Hiến Từ – Vị thái hậu đức độ tha thứ cho người hãm hại cả nhà mình

Hậu cung được xem là nơi có thể xảy ra tranh đấu quyền lực trong triều đình. Thời nhà Lý, các Thái hậu nắm quyền làm loạn là một trong những nguyên nhân lớn khiến nhà Lý sụp đổ (Xem bài: Các đời thái hậu góp phần khiến nhà Lý sụp đổ). Khi nhà Trần qua giai đoạn hưng thịnh, hậu cung xuất hiện việc hãm hại nhau. Trong hoàn cảnh đó, Hiến Từ thái hậu lại thể hiện là người đức độ, tha thứ cho cả những kẽ hãm hại mình, giúp nhà Trần được yên ổn.

Nguyên phi lập gian kế hại gia đình

Dưới thời vua Trần Anh Tông trị vì, em Vua là Trần Quốc Chẩn được phong làm Huệ Vũ đại vương. Trần Quốc Chẩn có người con gái được phong làm Huy Thánh công chúa.

Năm 1314, vua Trần Anh Tông lên làm Thượng Hoàng, nhường ngôi cho con là vua Trần Minh Tông khi ấy mới 14 tuổi. Vua Trần Minh Tông là anh họ của Huy Thánh công chúa.

Năm 1323, Huy Thánh công chúa được gả cho vua Trần Minh Tông, được phong làm Lệ Thánh hoàng hậu.

Vua Minh Tông yêu quý một phi tần là Anh Tư và phong cho làm Nguyên phi, chỉ sau Hoàng hậu một bậc. Nguyên phi sinh được hai Hoàng tử là Trần Vượng năm 1319, Trần Phủ năm 1321. Trong khi đó Lệ Thánh hoàng hậu sau 5 năm nhập cung vẫn chưa sinh được người con nào.

Trong Triều có ý kiến muốn Vua lập Thái tử, nhưng Trần Quốc Chẩn lại cho rằng nên đợi Hoàng hậu sinh con mới định ngôi Thái tử, việc này cũng không cần vội gì.

Bấy giờ con trai của Thái sư Trần Nhật Duật là Cương Đông Văn Hiến hầu vốn không ưa Trần Quốc Chẩn nên cho rằng Vua nên lập con trưởng Trần Vượng làm Thái tử là hợp lý hơn cả.

Luật nhà Trần quy định con cái của chính thê mới có quyền hưởng thừa kế đa phần tài sản cũng như nối truyền gia tộc. Vì thế nếu đợi Hoàng hậu sinh được Hoàng tử thì con bà tất sẽ được chọn làm Thái tử kế vị.

Lúc này Thiếu bảo Trấn Khắc Chung là người cùng quê với Nguyên phi Anh Tư, lại có tiếng hay chữ, nên được Nguyên phi cho giảng dạy Hoàng tử Trần Vượng. Trần Khắc Chung lên tiếng đồng ý với Văn Hiến hầu nên để con trưởng Trần Vượng giữ ngôi Thái tử.

Nguyên phi Anh Tư cùng bàn với Văn Hiến hầu lập mưu gian, đem 100 lạng vàng cho gia thần của Huệ Vũ vương Trần Quốc Chẩn là Trần Phẫu, để ông ta vu cáo Huệ Vũ vương làm phản.

Trần Phẫu nhẫn tâm vu cáo chủ của mình trước mặt Vua. Vua Minh Tông cho là thật bèn bắt Trần Quốc Chẩn giam ở chùa Tư Phúc, gia đình những ai liên quan cũng bị bắt. Rồi Vua lại hỏi Trần Khắc Chung xem nên xử trí thế nào, Khắc Chung liền nói rằng: “Bắt hổ thì dễ, thả hổ thì khó”.

Vua Minh Tông liền bắt Trần Quốc Chẩn phải tuyệt thực, không cho ăn uống. Lệ Thánh hoàng hậu thấy cha bị oan thì rất đau lòng, mỗi lần vào thăm không được mang theo gì, nên phải lấy áo nhúng nước mặc vào người, lúc thăm cha thì vắt nước cho ông uống.

Trong khi đó Nguyên phi Anh Tư sợ để lâu sinh biến nên tìm cách tẩm độc nước uống khiến Trần Quốc Chẩn bị chết.

Trần Quốc Chẩn mất rồi, Văn Hiến hầu lại nhắc Vua chuyện lập Thái tử. Cuối năm đó vua Minh Tông cho lập con trưởng Trần Vượng lên ngôi Thái tử. Đến năm 1329 thì vua Minh Tông làm Thượng Hoàng nhường ngôi cho con, Trần Vượng lên ngôi hiệu là Trần Hiến Tông, còn Lệ Thánh Hoàng hậu được tôn là Hiến Từ Thái thượng Hoàng hậu.

Sau này vợ lẽ của Trần Phẫu vì ghen với vợ cả nên đã báo cho Thượng Hoàng biết hết việc Văn Hiến hầu đem 100 lạng vàng cho chồng để vu cáo Trần Quốc Chẩn. Trần Phẫu bị xử tội lăng trì, còn Văn Hiến hầu bị giáng làm thứ dân. Vì việc xử oan này mà Thượng Hoàng Minh Tông hối hận day dứt đến tận cuối đời.

Hiến Từ thái hậu sau đó lần lượt sinh được Hoàng tử Trần Nguyên Dục, Công chúa Thiên Ninh, Hoàng tử Trần Hạo.

Đến năm 1341, vua Trần Hiến Tống mất khi mới 22 tuổi mà không có con. Vì Vua lên ngôi khi mới 10 tuổi nên thực chất Thượng Hoàng Minh Tông là người thực sự điều hành đất nước, vua Hiến Tông không để lại dấu ấn gì cả.

Lúc này về lý thì con trưởng của Hiến Từ thái hậu là Trần Nguyên Dục lên ngôi, nhưng Thượng Hoàng Minh Tông nói Nguyên Dục ngông cuồng nên không vừa ý. Con út Trần Hạo dù 5 tuổi nhưng thông minh nhanh nhẹn nên Thượng Hoàng có ý đưa lên ngôi. Năm 1341, Trần Hạo 5 tuổi lên nối ngôi, hiệu là Duệ Tông.

Vua Hiến Tông mất, Nguyên phi Anh Tư không còn thế lực mạnh như trước. Lúc này con trai của Hiến Từ thái hậu làm vua, bà vốn có thể trả thù. Nhưng Hiến Từ thái hậu không để bụng chuyện cũ, đối xử với Nguyên phi Anh Tư như chị em, dùng tấm lòng thiện lương để đối đãi với người đã hại cả nhà mình khiến ai cũng khâm phục. Nhờ việc này mà hậu cung nhà Trần sóng yên biển lặng.

Thứ phi lập kế hãm hại 3 người con

Trần Minh Tông còn một bà phi nữa, gọi là Triều Môn thứ phi, cấp bậc xếp dưới Hoàng hậu và Nguyên phi.

Năm 1319, Triều Môn sinh được hoàng tử Trần Nguyên Trác, đây là hoàng tử thứ hai chỉ sau Trần Vượng. Hoàng tử Nguyên Trác lớn lên được vua Minh Tông phong cho làm Cung Tĩnh vương.

Năm 1329, Trần Vượng lên ngôi nhưng đến năm 1341 thì mất. Thượng Hoàng Minh Tông chọn con út là Trần Hạo lên ngôi mà không chọn Hoàng tử thứ hai là Nguyên Trác. Thứ phi Triều Môn bất bình, trút căm tức vào 3 người con của Hiến Từ thái hậu.

Triều Môn bí mật liên hệ với người ngoài cung, được chỉ cách dùng bùa chú. Triều Môn ghi tên cả 3 người con của Hiến Từ thái hậu lên lá bùa, rồi nhét bùa vào miệng cá bống thả xuống giếng Nghiêm Quang trong cung.

Nhưng người tính không bằng trời tính, một người lính canh trong cung tình cờ bắt được con cá bống dưới giếng Nghiêm Quang. Thấy con cá bống này ngậm trong miệng cái gì đó rất kỳ quái, liền tâu lên trên. Sự việc này được ghi chép trong “Đại Việt Sử ký Toàn thư” như sau:

“Trước kia, khi Minh Tông còn ngự ở Bắc Cung, có tên gác cổng bắt được con cá bống trong giếng Nghiêm Quang, trong mồm có ngậm vật gì, moi ra thì thấy có chữ, đó là bùa yểm, có ghi các tên Dục Tông, Cung Túc, Thiên Ninh (đều là các con đẻ của Hiến Từ). Tên gác cổng cầm lá bùa tâu lên vua. Minh Tông sợ lắm, truyền bắt hết các cung nhân, bà mụ, thị tỳ trong cung để tra hỏi.”

Mệnh lệnh của Thượng Hoàng ban ra, cả cung điện xôn xao. Hiến Từ thái hậu biết chuyện liền ngăn Thượng Hoàng lại, nói không nên làm lớn chuyện, để tự bà điều tra.

Kết quả Hiến Từ thái hậu đã biết người chủ mưu, nhưng lại xin Thượng Hoàng không nói thêm việc này, không nên làm trong cung mất hòa khí.

Chuyện này được dấu kín nên chẳng mấy người biết, nhưng có lọt vào tai tướng quân Trần Tông Hoắc. Sau này Thượng Hoàng Minh Tông mất, vua Dục Tông toàn quyền trị vì đất nước. Trần Tông Hoắc vì muốn lập công với Vua, nên đem chuyện cá bông năm xưa kể lại, còn thêm thắt rằng việc này con của Triều Môn là Trần Nguyên Trác đang giữ chức Thái úy cũng tham gia.

Vua Dụ Tông liền xuống lệnh bắt Thái úy Nguyên Trác. Hiến Từ thái hậu hay tin thì vội đến khuyên nhủ con trai thả Nguyên Trác ra, lại vẫn để giữ cho giữ chức Thái úy nắm giữ quân đội như cũ.

Trần Nguyên Trác sau lần suýt chết này mới biết chuyện về mẹ mình trước đây, biết nhận được ân huệ to lớn từ Hiến Từ thái hậu, nên từ đó trung thành với Vua và Thái hậu. Sau, ông được vua Dụ Tông phong làm Hữu Tướng Quốc quyền lực đầu triều.

Hoàng Thái hậu Hiến từ là người có tấm lòng bao la như biển lớn, sống cùng với Nguyên phi và Thứ phi đều muốn hại mình, nhưng lần nào bà cũng mở rộng tấm lòng tha thứ cho họ, giữ được hòa khí trong cung. Có thể nói bà là vị Hoàng hậu đức độ bậc nhất trong sử Việt, để lại tấm gương cho đời sau.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Người thầy giúp bồi đắp nên tính cách vua Trần Minh Tông
• Điều giúp nhà Trần ba lần đánh bại đội quân mạnh nhất thế giới

Mời xem video: