6 vấn đề trọng tâm trong cuộc gặp Trump – Tập tại Washington
- Hạ Vũ
- •
Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington vào tuần tới, đánh dấu lần thứ hai hai người gặp nhau trong năm nay. Chương trình nghị sự của cuộc gặp Trump – Tập dự kiến bao gồm thương mại, vấn đề Đài Loan, Iran và trí tuệ nhân tạo (AI).
Hiện nền kinh tế Trung Quốc đang trì trệ, cuộc khủng hoảng bất động sản tiếp diễn, trong khi hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc tràn ra thị trường nước ngoài, khiến nhiều quốc gia phản ứng và áp dụng các biện pháp hạn chế. Trung Quốc có thể ghi nhận năm thứ hai liên tiếp đạt mức thặng dư thương mại 1.000 tỷ USD. Trong khi đó, ông Trump đang thúc đẩy đưa chuỗi cung ứng trở về Mỹ và siết chặt xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc. Bên cạnh đó, cuộc chiến tại Iran đang tác động đến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu Iran, khiến vấn đề Iran và quan hệ Mỹ – Trung có sự liên hệ chặt chẽ trong chính sách của chính quyền Trump.
Đây sẽ là chuyến thăm Nhà Trắng đầu tiên của ông Tập trong 10 năm. Một quan chức Mỹ xác nhận tại một buổi thông tin không công khai rằng khi nhà lãnh đạo Trung Quốc đến Washington vào thứ Tư tuần tới, Tổng thống Trump sẽ ra đường băng tại Căn cứ Liên hợp Andrews để đón ông. Ông Tập dự kiến đến Mỹ ngày 23/9, chương trình nghị sự chính của hội nghị thượng đỉnh sẽ diễn ra ngày 24/9, và ông sẽ rời Mỹ ngày 25/9. Dự kiến ông Tập sẽ không tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc diễn ra cùng thời điểm tại New York.
Dưới đây là những vấn đề then chốt được tổng hợp dựa trên các báo cáo của Reuters liên quan đến cuộc gặp Trump – Tập dự kiến diễn ra ngày 24/9, sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5.
1. Đình chiến thương mại hay tái bùng phát chiến tranh thương mại?
Thị trường sẽ theo dõi sát sao việc Mỹ và Trung Quốc có gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan hay không. Thỏa thuận này được công bố sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Hàn Quốc hồi tháng 10 năm ngoái và dự kiến hết hạn vào ngày 10/11. Thỏa thuận từng giúp tạm dừng cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung, trong bối cảnh hai bên đối đầu gay gắt và áp mức thuế trả đũa lên hàng hóa của nhau, thậm chí có thời điểm vượt quá 100%.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trong tháng này cho biết hai nước sẽ đưa ra một số thông báo liên quan đến “nông nghiệp và các rào cản phi thuế quan”. Các nhà giao dịch cũng sẽ theo dõi tiến triển của những biện pháp cắt giảm thuế quan đối ứng đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD mà hai bên đã nhất trí. Một trong những biện pháp dễ thực hiện nhất đối với Bắc Kinh là giảm thuế nhập khẩu đối với nông sản Mỹ.
Các quan chức Mỹ cho biết Washington vẫn đang thúc giục Bắc Kinh giải quyết những vấn đề chưa được thực hiện đầy đủ theo thỏa thuận năm ngoái, trong khi phía Trung Quốc yêu cầu tiếp tục giảm thuế.
2. Máy bay phản lực, nông sản và công nghệ
Trong lĩnh vực thương mại Mỹ – Trung, đáng chú ý là các thương vụ Trung Quốc mua máy bay Boeing và nông sản Mỹ với quy mô lớn.
Trung Quốc là nước mua hạt có dầu lớn nhất thế giới và đang đẩy mạnh thu mua trước thềm cuộc gặp Trump – Tập. Theo bốn nhà giao dịch nói với Reuters, Trung Quốc tuần trước đã mua 14-15 chuyến hàng đậu tương Mỹ, với tổng khối lượng khoảng 1 triệu tấn. Các lô hàng này do Tập đoàn Dự trữ Lương thực Trung Quốc đặt mua.
Nhà Trắng từng cho biết Bắc Kinh cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm cho đến năm 2028. Với các đơn hàng mới, tổng lượng đậu tương Mỹ mà Trung Quốc đã mua hiện tương đương gần một nửa mục tiêu này.
Các nguồn tin nói với Reuters trong tháng này rằng ông Tập dự kiến dẫn theo một phái đoàn doanh nghiệp quy mô lớn, tương tự chuyến thăm năm 2015, khi Bắc Kinh ký thỏa thuận mua 300 máy bay Boeing trị giá 38 tỷ USD. Sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Bắc Kinh cho biết sẽ mua thêm 200 máy bay Boeing, trong khi Boeing gọi đây là “những đơn hàng đầu tiên” trong một thương vụ có thể có quy mô lớn hơn nhiều.
Trung Quốc đã đàm phán với Boeing trong thời gian dài. Theo những người trong ngành, thương vụ có thể bao gồm 500 máy bay 737 MAX và hàng chục máy bay thân rộng. Tuy nhiên, thương vụ đã đình trệ trong nhiều năm sau khi ông Trump cảnh báo sẽ cắt đứt khả năng tiếp cận của Bắc Kinh với các phụ tùng động cơ quan trọng.
Bắc Kinh liên tục thúc giục Washington trì hoãn thêm một quy định nhằm cấm hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Trong khi đó, Washington muốn Bắc Kinh nới lỏng việc xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng, những nguyên liệu được sử dụng rộng rãi trong sản xuất ô tô, hàng không vũ trụ và các lĩnh vực công nghệ cao, quốc phòng.
3. Chiến tranh Iran
Cuộc gặp Trump – Tập dự kiến sẽ thảo luận về cuộc chiến tại Iran.
Trung Quốc có quan hệ chặt chẽ với Iran và hiện là khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran.
Reuters hồi tháng trước đưa tin Bắc Kinh đang sử dụng một số phương thức né tránh lệnh trừng phạt để bán hàng hóa trị giá hàng tỷ USD cho Iran. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết họ không biết về những kế hoạch như vậy.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hồi tháng trước công bố chiến dịch “cô lập kinh tế” Iran và cảnh báo các quốc gia cắt đứt quan hệ thương mại với Tehran, trong đó các tổ chức tài chính Trung Quốc cũng không phải ngoại lệ. Tuy nhiên, cho đến nay Mỹ chưa áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các ngân hàng Trung Quốc.
Ông Bessent cho biết sẽ gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong vào cuối tuần này. Đồng thời, Trump và Tập dự kiến tiếp tục thảo luận về mối quan hệ tài chính giữa Trung Quốc và Iran trong hội nghị thượng đỉnh.
4. Vấn đề Đài Loan
Trong nhiều năm, Bắc Kinh luôn tìm cách đạt được những nhượng bộ từ ông Trump liên quan đến vấn đề Đài Loan. Trung Quốc chưa từng cai trị Đài Loan, nhưng vẫn tuyên bố chủ quyền đối với hòn đảo này. Đài Loan cũng là một trong những trung tâm sản xuất chip tiên tiến hàng đầu thế giới.
Đài Loan kiên quyết phản đối yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh và khẳng định chỉ người dân Đài Loan mới có quyền quyết định tương lai của hòn đảo.
Luật pháp Mỹ quy định chính phủ phải cung cấp cho Đài Loan các phương tiện cần thiết để tự vệ.
Trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5, ông Trump từng nói với báo chí rằng chính sách của Mỹ đối với Đài Loan không thay đổi và tình hình Đài Loan thuộc trạng thái “trung lập” (Neutral).
Vấn đề Đài Loan từ lâu được xem là một trong những chủ đề quan trọng tại các hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung, đồng thời cũng là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ hai nước. Bất kỳ sự thay đổi nào trong lập trường của Mỹ đối với Đài Loan cũng có thể gây ra tranh luận lớn.
5. Trí tuệ nhân tạo
Do AI ngày càng có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh kinh tế và sức mạnh quân sự, đồng thời Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực công nghệ AI, đây dự kiến sẽ là một trong những chủ đề chính trong cuộc gặp Trump – Tập.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 23/7 cho biết Tổng thống Trump dự kiến sẽ nêu quan ngại về việc công nghệ AI của Mỹ bị đánh cắp khi gặp lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.
Ngày 21/7, ông Bessent cho biết chính quyền Trump sẽ điều tra liệu các mô hình AI của Trung Quốc có được phát triển từ các mô hình của Mỹ thông qua phương thức “chưng cất” (distillation) hay không. Ông cho biết Mỹ có khả năng áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với hành vi “đánh cắp sở hữu trí tuệ” này.
Trong tháng 9, chính quyền Mỹ cáo buộc 6 công ty Trung Quốc sử dụng công nghệ “chưng cất” để sao chép các sản phẩm AI của Mỹ một cách có chủ đích. Các quan chức thực thi pháp luật Mỹ cho biết trong một tuyên bố rằng những hoạt động này “rất có thể được thực hiện với sự hiểu biết của chính phủ Trung Quốc”.
Hôm thứ Tư, Axios dẫn lời ông Bessent cho biết Mỹ sẵn sàng thảo luận với Bắc Kinh về những rủi ro chung tại cuộc đối thoại AI diễn ra vào cuối tuần này.
Các nghị sĩ Mỹ kêu gọi xây dựng những quy định mới để quản lý các hệ thống AI. Trong khi đó, CEO Anthropic Dario Amodei trong tháng này cảnh báo rằng sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực AI có thể gây ra rủi ro an ninh đối với Mỹ. Truyền thông nhà nước Trung Quốc gọi những phát biểu của Amodei là “tư duy Chiến tranh Lạnh”.
Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh Mỹ phải vượt Trung Quốc trong lĩnh vực AI và từng tuyên bố “ai chiến thắng trong lĩnh vực AI, người đó sẽ chiến thắng”.
6. Fentanyl
Do fentanyl gây ra những tác động nghiêm trọng đối với người dân Mỹ, việc ngăn chặn các hóa chất tiền chất fentanyl từ Trung Quốc chảy vào Mỹ vẫn là một ưu tiên của chính quyền Trump.
Mỹ nhiều lần cáo buộc Bắc Kinh không kiểm soát hiệu quả hoạt động lưu thông các hóa chất tiền chất này. Ông Trump từng áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc liên quan đến fentanyl vào đầu năm 2025, nhưng biện pháp này sau đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2 năm nay.
Giám đốc FBI Kash Patel hồi tháng trước cho biết ông đã thiết lập một cơ chế hợp tác thực thi pháp luật mới với phía Trung Quốc, nhằm kiềm chế hoạt động thương mại loại hóa chất này. Ông Patel cũng từng tới Bắc Kinh và gặp Bộ trưởng Công an Trung Quốc Vương Tiểu Hồng.
Xem thêm
Từ khóa Trump-Tập cuộc gặp Trump - Tập Tập Cận Bình
