Hải quan Việt Nam đẩy mạnh kiểm soát hàng giả, hàng nhái qua đường thương mại tiểu ngạch

Nguyên Hương
•
Thứ Bảy, 09/05/2026

Chỉ trong một ngày kiểm tra tại tuyến biên giới Việt Nam – Trung Quốc, lực lượng Hải quan đã phát hiện gần 15.000 sản phẩm mỹ phẩm, thời trang có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu lớn như L’Oreal, The North Face, Louis Vuitton, Hermes, Nike, Charles & Keith,… Diễn biến này cho thấy áp lực kiểm soát hàng giả, hàng nhái đang dịch chuyển mạnh qua đường thương mại tiểu ngạch.

Reuters: Việt Nam tăng cường chống hàng giả nhập khẩu để chuẩn bị cho đàm phán thuế quan

*Lực lượng chức năng kiểm tra lô hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: Cục Hải quan*

Gần 15.000 sản phẩm nghi vi phạm bị phát hiện

Theo thông tin từ Cục Hải quan, ngày 6/5/2026, cơ quan này vửa ban hành công văn yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành đồng loạt tăng cường kiểm soát, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Động thái này được đưa ra ngay sau Công điện số 38-CĐ/TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung chỉ đạo, triển khai quyết liệt các giải pháp ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ngay sau đó, ngày 7/5/2026, Đội Kiểm soát chống buôn lậu khu vực phía Bắc, thuộc Chi cục Điều tra chống buôn lậu, đã phối hợp với Hải quan cửa khẩu Hữu Nghị, thuộc Chi cục Hải quan khu vực VI, kiểm tra các lô hàng quá cảnh có dấu hiệu nghi vấn về khai báo hải quan.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện hai vụ việc lớn, với tổng cộng 14.858 sản phẩm có dấu hiệu nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ở vụ việc thứ nhất, cơ quan Hải quan phát hiện 10.508 sản phẩm mỹ phẩm và hàng tiêu dùng có dấu hiệu nghi vấn, gồm 4.500 tuýp serum dưỡng da Jula’s Herb Carrot Aging 40g, 608 lọ serum làm trắng da Medicube, 200 tuýp sữa rửa mặt Eucerin 150g, 4.000 lọ kem nền L’Oreal 30ml và 1.200 túi đeo chéo giả da gắn nhãn hiệu The North Face.

Ở vụ việc thứ hai, lực lượng chức năng phát hiện 4.350 sản phẩm thời trang gồm 4.100 thắt lưng, 200 đôi giày và 50 túi xách nghi vấn giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng như Louis Vuitton, Hermes, Nike, Charles & Keith.

Các vụ việc hiện đang được cơ quan Hải quan tiếp tục xác minh, làm rõ dấu hiệu vi phạm để xử lý theo quy định.

*Giày mang kiểu dáng, nhãn hiệu Nike vận chuyển qua biên giới. Ảnh: Cục Hải quan*

Hàng giả dịch chuyển qua nhiều kênh phân phối

Theo Cục Hải quan, tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thời gian qua tiếp tục diễn biến phức tạp, trở thành một trong những vấn đề nổi cộm trên thị trường.

Nếu trước đây hàng giả chủ yếu xuất hiện qua các kênh buôn bán truyền thống, thì hiện nay phương thức vận chuyển, phân phối đã đa dạng hơn nhiều. Các tuyến biên giới đường bộ Việt Nam – Trung Quốc, Việt Nam – Lào, Việt Nam – Campuchia vẫn là địa bàn trọng điểm. Bên cạnh đó, hàng vi phạm còn được đưa vào nội địa qua cảng biển, sân bay quốc tế, bưu chính, chuyển phát nhanh và các tuyến logistics phục vụ thương mại điện tử.

Đáng chú ý, tại thị trường trong nước, nhiều đường dây sản xuất và phân phối hàng giả hoạt động ngày càng tinh vi, thậm chí công khai trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Điều này khiến công tác kiểm soát gặp nhiều thách thức, nhất là khi hàng hóa có thể được chia nhỏ, thay đổi nhãn mác, khai báo không đúng chủng loại hoặc trà trộn trong các lô hàng hợp pháp.

*Các sản phẩm mỹ phẩm có dấu hiệu nghi vấn xâm phạm sở hữu trí tuệ bị tạm giữ. Ảnh: Cục Hải quan*

Sức ép từ Mỹ: sở hữu trí tuệ trở thành vấn đề thương mại

Vụ phát hiện gần 15.000 sản phẩm nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại cửa khẩu Hữu Nghị diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang chịu sức ép lớn hơn từ phía Mỹ về thực thi bảo hộ sở hữu trí tuệ. Trong Báo cáo Special 301 năm 2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đã đưa Việt Nam vào nhóm “Priority Foreign Country”, mức cảnh báo cao nhất trong cơ chế theo dõi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Mỹ. USTR nêu các quan ngại liên quan đến hàng giả, vi phạm nhãn hiệu, vi phạm bản quyền trên môi trường số, thực thi tại biên giới và việc sử dụng phần mềm không có bản quyền trong doanh nghiệp.

Điều này khiến các vụ kiểm tra hàng giả, hàng nhái tại cửa khẩu, chợ đầu mối, kho hàng và sàn thương mại điện tử không còn chỉ là hoạt động chống buôn lậu thông thường. Chúng trở thành một phần của “hồ sơ tuân thủ” mà Việt Nam cần chứng minh với các đối tác thương mại lớn, đặc biệt là Mỹ. Theo Reuters, sau khi Mỹ gia tăng cảnh báo về sở hữu trí tuệ, Việt Nam đã triển khai một đợt siết kiểm soát mới đối với vi phạm bản quyền trực tuyến và hàng giả, trong đó yêu cầu tăng cường phát hiện vi phạm trong tháng 5/2026.

Từ góc độ thị trường, đây là một điểm rất đáng chú ý. Mỹ hiện không chỉ quan tâm đến hàng hóa Việt Nam xuất khẩu có đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, lao động hay xuất xứ hay không, mà còn quan tâm đến việc thị trường Việt Nam có đủ năng lực ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền của các chủ sở hữu thương hiệu hay không. USTR cho biết sau khi xếp Việt Nam vào nhóm cảnh báo cao nhất, cơ quan này sẽ cân nhắc trong vòng 30 ngày việc có khởi động điều tra theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại 1974 hay không.

Vì vậy, vụ việc tại cửa khẩu Hữu Nghị có thể được nhìn nhận như một tín hiệu chính sách. Việc Hải quan phát hiện các lô hàng nghi giả mạo nhãn hiệu như L’Oreal, The North Face, Louis Vuitton, Hermes, Nike hay Charles & Keith cho thấy Việt Nam đang tăng cường kiểm soát tại khâu biên giới — đúng vào nhóm vấn đề mà phía Mỹ nhiều lần nhấn mạnh: hàng giả xuyên biên giới, thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại cửa khẩu và khả năng xử lý hàng vi phạm trước khi chúng đi vào thị trường nội địa.

Nói cách khác, chống hàng giả hiện nay không chỉ nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong nước hay doanh nghiệp làm ăn chân chính. Đây còn là một yêu cầu gắn với uy tín thương mại quốc gia. Nếu Việt Nam không cải thiện năng lực thực thi sở hữu trí tuệ, rủi ro không chỉ nằm ở các vụ hàng giả bán tràn lan trên chợ đầu mối hay livestream, mà còn có thể ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, đàm phán thương mại và khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu lớn.