Iran và Oman thống nhất tọa độ tuyến hàng hải, ông Trump: Sắp đạt được thỏa thuận
- Trần Đình
- •
Iran hôm thứ Tư (5/8) cho biết đã đạt đồng thuận với Oman về “tọa độ tuyến hàng hải” dành cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Tuyên bố chung giữa hai bên hiện đang trong giai đoạn rà soát và soạn thảo cuối cùng. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho biết thỏa thuận mở lại tuyến đường thủy chiến lược này có thể được hoàn tất sớm nhất trong tuần này.
Tiến triển này được kỳ vọng sẽ giúp giảm áp lực đối với thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội tháo gỡ cuộc xung đột Mỹ-Iran bùng phát từ tháng 2 năm nay. Tuy nhiên, hai bên vẫn còn bất đồng đáng kể về quyền kiểm soát tuyến hàng hải, phí quá cảnh cũng như lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Tuyên bố chung vẫn đang được soạn thảo
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei hôm thứ Tư cho biết Iran và Oman đã thống nhất về “tọa độ vị trí” của tuyến hàng hải mới.
Ông nói: “Nếu không có sự cản trở từ một số bên thứ ba, tuyên bố chung của hai nước, bao gồm các nội dung trọng tâm và những điểm đã được thống nhất, hiện đã bước vào giai đoạn rà soát và soạn thảo cuối cùng”.
Ông Baghaei không tiết lộ vị trí cụ thể của tuyến hàng hải. Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng ngay cả khi đạt được thỏa thuận với Oman, điều đó cũng không bảo đảm eo biển sẽ được lưu thông an toàn, bởi lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với các cảng của Iran cùng các hành động khác mà Tehran cho là đe dọa Iran và lợi ích của nước này vẫn còn tồn tại.
Khi được hỏi tối thứ Ba liệu thỏa thuận có thể sớm được công bố hay không, ông Trump trả lời: “Điều đó có thể xảy ra, có thể là vào ngày mai hoặc ngày kia. Chúng tôi đã đạt được rất nhiều tiến triển”.
Trước đó, ông Trump cũng cho biết Mỹ đang đàm phán với Iran và cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz không “sớm” được mở lại thì Iran sẽ “phải hứng chịu những đòn tấn công rất dữ dội”.
Trong khi đó, Iran tiếp tục phủ nhận đang đàm phán trực tiếp với Mỹ và khẳng định các cuộc thương lượng hiện chủ yếu diễn ra giữa Iran và Oman.
Dự thảo thỏa thuận được cho là đã hoàn tất, chờ phê chuẩn cuối cùng
Hai quan chức khu vực được báo cáo về tiến trình đàm phán nói với AP rằng các đoàn đàm phán của Iran và Oman về cơ bản đã hoàn tất dự thảo thỏa thuận mở lại eo biển và hiện chỉ còn chờ Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei phê chuẩn cuối cùng.
Các quan chức này mô tả thỏa thuận tiềm năng là một giải pháp tạm thời nhằm giải quyết tranh chấp tại eo biển, đồng thời cho biết nó có thể mở đường cho việc Mỹ và Iran nối lại đàm phán về vấn đề hạt nhân.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nói với truyền thông nhà nước rằng tuyến hàng hải mới chỉ là giải pháp tạm thời và có thể được áp dụng trong 2 đến 4 tháng.
Theo AP dẫn lời các quan chức khu vực, tàu thương mại có thể đi vào Vịnh Ba Tư theo tuyến do Iran kiểm soát, sau đó rời đi theo tuyến do Oman kiểm soát nằm trong lãnh hải Oman.
Vẫn còn bất đồng về phí và quyền kiểm soát
Mặc dù các cuộc đàm phán đã đạt tiến triển, phí quá cảnh, quyền kiểm soát eo biển và lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran vẫn là những trở ngại chính.
Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran muốn thu khoản phí tương đương 5% đến 7% giá trị hàng hóa đối với các tàu sử dụng eo biển; phía Oman đề xuất mức khoảng 3%, trong khi Washington cho rằng không nên thu bất kỳ khoản phí nào.
AP dẫn lời các quan chức cho biết khoản thu này có thể được gọi là phí dịch vụ bảo đảm an ninh và bảo vệ môi trường biển.
Trước đó, phía Mỹ đã tuyên bố phản đối mọi thỏa thuận có thể củng cố quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz. Trong khi đó, Iran khẳng định muốn duy trì một mức độ kiểm soát nhất định và không muốn quay trở lại mô hình tuyến hàng hải quốc tế hoàn toàn mở như trước chiến tranh.
Thỏa thuận tiềm năng cũng có thể gắn với điều kiện Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng Iran, nhưng Washington hiện chưa xác nhận sẽ chấp nhận điều này.
Giá dầu hạ nhiệt, nhưng rủi ro ở Biển Đỏ vẫn còn
Khi kỳ vọng về việc mở lại eo biển gia tăng, giá dầu quốc tế trong ngày thứ Tư có lúc giảm trước khi phục hồi nhẹ. Giá dầu Brent dao động quanh 80 USD/thùng, vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn đỉnh điểm của cuộc xung đột. Nhà đầu tư kỳ vọng cuộc đối đầu Mỹ-Iran kéo dài 5 tháng có thể đạt bước đột phá, góp phần đưa chứng khoán Mỹ lên mức cao kỷ lục.
Trước khi chiến sự Mỹ-Iran bùng phát, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt giao dịch trên toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Sau khi hoạt động lưu thông tại eo biển bị hạn chế, lưu lượng tàu thuyền giảm mạnh, kéo theo biến động lớn của giá năng lượng thế giới.
Tuy nhiên, các tuyến hàng hải quan trọng khác ở Trung Đông vẫn đối mặt với rủi ro an ninh.
Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã tuyên bố từ tháng 7 cấm các tàu có liên quan đến Ả Rập Xê Út đi qua eo biển Bab el-Mandeb. Hôm thứ Tư, lực lượng này tiếp tục tuyên bố đã phóng tên lửa đạn đạo vào một tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ, nhưng không đưa ra bằng chứng, làm gia tăng áp lực đối với hoạt động vận tải hàng hải quốc tế.
Xem thêm
Từ khóa Israel tấn công Iran Mỹ tấn công Iran thỏa thuận Mỹ Iran Iran đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran
