Vì sao Mỹ và Israel chưa tấn công đảo Kharg – “yết hầu” xuất khẩu dầu của Iran?

Bình Minh
•
Thứ Sáu, 13/03/2026

Dù các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel đối với Iran đang tiếp diễn, nhưng đảo Kharg – mạch sống còn của dầu mỏ Iran – vẫn chưa bị tấn công trực tiếp. Nhiều kênh truyền thông chỉ ra rằng, mục tiêu chiến lược rõ ràng này lại trở thành một trong những mục tiêu được Mỹ và Israel cực kỳ thận trọng, vì những tác động có thể gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Đảo Kharg, Iran (Ảnh: See page for author, Public domain, qua Wikimedia Commons)

Thủ đô Iran bị không kích, nhưng các cơ sở năng lượng vẫn chưa trở thành mục tiêu chính

Ngày 11/3, The Guardian đưa tin, cuối tuần qua, Không quân Israel đã tấn công Tehran, thủ đô của Iran, đánh bom 2 nhà máy lọc dầu và hai cơ sở lưu trữ dầu mỏ. Cuộc tấn công khiến thành phố bao phủ trong khói đen dày đặc, và nhiều cư dân mô tả cảnh tượng như “Ngày tận thế”. Tuy nhiên, sau đó các cuộc không kích không tiếp tục mở rộng.

Dù Mỹ và Israel đã tấn công khoảng 5.000 mục tiêu ở Iran và khu vực lân cận, nhưng các cơ sở năng lượng quan trọng nhất của Iran vẫn chưa bị tấn công. Một trong những mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là đảo Kharg, nằm ở vịnh Ba Tư.

Mạch sống còn dầu mỏ: 90% xuất khẩu qua đảo này

Kharg là một đảo san hô dài khoảng 8 km, diện tích khoảng 20 km², cách đất liền Iran khoảng 43 km. Tất cả các đường ống dẫn dầu từ các mỏ dầu ở miền Trung và Tây Iran đều đổ về đây và được bơm lên các tàu chở dầu lớn qua các cảng xuất khẩu.

Do phần lớn bờ biển vịnh Ba Tư nông và nhiều bùn cát, các tàu chở dầu lớn khó có thể tiếp cận các cảng ở đây. Tuy nhiên, gần đảo Kharg lại có các cảng nước sâu thuận lợi cho việc tiếp nhận tàu lớn. Các hình ảnh vệ tinh cho thấy, ở phía đông đảo có các bến cảng lớn và hệ thống đường ống xuất khẩu dầu.

Theo một số báo cáo, khoảng 85-90% lượng dầu thô của Iran được bốc lên tàu tại hòn đảo này, với lưu lượng thường từ 1,3 đến 1,6 triệu thùng/ngày.

Đặc biệt, đảo Kharg gần như là cảng nước sâu duy nhất của Iran trong vịnh Ba Tư, khiến vai trò của hòn đảo này gần như không thể thay thế, trở thành một trong những điểm chiến lược nhạy cảm nhất của mạng lưới dầu mỏ toàn cầu.

Theo ước tính của JP Morgan, mỗi ngày khoảng từ 1,3 triệu đến 1,6 triệu thùng dầu được xuất khẩu qua đảo Kharg. Để phòng trường hợp chiến tranh, Iran đã tăng sản lượng xuất khẩu lên 3 triệu thùng mỗi ngày vào giữa tháng Hai và dự trữ khoảng 18 triệu thùng dầu tại đảo này.

Chuyên gia năng lượng Neil Quilliam cho rằng, Kharg là “viên ngọc trên vương miện” của ngành công nghiệp dầu mỏ Iran, cung cấp khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này và là nút kết nối quan trọng của Iran với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Nội bộ Mỹ thảo luận: Phá hủy hay chiếm giữ?

Theo France24 ngày 10/3, các nhà lập kế hoạch quân sự của Mỹ và Israel hiện đang thảo luận về hai vấn đề: Liệu có nên không kích đảo Kharg hay không, và liệu có nên thực hiện hành động tấn công trên mặt đất hay không.

Trước đó Axios cũng cho biết, các quan chức Mỹ đã thảo luận về khả năng chiếm giữ đảo Kharg. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng không loại trừ khả năng Mỹ sẽ thực hiện các chiến dịch tấn công mặt đất đối với Iran.

Ông Michael Rubin, người từng là cố vấn tại Lầu Năm Góc dưới thời Tổng thống George W. Bush, tiết lộ ông đã thảo luận với các quan chức Nhà Trắng về kế hoạch này. Ông cho rằng, nếu Iran không thể xuất khẩu dầu, họ thậm chí không thể trả lương cho nhân viên của mình.

Tuy nhiên, các nhà phân tích quân sự cho rằng, việc chiếm giữ đảo Kharg sẽ là một chiến dịch quân sự dài hạn với quy mô vượt xa các cuộc tấn công đặc nhiệm, đòi hỏi sự hỗ trợ liên tục của lực lượng hải quân và không quân.

Chuyên gia an ninh Andreas Krieg từ King’s College London nhận định rằng, việc tiến hành một chiến dịch đổ bộ gần bờ biển Iran và dưới nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái sẽ phức tạp và nguy hiểm hơn rất nhiều so với các cuộc không kích.

Rủi ro với giá dầu toàn cầu: Có thể lên tới 150 USD/thùng

Một trong những lý do khiến Mỹ và Israel vẫn chưa hành động mạnh mẽ là sự lo ngại về phản ứng dây chuyền trên thị trường năng lượng toàn cầu.

The Guardian chỉ ra rằng, trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị đóng do căng thẳng, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm khoảng 3,5 triệu thùng/ngày. Nếu đảo Kharg bị phá hủy, điều này sẽ đồng nghĩa với việc cắt đứt hoàn toàn việc xuất khẩu dầu của Iran.

Ông Neil Quilliam cảnh báo rằng, nếu đảo Kharg bị tấn công, giá dầu có thể tăng vọt từ mức hiện tại lên tới 150 USD/thùng.

Bà Lynette Nusbacher, một cựu sĩ quan tình báo quân đội Anh, cho rằng nếu cơ sở này bị phá hủy, giá dầu có thể tiếp tục tăng trong nhiều năm, gây ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu.

Thậm chí, giáo sư chính trị quốc tế Scott Lucas (Đại học Dublin) mô tả việc chiếm đảo Kharg tương đương với cố gắng bắt giữ từng tàu trong đội tàu chở dầu bóng tối của Nga.

Chiến lược và tính toán chính trị: Chính quyền tương lai cũng cần đảo này

Ngoài các yếu tố kinh tế, còn có những tính toán chính trị dài hạn.

Bà Nusbacher cho rằng, nếu Mỹ và Israel phá hủy hoàn toàn cơ sở hạ tầng tại đảo Kharg, điều đó sẽ có nghĩa là từ bỏ câu chuyện chính trị về một tương lai tốt đẹp hơn cho Iran, vì bất kỳ chính quyền Iran nào trong tương lai cũng cần thu nhập từ dầu mỏ của đảo này.

Vì vậy, một số chuyên gia cho rằng Washington có thể ưu tiên các phương thức khác, chẳng hạn như tấn công mạng hoặc các hành động phá hoại bí mật đối với cơ sở năng lượng, để làm suy yếu nền kinh tế Iran mà không gây ra một cuộc khủng hoảng quân sự và chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Chuyên gia an ninh Sonia Martinez-Giron cho rằng, nguồn cung năng lượng có liên quan chặt chẽ đến giá thực phẩm toàn cầu và chi phí vận chuyển. Những điểm nút quan trọng như Kharg một khi bị tấn công sẽ có ảnh hưởng không chỉ đến cuộc chiến mà còn đến nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, cũng có các nhà phân tích chỉ ra rằng, Nhà Trắng từng thảo luận về khả năng chiếm đảo Kharg. Với phong cách quyết đoán và mạo hiểm của Tổng thống Trump, nếu tình hình leo thang, Mỹ vẫn có khả năng thực hiện các hành động tấn công để chiếm đảo này.

Với khoảng cách xa đất liền, đảo Kharg không dễ phòng thủ. Trong chiến tranh Iran – Iraq những năm 80 của thế kỷ trước, hòn đảo này thường xuyên trở thành mục tiêu không kích. Trong bối cảnh hải quân Iran đã thiệt hại nặng nề sau các đợt tấn công vừa qua, việc phòng thủ đảo Kharg càng thêm khó khăn.

Tấn công đảo Kharg cũng là điều một số chính trị gia Israel đã nghĩ đến. Lãnh đạo đối lập Yair Lapid hôm 7/3 kêu gọi Israel “phá hủy toàn bộ mỏ dầu của Iran và cơ sở hạ tầng năng lượng ở đảo Kharg” nhằm “bóp nghẹt nền kinh tế Iran”.