Những “kinh đô” khác của nhà Trần, Lê, Mạc

Các đời nhà Trần, Lê, Mạc đều chọn Thăng Long làm Kinh đô, là trung tâm quyền lực của cả nước. Thế nhưng thực chất trong các triều đại này vẫn còn những nơi có quyền lực không thua kém gì kinh đô.

Kinh đô nhà Trần

Nhà Trần có nguồn gốc từ vùng Kinh Bắc, kéo dài 700 năm, nổi tiếng với dòng võ Đông A. Họ Trần đến đời Trần Tự Kinh thì chuyển đến sông Nhị Hà, vùng Tức Mặc (Nam Định ngày nay).

Năm 1224, nhà Trần thay nhà Lý, đặt Kinh đô ở Thăng Long. Tuy nhiên quê hương Tức Mặc được xây dựng để trở thành Kinh đô thứ hai của nhà Trần.

Năm 1239, vua Trần Thái Tông cho xây một cung điện ở Tức Mặc để ở mỗi khi về thăm quê.

Năm 1258, sau khi đánh bại quân Mông Cổ lần thứ nhất, vua Trần Thái Tông lên làm Thượng Hoàng, nhường ngôi Vua cho Trần Thánh Tông. Từ đó nhà Trần có lệ Vua thấy Thái tử đã trưởng thành thì lên làm Thượng Hoàng, nhường ngôi Vua cho Thái tử điều hành đất nước. Trong giai đọan đầu sau khi nhường ngôi, Thượng Hoàng vẫn theo dõi cách Vua điều hành Triều đình để có gì kịp thời uốn nắm cho con.

Đến năm 1262, nhà Trần cho mở rộng quy mô xây dựng Tức Mặc thành hành cung Thiên Trường. Trong đó 2 cung điện lớn nhất là cung Trùng Quang là nơi Thượng Hoàng về ngự, và cung Trùng Hoa là nơi nhà Vua về chầu Thượng Hoàng.

Hành cung Thiên Trường là nơi Thượng Hoàng giám sát Thăng Long, vừa tu luyện. Đến khi Vua điều hành đất nước ổn định rồi thì Thượng Hoàng yên tâm chỉ để tâm vào việc tu luyện.

Điển hình cho việc các Thượng Hoàng nhà Trần giám sát Thăng Long là chuyện năm 1293, vua Trần Nhân Tông lên làm Thượng Hoàng, nhường ngôi cho vua Trần Anh Tông. Nhưng Vua con còn trẻ rất ham chơi, thích vi hành đây đó, lại ham uống rượu đến say không biết gì. Thượng Hoàng Nhân Tông ở Thiên Trường đều nắm rõ nên vẫn hay nhắc nhở, thậm chí bất ngờ đến Thăng Long kiểm tra vua Anh Tông.

Một lần Thượng Hoàng Nhân Tông bất ngờ đến Thăng Long thì thấy vua Anh Tông say rượu đến mức ngủ không biết gì. Thượng Hoàng giận quá quay về Thiên Trường và nói sẽ đổi ngôi Vua cho người khác lên. Vua Anh Tông tỉnh rượu hối hận vội đến Thiên Trường xin lỗi cha. Sau này vua Anh Tông càng lớn càng nghiêm cẩn và trở thành vị Vua anh minh.

Kinh đô nhà Lê

Sau khi khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, đánh đuổi quân Minh khỏi đất nước, năm 1428, Lê Lợi lên ngôi Vua, chọn Thăng Long làm Kinh đô. Đồng thời Vua cũng cho xây ở quê nhà Lam Sơn một Kinh thành gọi là Lam Kinh.

Kinh thành Lam Kinh được xậy trên gò đồi có dáng hình chữ vương (王), chiều dài 314 mét, chiều rộng 254 mét. Phía sau Lam Kinh là hướng bắc dựa vào núi Dầu, phía trước hướng ra sông Chu, bên tả là rừng Phú Lâm, bên hữu là núi Hương và núi Hàm Rồng.

Kinh thành rất rộng rãi với quy mô đầy đủ cho cả một Triều đình hoạt động như ngọ môn, sân rồng, chính điện nguy nga. Cửa Ngọ môn dài 14 mét, rộng 11 mét với 3 gian. Qua cửa Ngọ môn là đến sần rồng rộng rãi với diện tích hơn 3.500 mét vuông.

Ngoài ra còn có khu Thái Miếu là nơi thờ tự bài vị các đời Vua cùng tổ tiên. Mỗi lần các Vua về thăm quê đều đến Thái miếu viếng tổ tiên.

Kinh đô nhà Mạc

Mạc Đăng Dung người làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay thuộc thôn Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng).

Năm 1527, Mạc Đăng Dung lên ngôi lập ra nhà Mạc, hiệu là Mạc Thái Tổ, chọn Kinh đô ở Thăng Long. Vua đặt tên huyện Nghi Dương là Dương Kinh, xây cung điện ở quê nhà Cổ Trai như một Kinh thành mạnh mẽ đủ sức làm đối trọng với Thăng Long.

Trước khi Mạc Đăng Dung lên ngôi thì đã xây dựng Dương Kinh thành thủ phủ của riêng mình, với trung tâm là điện Hưng Quốc là nơi ở và làm việc của Mạc Đăng Dung.

Sau khi lên ngôi thì Mạc Thái Tổ cho xây thêm ở Dương Kinh điện Phúc Ý, điện Tường Quang, điện Linh Quang. Dương Kinh còn có điện Sùng Đức xây dựng trên nền nhà cũ của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, và nhà Hồ xem mình là hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi. Kinh thành này còn có hệ thồng đồn binh chiến lũy để bảo vệ, bến tàu để đi lại giữa Thăng Long và Dương Kinh.

Sau 3 năm ở ngôi, năm 1530, Mạc Thái Tổ lên làm Thượng Hoàng, nhường ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh (hiệu là Mạc Thái Tông) rồi rút về điện Tường Quang ở Dương Kinh.

Điện Tường Quang rất rộng rãi và nguy nga như một nơi thiết triều. Cứ ngày mùng 8 và 22 hàng tháng, Mạc Thái Tông lại cùng các quần thần đến nơi đây tổ chức thiết triều do Mạc Thái Tổ chủ trì. Có thể nói Dương Kinh có quyền lực lớn, kiểm soát Thăng Long.

Mạc Thái Tông được xem là vị Vua anh minh, ở ngôi 10 năm giúp Đại Việt ổn định và phát triển sau thời gian dài chiến loạn, dân chúng no ấm, Giang Sơn được hưởng thái bình.

Năm 1540, Mạc Thái Tông mất đột ngột, Mạc Thái Tổ dù đã già yếu nhưng vẫn nắm quyền lực quyết định truyền ngôi cho cháu là Mạc Phúc Hải.

Nhưng sau Mạc Thái Tông, các vị Vua nhà Mạc không có một ai anh minh khiến nhà Mạc ngày càng suy sụp. Rồi nhà Lê Trung Hưng đánh bại nhà Mạc, tàn phá Dương Kinh, khiến những công trình xưa không còn.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Phong thủy trong câu chuyện lên ngôi của nhà Trần
• Định mệnh: Vị thư sinh chưa đến 20 tuổi làm quan đầu triều

Mời xem video: