Chuyện Quận Hoa công chúa cứu cả một làng thoát án tử

Thời Lê Trung Hưng, làng Thạch Thán (nay là xã Thạch Thán, Quốc Oai, Hà Nội) từng đứng trước nguy cơ bị xử tử cả làng. Bấy giờ có Quận Hoa công chúa đã đứng ra giúp dân làng vượt qua khó nạn.

Quận chúa về làm dâu

Làng Thạch Thán thời Lê Trung Hưng có cụ Bùi Tất Tố là một thầy thuốc có tiếng khắp vùng. Bấy giờ chúa Trịnh ốm nặng, các quan Ngự y trong Triều đã cố chạy chữa nhưng không khỏi nên triều đình phải tìm thầy thuốc giỏi ở ngoài vào chữa trị cho Chúa.

Cụ Bùi Tất Tố được mời đến chữa, và sau một thời gian đã giúp Chúa khỏi bệnh. Chúa Trịnh mừng rỡ, quyết định gả luôn con gái là Quận Hoa công chúa Trịnh Thị Ngọc Dai cho con trai của cụ Tố là Bùi Tiến Triều.

Quận Hoa công chúa đến làng Thạch Thán làm dâu, rất ôn hòa với dân chúng, lại quan tâm đến dân nghèo, ban cho dân có đủ ruộng đất đất để cày cấy.

Họ Phan kéo cả làng tham gia đúc tiền

Trong làng Thạch Thán bấy giờ có dòng họ Phan làm quan võ trong Triều, rất giàu có, nhờ đánh đông dẹp bắc mà lập nhiều công lao với Triều đình. Nhưng vì thấy trong Triều có nhiều người vốn chẳng có công lao, nhờ nịnh hót mà được thăng quan tiến chức, nên nhiều người họ Phan uất ức xin từ quan về quê.

Khi còn ở Triều đình, người họ Phan đã học được cách đúc tiền, vì thế khi về quê nhà thì liền tự ý đúc tiền. Trong làng có nhiều người khác cũng đi theo và cùng tham gia đúc tiền.

Vào thời Lê – Trịnh, do ngân khố cạn kiệt và khó khăn trong việc quản lý, Triều đình cho phép những làng nghề giỏi đúc đồng được phép đúc tiền dưới sự giám sát của Triều đình. Triều đình cấp khuôn mẫu và quy định tỷ lệ đồng, các xưởng đúc xong đều nộp lại cho Triều đình để kiểm tra và đưa vào lưu thông.

Sau đó vào năm 1740, chúa Trịnh Doanh lên ngôi trong lúc nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra khắp nơi. Vì nguyên liệu đồng được ưu tiên chế tạo vũ khí trang bị cho quân đội nên đồng để đúc tiền không đủ nữa. Trước tình hình này, Chúa Trịnh Doanh cho sử dụng thêm kẽm để đúc tiền. Tiền kẽm chất lượng thấp hơn nên quy đổi 1 quan tiền đồng bằng 3 quan tiền kẽm.

Vì nguyên liệu đồng khó tìm, nhưng kẽm rẻ lại dễ đúc nên từ đó nhiều người bí mật đúc lậu. Những đồng tiền kẽm này nhỏ hơn quy định của Triều đình. Tiền đồng cũng bị tự ý đúc, nhưng trộn lẫn kẽm và nguyên liệu khác để tạo ra thành phẩm chất lượng thấp.

Dân chúng nhìn đồng tiền cũng biết là tự ý đúc, nhưng vì nhu cầu trao đổi lớn, nên người dân vẫn chấp nhận dùng tiền này trao đổi mua bán.

Việc này khiến kinh tế bị lũng đoạn. Chúa Trịnh ban hành lệnh xử lý nghiêm khắc việc tự ý đúc tiền, xem đây là tội phản quốc và bị xử tử.

Làng Thạch Thán hầu như nhà nào cũng có người tham gia: nhiều người đúc tiền trực tiếp, nhiều người tham gia vận chuyển nguyên liệu, người lo tiêu thụ, v.v..

Cứu cả làng thoát án tử

Việc đúc tiền ở làng Thạch Thán sau đó bị lộ. Chúa Trịnh tức giận lệnh cho người tới tận làng để điều tra làm rõ. Cuối cùng, thấy hầu hết các gia đình trong làng đều có người tham gia, Chúa lệnh cho tru di – xử tử cả gia đình – tất cả người tham gia. Riêng họ Phan trực tiếp đúc tiền trái phép thì bị tru di ba họ. Nếu đúng theo lệnh này thì cả làng Thạch Thán sẽ bị xử tử hết.

Trước tình thế đó, Quận Hoa công chúa về thưa với Chúa tình hình của làng và việc đúc tiền, rồi xin tha cho dân chúng không hiểu biết. Cuối cùng nhờ có Quận chúa, chỉ mấy chục người họ Phan trực tiếp đúc tiền bị xử tử, họ Phan ở làng bị tịch thu gia sản, còn dân làng may mắn không bị khép tội.

Họ Phan làng Thạch Thán từ đó nghèo khó, phải tìm đến nơi khác sinh sống, nhưng vì phạm tội không ai dám nhận nên nhiều người phải đổi cả họ.

Sau khi Quận Hoa công chúa mất, dân chúng nhớ ơn lập đền thờ bà. Hiện nay đền thờ Quận Hoa công chúa nằm ở xóm 4 làng Thạch Thán do gia đình họ Bùi trông coi. Dân làng vẫn đến đây thắp hương tưởng nhớ Bà Chúa cùng câu chuyện ngày xưa bà đã cấp ruộng đất và cứu cả làng thoát chết.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Vị quan cứu cả làng Hành Thiện thoát khỏi bị thảm sát
• Ngô Dụng: Trái ý Chúa cứu dân làng, làm quan đến Tể tướng

Mời xem video: