nói dối lớn đến đâu cũng có thể thốt ra mà không chớp mắt. Đứng trước phẩm chất và cách tu dưỡng của Putin, họ thực sự nên nhảy xuống Đại Tây Dương.

Khi viết bài này, tôi đã xem rất nhiều tư liệu trước đây chưa từng chú ý, và có một cảm giác mãnh liệt: Gorbachev, Yeltsin và Putin đều là những người có phẩm chất cá nhân rất tốt, đồng thời tuyệt đối đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu. Nói cách khác, 3 người họ là những người tốt trong một thể chế xấu, còn Biden, Pelosi, Hillary và những người khác của Mỹ lại là những người xấu trong một thể chế tốt. Người có phẩm chất tốt có thể biến một thể chế xấu thành tốt; tương tự, người có phẩm chất xấu cũng có thể biến một thể chế tốt thành xấu.

Putin kế thừa một nước Nga đầy rẫy những vấn đề. Trong 20 năm, ông dốc toàn bộ tâm sức, tận tâm tận lực để vá những lỗ hổng này, tìm lại chủ quyền quốc gia, chủ quyền ngoại giao, chủ quyền quân sự và chủ quyền kinh tế mà Nga đã đánh mất; tái thiết nền kinh tế Nga từ đống đổ nát vốn rất khó bắt tay vào, xây dựng lại hệ thống phúc lợi quốc dân, tận lực thực hiện sứ mệnh “chăm lo tốt cho nước Nga” mà Yeltsin giao phó cho ông. Ông đã làm rất tốt và giành được lòng người dân Nga!

Mỹ và toàn phương Tây càng dùng dư luận với sức công phá như bom hạt nhân để ‘ma quỷ hóa’ Putin, càng khiến ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của người dân trong nước. Mỹ và châu Âu càng trừng phạt Nga không giới hạn, không có ranh giới, càng khiến người dân Nga đoàn kết và tập hợp xung quanh Putin. Những cuộc biểu tình phản chiến ở Moscow và những nơi khác khi chiến tranh mới bắt đầu đã biến mất; tiếng nói của các giáo sư, học giả cùng ký tên phản đối chiến tranh Ukraine cũng không còn, bởi người Nga đã nhìn thấy và hiểu rằng Biden và những người Mỹ khác không muốn giải quyết vấn đề, mà muốn sử dụng Ukraine để tiến hành một cuộc chiến tranh ủy nhiệm, nhân cơ hội này làm suy yếu sức mạnh quốc gia của Nga. Sự bao vây và tấn công Nga chưa từng có của phương Tây đứng đầu là Mỹ đã khiến người dân Nga đạt được một sự đồng thuận mà dù Putin dùng bao nhiêu tuyên truyền của truyền thông nhà nước cũng khó có được: đây là một cuộc chiến sinh tử để bảo vệ quê hương, giống như cuộc kháng chiến chống phát xít năm xưa, và họ không có lựa chọn để thua.

Rốt cuộc Putin là người như thế nào, lịch sử vẫn đang tiếp tục viết. Nhưng dù thế nào, ông cũng không phải là hình ảnh như cách phương Tây đang ‘ma quỷ hóa’ nghiêm trọng ngày nay. Hơn nữa, tại nhiều quốc gia bên ngoài châu Âu và Mỹ, uy tín của Putin trong vài tháng qua đã tăng vọt như tốc độ ông trở thành tổng thống. Ai đúng ai sai, thế giới có thể sẽ không bao giờ đạt được đồng thuận, nhưng tôi hoàn toàn không nghi ngờ rằng sự thật sẽ ngày càng giành được lòng người.

Nội dung bài viết chủ yếu dựa trên các tư liệu sau:

First Person: An Astonishingly Frank Self-Portrait by Russia’s President Vladimir Putin
The Putin Interviews: Oliver Stone Interviews Vladimir Putin
Là đạo diễn của nhiều bộ phim truyện và phim tài liệu, Stone đã chuẩn bị rất kỹ cho các cuộc phỏng vấn. Do đã làm phim về các vấn đề chính trị trong nhiều thập niên, ông không chỉ hiểu biết về nhiều vấn đề quốc tế và các vấn đề của Nga, mà còn rất am hiểu nhiều trong số đó. Vì vậy, trình độ đặt câu hỏi của ông dành cho Putin vượt xa bất kỳ nhà báo chuyên nghiệp nào từng phỏng vấn Putin mà tôi đã đọc hoặc xem. Nếu tôi là giảng viên trường báo chí, nhất định tôi sẽ lấy cuốn sách ‘The Putin Interviews: Oliver Stone Interviews Vladimir Putin’ này làm giáo trình để sinh viên nghiên cứu và học tập. (Oliver Stone là người cánh tả, đó lại là một câu chuyện khác.)
Nhiều cuộc phỏng vấn Putin của các cơ quan truyền thông có thể tìm thấy trên mạng, cùng các bài viết của những tác giả chuyên môn về Putin và nước Nga. Do số lượng quá nhiều nên không thể liệt kê từng bài. Những độc giả quan tâm đến các vấn đề vẫn chưa rõ có thể tìm kiếm bằng từ khóa.

Xem thêm: Tào Trường Thanh: 8 thành tựu của Tổng thống Nga Putin, tiếp tục giành đa số ghế Quốc hội

Tào Trường Thanh
(Nhà báo, nhà bình luận chính trị và nhà văn người Mỹ gốc Hoa. Ông theo đuổi chủ nghĩa bảo thủ, ủng hộ tự do cá nhân, kinh tế thị trường tự do và chủ nghĩa dân tộc/tự quyết. Ông là một cây bút bình luận chính trị nổi tiếng trên các phương tiện truyền thông tiếng Hoa tại Đài Loan và Bắc Mỹ. Ông có quan điểm ủng hộ mạnh mẽ lập trường độc lập của Đài Loan và thường xuyên chỉ trích Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đối với chính trị Mỹ, ông thường xuyên đưa ra các bình luận ủng hộ Đảng Cộng hòa Mỹ, theo đuổi đường lối bảo thủ cánh hữu. Ông sở hữu kênh YouTube và tài khoản X (Twitter) cá nhân tên ‘Trường Thanh Diễn Đàn’ (長青論壇) để chia sẻ các video và bài viết phân tích thời sự, thu hút lượng lớn người theo dõi trong cộng đồng nói tiếng Hoa.)