Phán quyết về kênh đào Panama là một thất bại ngoại giao đối với ĐCSTQ
- Lâm Yến
- •
Tòa án Tối cao Panama tối thứ Năm (29/1) đã ra phán quyết cho rằng các điều khoản cho phép Tập đoàn CK Hutchison vận hành hai cảng ở hai đầu kênh đào Panama là vi hiến. Các cựu quan chức chính phủ Mỹ nhận định phán quyết này là một thất bại ngoại giao đối với ĐCSTQ.
Tổng thống Panama José Raúl Mulino vào thứ Sáu (30/1) cho biết, nếu giấy phép khai thác cảng của CK Hutchison bị thu hồi, chính phủ sẽ thuê một công ty thứ ba để tiếp quản hoạt động.
Phát biểu trước toàn quốc, ông Mulino nhấn mạnh: “Các cảng của chúng tôi là một trong những trụ cột chiến lược của nền kinh tế quốc dân, đồng thời là mắt xích then chốt của thương mại quốc tế”.
Ông cho biết, trong giai đoạn chuyển tiếp, chính phủ sẽ mời APM Terminals – công ty khai thác cảng thuộc Tập đoàn vận tải biển Maersk – quản lý các cơ sở cảng hiện do CK Hutchison vận hành, nhằm bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn, cho đến khi khởi động quy trình đấu thầu giấy phép mới, và có thể tách riêng việc vận hành hai cảng.
Trong một thông cáo ngắn gọn, Tòa án Tối cao Panama khẳng định các điều khoản cho phép CK Hutchison vận hành cảng Balboa và cảng Cristóbal là không phù hợp với Hiến pháp, đồng nghĩa với việc CK Hutchison sẽ buộc phải rút khỏi các cơ sở cảng này.
Phán quyết mang tác động địa chính trị lớn. Điều này được xem là một thắng lợi đối với tham vọng an ninh của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Tây Bán Cầu, đồng thời làm suy yếu ảnh hưởng của Bắc Kinh trong khu vực.
Vụ việc bắt nguồn từ cáo buộc của Tổng kiểm toán Panama cùng một luật sư tư nhân, cho rằng CK Hutchison vi phạm Hiến pháp, gây tổn hại đến lợi ích quốc gia và người nộp thuế Panama, đồng thời khiến chính phủ thiệt hại tới 1,3 tỷ USD doanh thu.
Phán quyết của Panama là thất bại ngoại giao đối với Bắc Kinh
The Wall Street Journal (WSJ) đưa tin hôm thứ Sáu (30/1) rằng CK Hutchison không thể kháng cáo phán quyết của Tòa án Tối cao, nhưng có thể yêu cầu làm rõ nội dung phán quyết, điều này có khả năng làm chậm thời điểm chấm dứt giấy phép khai thác.
Tờ báo nhận định, phán quyết này là một đòn giáng ngoại giao đối với Bắc Kinh. Vài tuần trước đó, quân đội Mỹ đã bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, người từng là đồng minh then chốt giúp Trung Quốc xây dựng chỗ đứng chiến lược tại Mỹ Latinh.
WSJ dẫn lời một nguồn tin am hiểu cho biết, sau chiến dịch đột kích của quân đội Mỹ tại Venezuela, Bắc Kinh đang thành lập một tổ công tác đặc biệt về Mỹ Latinh nhằm nghiên cứu cách bảo vệ lợi ích của mình trong khu vực.
John Feeley, Đại sứ Mỹ tại Panama giai đoạn 2015–2018, nói với WSJ: “Đây là một thất bại ngoại giao đối với Trung Quốc (ĐCSTQ), nhưng không phải là một thất bại về kinh tế”.
Ông giải thích rằng các công ty vận tải biển Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn nhất của kênh đào Panama, và họ vẫn sẽ tiếp tục sử dụng tuyến đường thủy này; phán quyết không ảnh hưởng đến hoạt động của kênh đào.
Trước khi tòa ra phán quyết, một người thân cận với CK Hutchison cho biết họ tin rằng vụ kiện mang động cơ chính trị. Nếu thua kiện, CK Hutchison sẽ khởi kiện ra trọng tài quốc tế.
“Trong các vụ trọng tài, Panama có tỷ lệ thắng rất cao”, Bộ trưởng Tài chính Panama Felipe Chapman nói trong một cuộc phỏng vấn trước khi phán quyết được công bố. “Đây là một phần của hoạt động thương mại và có ý nghĩa then chốt đối với pháp quyền”.
Do Bắc Kinh cản trở, kế hoạch bán các cảng tại Panama của CK Hutchison đổ vỡ
Bắc Kinh đã đầu tư gần 300 tỷ USD vào các dự án hạ tầng cơ sở tại Mỹ Latinh. Một trong những dự án mang tính biểu tượng là cảng Chancay tại Peru, được ông Tập Cận Bình khánh thành vào tháng 11/2024. Dự án trị giá 3,5 tỷ USD này do Tập đoàn vận tải biển quốc doanh Trung Quốc COSCO phát triển.
Dưới sức ép của Mỹ, năm 2025 CK Hutchison đã đồng ý bán hơn 40 cảng trên toàn cầu cho BlackRock (Mỹ) và Công ty vận tải biển Địa Trung Hải – MSC, với tổng giá trị 23 tỷ USD, trong đó bao gồm hai cảng tại Panama.
Tuy nhiên, Bắc Kinh phản đối thương vụ này, yêu cầu COSCO phải được tham gia và nắm cổ phần chi phối. Yêu cầu này trực tiếp khiến thương vụ bị đình trệ.
Chính phủ Panama cho biết họ bị sốc trước diễn biến trên, bởi giấy phép do Panama cấp không cho phép doanh nghiệp nhà nước nước ngoài tham gia. Các quan chức Panama khẳng định chính quyềnTrung Quốc cũng như lãnh đạo CK Hutchison chưa từng liên hệ với Panama để cung cấp thông tin hay xin sự chấp thuận của nước này.
Mỹ ủng hộ phán quyết của Panama
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm thứ Sáu (30/1) đã đăng trên mạng xã hội X: “Hoa Kỳ hoan nghênh phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Panama – tuyên bố việc trao quyền khai thác cảng cho Trung Quốc là vi hiến”.
Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông Rubio trên cương vị Ngoại trưởng được chọn là Panama, nơi ông công khai và rõ ràng thể hiện lập trường của Washington.
Ông nhấn mạnh, Mỹ xem hoạt động của các cảng này là vấn đề an ninh quốc gia. Đồng thời, chính quyền Trump coi việc ngăn chặn ảnh hưởng của ĐCSTQ đối với kênh đào Panama là ưu tiên hàng đầu tại khu vực, thậm chí từng đề xuất Panama nên trao trả quyền kiểm soát kênh đào cho Mỹ.
Theo WSJ, một cựu quan chức Panama cho biết từ lâu chính phủ nước này đã không hài lòng với các điều khoản hợp đồng của CK Hutchison, và những phàn nàn của Tổng thống Trump chỉ làm trầm trọng thêm một tranh chấp kéo dài nhiều năm.
Năm 2025, Panama tuyên bố rút khỏi sáng kiến Vành đai và Con đường mang tính biểu tượng của ĐCSTQ.
Hoa Kỳ hiện là nhà đầu tư và đối tác thương mại lớn nhất của Panama. Panama sử dụng đồng USD làm tiền tệ quốc gia, không có ngân hàng trung ương cũng như quân đội. Năm 1989, quân đội Mỹ từng lật đổ nhà độc tài Panama Manuel Noriega.
Cuối năm 1999, chỉ hai tháng trước khi Tổng thống Mỹ Bill Clinton chuyển giao quyền kiểm soát kênh đào Panama cho chính phủ Panama, Tập đoàn CK Hutchison đã đánh bại các đối thủ cạnh tranh của Mỹ, trong đó có Bechtel, để giành quyền khai thác hai cảng của kênh đào Panama.
Xem thêm
Từ khóa Panama CK Hutchison
