Bầu cử giữa kỳ đắt đỏ nhất lịch sử Mỹ: Musk và giới tỷ phú California mạnh tay chi tiền

Lý Ngôn
•
Thứ Tư, 04/11/2026

Cuộc bầu cử giữa kỳ đắt đỏ nhất trong lịch sử Mỹ diễn ra đúng lịch vào hôm thứ Ba (3/11). Tổ chức giám sát phi lợi nhuận OpenSecrets ước tính ứng viên và các nhóm chính trị bên ngoài đã chi tổng cộng 11,9 tỷ USD.

Người dân bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại thành phố New York vào ngày 3/11/2026. (Ảnh: Samira Bouaou/The Epoch Times)

Hồ sơ tài chính tranh cử cho thấy ông Elon Musk, nhà sáng lập Tesla và SpaceX, là nhà tài trợ cá nhân chi nhiều nhất trong cuộc bầu cử năm nay. Tính đến đợt thống kê cuối cùng trước ngày bầu cử, ông đã rót tổng cộng 445–446 triệu USD cho các tổ chức ủng hộ Đảng Cộng hòa và các siêu ủy ban hành động chính trị (super PAC) như America PAC, vượt xa ước tính trước đó.

California còn trở thành chiến trường chính, nơi giới nhà giàu dùng tiền để định hình lại cục diện chính trị.

Chi tiêu tranh cử đạt mức kỷ lục, nhưng bầu cử giữa kỳ thường có ít cử tri tham gia hơn bầu cử tổng thống, vốn thu hút sự chú ý lớn hơn nhiều. Số liệu các kỳ trước cho thấy tỷ lệ cử tri đi bầu giữa kỳ thường ở mức 40% đến 50%. Năm nay, nhiều vấn đề gây tranh cãi cùng khoản tiền khổng lồ đổ vào các chiến dịch tranh cử được cho là đã thúc đẩy cử tri đi bỏ phiếu đông hơn so với các kỳ bầu cử giữa kỳ thông thường.

Giới nhà giàu California chi tiền kỷ lục cho cuộc bầu cử giữa kỳ

Năm nay, lá phiếu ở California có nhiều đề xuất trưng cầu dân ý, trong đó có Đề xuất số 40, một đề xuất ảnh hưởng tới xu hướng của cả nước Mỹ. Giới tỷ phú và các nhóm doanh nghiệp của bang đã đổ số tiền kỷ lục vào cuộc bầu cử này. Những người siêu giàu không chỉ chống thuế để tự vệ mà còn chủ động dùng nguồn lực khổng lồ để chi phối chương trình nghị sự chính trị.

Trước đó, trong cuộc đua vào ghế thống đốc, tỷ phú kiêm nhà từ thiện Tom Steyer đã tự bỏ ra hơn 215 triệu USD, mức kỷ lục, nhằm sử dụng nguồn tiền khổng lồ cho quảng cáo tranh cử để giành chức vụ này. Tuy nhiên, ông không lọt vào nhóm hai người dẫn đầu ở vòng bầu cử sơ bộ chung cho mọi đảng hồi tháng 6, nên đã sớm mất cơ hội vào vòng bầu cử cuối.

Tỷ phú Gary Michelson, bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà phát minh, đã đóng góp hàng chục triệu USD để thúc đẩy Đề xuất số 38. Đề xuất này cho phép chính quyền bang phát hành 8,4 tỷ USD trái phiếu để tài trợ nghiên cứu miễn dịch học và liệu pháp miễn dịch, trong đó khoảng một nửa số tiền dự kiến dành cho viện nghiên cứu do ông đồng sáng lập.

Trong tất cả các vấn đề trên lá phiếu, điều giới nhà giàu California quan tâm nhất có lẽ vẫn là Đề xuất số 40. Nếu được thông qua, Đề xuất số 40 sẽ áp thuế một lần lên đến 5% đối với một số tài sản thuộc diện chịu thuế của những người có tài sản trên 1 tỷ USD và là cư dân California vào ngày 1/1/2026. Các tài sản chịu thuế bao gồm cổ phần doanh nghiệp, chứng khoán, tác phẩm nghệ thuật, đồ sưu tầm và tài sản trí tuệ; bất động sản và một số tài khoản hưu trí được miễn thuế. Người nộp thuế có thể trả góp trong 5 năm.

Bên khởi xướng đề xuất là Chi hội Nhân viên Y tế miền Tây nước Mỹ (SEIU-UHW) thuộc Công đoàn Quốc tế Nhân viên Ngành Dịch vụ. Tổ chức này ước tính khoản thu có thể đạt hàng chục tỷ USD, được sử dụng để bù đắp phần thiếu hụt do liên bang cắt giảm phúc lợi xã hội.

Đề xuất này không chỉ đe dọa tài sản cá nhân. Nếu California tạo tiền lệ, các bang khác có thể làm theo, khiến giới nhà giàu phải thay đổi hẳn cách phân bổ tài sản và lựa chọn nơi sinh sống.

Giới nhà giàu phản công Đề xuất số 40

Để ngăn Đề xuất số 40 được thông qua, giới siêu giàu và các nhóm lợi ích doanh nghiệp ở California đã phát động một chiến dịch phản đối mạnh mẽ.

Hồ sơ tài chính tranh cử mới nhất của bang cho thấy phe phản đối đã rót hơn 333 triệu USD qua các ủy ban chính trị như “Xây dựng một California tốt đẹp hơn” để chặn đề xuất này. Riêng nhà đồng sáng lập Google Sergey Brin đã đóng góp khoảng 100 triệu USD, trở thành nhà tài trợ chủ chốt của phe chống thuế.

Một số tỷ phú, trong đó có Larry Page, nhà đồng sáng lập còn lại của Google, được tiết lộ đã chuyển nơi cư trú để tránh nghĩa vụ thuế tại California, sang các bang như Florida trước ngày bầu cử, để tránh khoản thuế tài sản có thể lên tới con số khổng lồ.

Ngoài việc bỏ phiếu chống, phe nhà giàu còn chủ động đưa hai đề xuất đối trọng số 41 và số 42 vào lá phiếu. Đề xuất số 42 quy định rõ “cấm bang này đánh thuế tài sản đối với tài sản tài chính, doanh nghiệp tư nhân và lương hưu, và cấm đánh thuế hồi tố”. Theo phân tích của Văn phòng Phân tích Lập pháp California, nếu Đề xuất số 41 hoặc số 42 nhận được nhiều phiếu thuận hơn Đề xuất số 40, các tòa án có thể xác định rằng hai đề xuất này xung đột với Đề xuất số 40, khiến Đề xuất số 40 không thể có hiệu lực ngay cả khi nhận được đa số phiếu thuận.

Thống đốc California Gavin Newsom cũng đứng về phía giới tỷ phú, công khai phản đối Đề xuất số 40 và ủng hộ các đề xuất đối trọng. Ông nhấn mạnh rằng thuế tài sản một lần không giải quyết được thâm hụt ngân sách, trái lại có thể khiến người giàu ồ ạt rời khỏi bang, làm giảm mạnh nguồn thu thuế thu nhập hằng năm.