Nhà địa chấn học gốc Hoa bị ĐCSTQ giam gần 2 năm, ông Trump đã nêu vụ việc với ông Tập
- Lộ Khắc
- •
Theo trang tin NextShark ngày 24/7, nhà địa chấn học mang quốc tịch Mỹ Trần Hữu Lâm (Youlin Chen) đã bị giam giữ ở Trung Quốc gần hai năm mà đến nay vẫn chưa được đưa ra xét xử công khai. Do phía Trung Quốc không có dấu hiệu phóng thích, gia đình ông gần đây đã phá vỡ im lặng, kêu gọi công luận quốc tế quan tâm đến tình cảnh của ông.
Ông Trần Hữu Lâm năm nay 54 tuổi. Theo tổ chức phi lợi nhuận Global Reach đang hỗ trợ gia đình ông, tháng 11/2024 ông bị nhân viên an ninh quốc gia Trung Quốc bắt giữ khi đang ở Bắc Kinh thăm cha mẹ. Ông nhập quốc tịch Mỹ năm 2011 và lâu nay chuyên nghiên cứu địa chấn học. Ngày 1/5/2025, phía Trung Quốc chính thức truy tố ông với cáo buộc gián điệp; theo luật hình sự Trung Quốc, tội gián điệp có thể bị phạt tù dài hạn, thậm chí tử hình với những vụ bị coi là “đặc biệt nghiêm trọng”.
Nghiên cứu về thử nghiệm hạt nhân Triều Tiên, gia đình nói vụ án gắn chặt với công trình khoa học
Các dự án nghiên cứu trước đây của ông Trần Hữu Lâm từng nhận tài trợ từ Bộ Ngoại giao Mỹ và Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không quân Mỹ (Air Force Research Laboratory). Một công trình công bố tháng 12/2020 sử dụng dữ liệu địa chấn khu vực để phân tích 6 vụ thử hạt nhân đã được Triều Tiên thừa nhận; một phần dữ liệu địa chấn đến từ mạng lưới trạm đo đặt trong lãnh thổ Trung Quốc.
On 5 November 2024, Chinese-born U.S. seismologist Youlin Chen was preparing to fly home to Boston after a monthlong visit to China, where he celebrated his mother’s 80th birthday and gave talks at two universities. For years, Chen, who became a U.S. citizen in 2011, had taken… pic.twitter.com/FMoZQC7jrn
— News from Science (@NewsfromScience) July 23, 2026
Vợ ông, bà Dung Ngọc Phương (Yufang Rong), cũng là nhà địa chấn học. Bà cho biết phía Trung Quốc đã thẩm vấn chồng mình hơn 100 lần về các nghiên cứu đó, và mãi đến 13 tháng sau khi ông bị bắt bà mới được phép cho luật sư gặp mặt thân chủ. “Tôi đã hơn 600 ngày không được trò chuyện với chồng,” bà nói trong tuyên bố, bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình trạng sức khỏe của ông.
Global Reach cho biết trong thời gian bị giam, ông Trần Hữu Lâm đã sụt khoảng 40 pound (xấp xỉ 18 kg). Quỹ Foley Foundation nêu rõ ông bị tiểu đường, cao huyết áp và mỡ máu cao, cần được điều trị và quản lý y tế liên tục, trong khi điều kiện chữa trị trong trại giam là rất đáng lo ngại.
Ông Trần được Mỹ xếp vào diện “bị giam giữ sai trái”, ông Trump từng nêu vụ việc với ông Tập
Ngày 19/3/2026, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chính thức đưa ông Trần Hữu Lâm vào danh sách những người “bị giam giữ sai trái” (wrongfully detained), khiến ông trở thành công dân Mỹ duy nhất hiện đang bị Trung Quốc giam mà được gắn nhãn này. Việc được phân loại như vậy đồng nghĩa với việc vụ án trở thành một trọng tâm ưu tiên trong nỗ lực đối ngoại của Mỹ.
Theo Global Reach dẫn nguồn quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, Tổng thống Donald Trump trong chuyến thăm Bắc Kinh tháng 5/2026 đã trực tiếp nêu trường hợp ông Trần Hữu Lâm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Theo nguồn tin, ông Tập được cho là đã đáp rằng ông sẽ “tìm hiểu tình hình liên quan”, nhưng đến nay chưa có chuyển biến rõ rệt.
Newsweek từng dẫn nguồn cho biết trong cùng cuộc gặp đó, ông Trump cũng đề cập một trường hợp bị giam khác; sau đó một tín đồ thuộc giáo hội ngầm tại Trung Quốc đã được phóng thích. Bà Dung Ngọc Phương từng nói với Reuters rằng bà lo chồng mình rốt cuộc sẽ bị kết tội, và xét xử có khả năng diễn ra dưới dạng “kín”, không công khai.
Một học giả Mỹ khác bị điều tra, làm dấy lo ngại về trao đổi học thuật với Trung Quốc
Ngoài vụ ông Trần Hữu Lâm, các động thái gần đây của Trung Quốc nhắm vào học giả nước ngoài cũng gây chú ý. Vài tuần trước khi gia đình ông Trần công khai lên tiếng, một học giả Mỹ khác, Min Zin – chuyên nghiên cứu về Myanmar – cũng bị Trung Quốc bắt giữ.
Ông Min Zin là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học California, Berkeley, đồng thời là giám đốc một viện nghiên cứu chuyên về Myanmar. Ông bị an ninh Trung Quốc khống chế tại sân bay Côn Minh khi đến tham dự một hội thảo học thuật. Viện nghiên cứu do ông sáng lập chủ yếu nghiên cứu quan hệ Trung Quốc–Myanmar, sau đó cơ quan này bị gán cáo buộc gián điệp, song phía Trung Quốc chưa công bố bất kỳ bằng chứng cụ thể nào.
Nhà nghiên cứu Joe Freeman thuộc Amnesty International, phụ trách mảng Myanmar, cho rằng vì thiếu thông tin và chứng cứ công khai, việc bắt giữ ông Min Zin là “cực kỳ đáng lo”. Thượng nghị sĩ Mỹ Edward Markey (Đảng Dân chủ, bang Massachusetts) nhận định cách xử lý vụ ông Trần Hữu Lâm có thể ảnh hưởng tới bức tranh rộng hơn về hợp tác khoa học giữa Mỹ và Trung Quốc, khiến nhiều học giả do dự khi làm việc với đối tác Trung Quốc.
Vụ án làm lộ rõ căng thẳng giữa hợp tác khoa học và an ninh quốc gia
Gia đình ông Trần Hữu Lâm khẳng định công việc của ông là hoạt động trao đổi khoa học quốc tế bình thường, phù hợp với chủ trương “thúc đẩy giao lưu nhân văn” mà chính phủ Trung Quốc lâu nay thường nhấn mạnh. Bà Dung Ngọc Phương nói chồng mình chỉ đơn thuần làm nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, “đúng với điều mà chính phủ Trung Quốc nói rằng họ muốn khuyến khích: giao lưu giữa con người với con người”.
Trong bối cảnh dự kiến Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ đến thăm Washington vào tháng 9, gia đình ông Trần kỳ vọng có thể tranh thủ thời điểm trước các hoạt động ngoại giao cấp cao sắp tới để tạo thêm chú ý và tạo bước ngoặt tích cực cho vụ án.
Đến nay, vụ việc ông Trần Hữu Lâm vẫn chưa được đưa ra xét xử công khai. Phía Mỹ tiếp tục yêu cầu Trung Quốc bảo đảm quyền lợi pháp lý cho ông, trong khi Bắc Kinh khẳng định đây là vụ án thuộc phạm vi “xử lý theo pháp luật” của hệ thống tư pháp Trung Quốc. Vụ án trở thành một điểm nóng mới trong bối cảnh quan hệ Mỹ–Trung căng thẳng, phản ánh mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa nhu cầu hợp tác khoa học, giao lưu nhân sự và các đòi hỏi về kiểm soát an ninh quốc gia.
Xem thêm
Từ khóa Trần Hữu Lâm
