Liên Hợp Quốc trước nguy cơ ‘sắp sụp đổ tài chính’ – Tổng thư ký Antonio Guterres

Hân Nhi
•
Thứ Bảy, 31/01/2026

Liên Hợp Quốc đang đối mặt với nguy cơ cạn tiền khi các khoản hội phí chưa được thanh toán và tình trạng thiếu hụt tài trợ từ các quốc gia thành viên đe dọa làm gián đoạn các hoạt động then chốt, Tổng thư ký Antonio Guterres cảnh báo.

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres (2012). (Nguồn ảnh: Wikipedia)

Ông Guterres đưa ra cảnh báo này trong một bức thư gửi tới toàn bộ 193 quốc gia thành viên trong tuần này, theo dẫn nguồn của nhiều cơ quan truyền thông. Ông thúc giục các quốc gia hoặc là thực hiện các khoản thanh toán bắt buộc, hoặc là cải tổ các quy tắc tài chính của tổ chức nhằm tránh một “cuộc sụp đổ tài chính sắp xảy ra”. Tổng thư ký cho biết Liên Hợp Quốc đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng tài chính “ngày càng trầm trọng, đe dọa việc triển khai các chương trình”, và nguồn tiền mặt có thể cạn kiệt vào tháng 7.

Trong bức thư ngày 28/1 của Tổng thư ký LHQ António Guterres gửi các đại sứ, ông đã dẫn chứng về mức nợ phí kỷ lục và các quy tắc ngân sách cứng nhắc đã khiến tổ chức này rơi vào tình thế rủi ro.

Bức thư mô tả một “đòn giáng kép” do một quy định buộc Liên Hợp Quốc phải hoàn trả các khoản kinh phí chưa sử dụng của các chương trình cụ thể cho các quốc gia thành viên, ngay cả khi các khoản đóng góp đó chưa từng được thanh toán, khiến tổ chức rơi vào điều mà ông Guterres gọi là một “vòng luẩn quẩn kiểu Kafka” (vòng lặp phi lý và bế tắc).

Tính đến cuối năm 2025, tổng số các khoản các khoản nợ quá hạn đã lên mức kỷ lục 1,568 tỷ USD, trong khi số tiền thu được chỉ đáp ứng 76,7% mức đóng góp được phân bổ, khiến tổ chức rơi vào tình trạng đặc biệt rủi ro. Ông Guterres cho biết, trừ khi việc thu phí “cải thiện đáng kể”, Liên Hợp Quốc sẽ không thể triển khai đầy đủ ngân sách năm 2026.

Một nguồn tin ngoại giao cấp cao nói với Fox News Digital rằng bản thân Tổng thư ký phải chịu trách nhiệm đáng kể về cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng này, lập luận rằng các dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện từ lâu trước khi xảy ra tình trạng thiếu hụt hiện nay.

Theo nguồn tin này, các quốc gia đóng góp lớn đã thúc ép cải cách và tăng hiệu quả trong nhiều năm, nhưng các hành động thực chất đã bị trì hoãn. Nguồn tin cho biết khi các cải cách cuối cùng được đưa ra, chúng lại được áp dụng một cách đại trà thay vì cắt giảm có mục tiêu vào những lĩnh vực có thể tiết kiệm thực sự, gây hại cho cả những cơ quan LHQ vốn được coi là trọng tâm trong sứ mệnh của tổ chức. “Ông ấy sẽ đi vào lịch sử với tư cách là Tổng thư ký tồi tệ nhất trong lịch sử LHQ,” nguồn tin này nói.

Những cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ, quốc gia đóng góp lớn nhất cho tổ chức toàn cầu này, đã cắt giảm nguồn tài trợ tự nguyện cho nhiều chương trình của LHQ và giảm mạnh chi tiêu viện trợ trong năm 2025. Tổng thống Donald Trump cho biết động thái này nhằm “chấm dứt việc người nộp thuế Mỹ tài trợ và tham gia vào các thực thể thúc đẩy những chương trình nghị sự mang tính toàn cầu hóa, đặt lên trên các ưu tiên của Mỹ”. Tuần trước, Mỹ đã chính thức rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới của LHQ.

Vào cuối tháng 12, Mỹ cam kết 2 tỷ USD cho các chương trình nhân đạo của LHQ, đồng thời cảnh báo tổ chức quốc tế này phải “thích nghi hoặc lụi tàn”. Số liệu thống kê của LHQ cho thấy tổng đóng góp nhân đạo của Mỹ trong năm ngoái đã giảm xuống còn 3,38 tỷ USD, tương đương khoảng 14,8% tổng mức toàn cầu, giảm mạnh so với 14,1 tỷ USD vào năm 2024 và mức đỉnh 17,2 tỷ USD vào năm 2022. Các nhà tài trợ lớn khác ở phương Tây, bao gồm Đức và Anh, cũng đã cắt giảm viện trợ khi chuyển nguồn lực sang chi tiêu quân sự, tạo ra một cuộc khủng hoảng thiếu hụt tài chính nghiêm trọng.

Tình trạng thắt chặt tài chính đã buộc LHQ phải thắt lưng buộc bụng tại nhiều cơ quan. Các báo cáo riêng biệt của Reuters cho thấy các cơ quan LHQ, bao gồm Chương trình Lương thực Thế giới và các cơ quan tị nạn, đang chuẩn bị sa thải nhân viên và giảm bớt các chương trình khi tổng mức đóng góp rơi xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ.

Ông Hugh Dugan, cựu trợ lý đặc biệt của Tổng thống tại Hội đồng An ninh Quốc gia và là giám đốc điều hành về các vấn đề tổ chức quốc tế, nói với Fox News Digital rằng sự hỗn loạn hiện nay phản ánh những điểm yếu về cấu trúc lâu đời hơn là một sự sụp đổ đột ngột.

“Chúng tôi đã nghe điều này trước đây rồi,” ông Dugan nói với Fox News Digital, ám chỉ đến những cảnh báo lặp đi lặp lại từ lãnh đạo LHQ về việc thiếu hụt tiền mặt.

Ông Dugan cho biết tổ chức này đã phải vật lộn trong nhiều thập kỷ với doanh thu không ổn định và các quy trình tài chính lạc hậu, lập luận rằng những thông điệp mang tính báo động khó có thể khôi phục lòng tin của nhà tài trợ nếu không có các cải cách nội bộ rõ rệt.

Dugan nói ông Guterres, còn khoảng 11 tháng nhiệm kỳ, dường như chỉ tập trung vào việc đảm bảo tổ chức này không bị đóng cửa dưới thời của mình.

“Cánh cửa sẽ vẫn mở, dù chỉ là hé mở, nhưng đó là di sản của ông ấy,” ông Dugan nói.

Khi được hỏi về Ủy ban Hòa bình mới được Tổng thống Trump công bố, ông Dugan cho rằng không nên coi đó là đối thủ cạnh tranh với LHQ hay sự thay thế cho hệ thống dựa trên hiến chương của tổ chức này.

“Tôi không xem đó là sự thay thế cho các nguyên tắc của LHQ,” ông nói và mô tả sáng kiến này mang tính điều hành hơn là tư tưởng.

Ông Dugan so sánh nó với các nỗ lực triệu tập trước đây như Sáng kiến Toàn cầu Clinton, nói rằng nỗ lực này tập trung vào việc ký kết thỏa thuận và phối hợp hơn là thay thế trật tự quốc tế.

Bất chấp những chỉ trích ngày càng tăng về hiệu quả hoạt động và tài chính, ông Dugan cho biết LHQ vẫn giữ vững một lợi thế bền bỉ.

Nhắc đến các cuộc thảo luận thường niên tại Đại hội đồng LHQ, ông Dugan cho hay: “Ngày nay khi LHQ kêu gọi họp, thì việc có hơn 100 nguyên thủ quốc gia có mặt trong phòng là chuyện thường tình. Khả năng triệu tập đó không phải là một thành tựu nhỏ.”