Dấu hiệu cảnh báo bệnh gan qua tay và mắt

Những thay đổi có thể nhìn thấy trên da bàn tay và màu sắc của mắt có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh gan như viêm gan hoặc xơ gan.

Hầu hết mọi người ít khi chú ý đến màu sắc của lòng bàn tay hay lòng trắng mắt. Thế nhưng, những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ này đôi khi không chỉ phản ánh sự mệt mỏi đơn thuần mà còn có thể là một trong những tín hiệu sớm nhất cho thấy gan đang gặp vấn đề.

Do gan vẫn có thể duy trì chức năng ngay cả khi đã bị tổn thương đáng kể, các bệnh lý gan thường tiến triển một cách âm thầm. Những tình trạng như viêm gan mạn tính, bệnh gan nhiễm mỡ và xơ gan có thể gây rất ít triệu chứng hoặc hoàn toàn không có triệu chứng ở giai đoạn đầu.

Ông Jonathan Liu, Giám đốc Trung tâm phục hồi sức khỏe Trí Tuệ họ Lưu (Liu’s Wisdom Healing Centre) tại Canada, chia sẻ với The Epoch Times rằng cả Trung y và y học hiện đại đều thừa nhận một số thay đổi có thể quan sát được trên cơ thể có thể cung cấp những manh mối quan trọng về tình trạng sức khỏe của gan.

Theo ông, trong khi Trung y đánh giá trạng thái cân bằng tổng thể của cơ thể thông qua việc quan sát các biểu hiện bên ngoài, thì y học phương Tây cũng đã xác định được nhiều dấu hiệu thực thể có liên quan đến tình trạng suy giảm chức năng gan.

Lòng bàn tay son có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh gan

Trong Trung y, bàn tay được xem là một “cửa sổ” quan trọng phản ánh tình trạng sức khỏe bên trong cơ thể, bởi những thay đổi về tuần hoàn và màu sắc da rất dễ quan sát.

Ông Liu cho biết các thầy thuốc Trung y không chỉ chú ý đến màu sắc của lòng bàn tay mà còn quan sát những thay đổi về sắc tố và kết cấu da. Theo lý luận Trung y, các vùng da sẫm màu hoặc những dấu hiệu bất thường xuất hiện ở khu vực trung tâm lòng bàn tay và bên dưới ngón áp út có thể phản ánh tình trạng căng thẳng kéo dài, mệt mỏi hoặc sự lưu thông khí của gan bị suy giảm.

Những quan sát này là một phần trong quá trình chẩn đoán của Trung y và luôn được đánh giá kết hợp với tổng thể triệu chứng cũng như thể trạng của người bệnh, thay vì được xem là bằng chứng của một bệnh lý cụ thể.

Trong y học hiện đại, một dấu hiệu thực thể được xác định rõ hơn là ban đỏ lòng bàn tay (palmar erythema), còn được gọi là “lòng bàn tay son”. Tình trạng này gây ra hiện tượng đỏ đối xứng ở các vùng mô mềm tại gốc ngón cái và ngón út. Vùng da đỏ thường nhạt đi tạm thời khi bị ấn vào, sau đó nhanh chóng trở lại màu đỏ ban đầu.

Ban đỏ lòng bàn tay được cho là xuất phát từ tình trạng nồng độ estrogen tăng cao do gan suy giảm khả năng chuyển hóa, dẫn đến giãn các mạch máu nhỏ trong da. Dấu hiệu này thường gặp ở những người mắc bệnh gan mạn tính, bao gồm cả xơ gan.

Một dấu hiệu khác có thể quan sát được liên quan đến bệnh gan mạn tính là sao mạch, biểu hiện dưới dạng một chấm đỏ nhỏ với các mạch máu li ti tỏa ra xung quanh giống như chân nhện.

Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2022 cho thấy khoảng hai phần ba bệnh nhân xơ gan xuất hiện lòng bàn tay son. Một số bệnh nhân cũng có thể xuất hiện sao mạch. Cả lòng bàn tay son và sao mạch đều liên quan đến hiện tượng giãn mạch máu và được xem là những dấu hiệu cảnh báo bệnh gan.

Tuy nhiên, ông Liu nhấn mạnh rằng chỉ riêng lòng bàn tay son không nhất thiết đồng nghĩa với bệnh gan. Mang thai, cường giáp, viêm khớp dạng thấp, thời tiết nóng hoặc vận động cường độ cao cũng có thể gây ra tình trạng đỏ da tương tự. Những thay đổi kéo dài, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, khó chịu vùng bụng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần được bác sĩ thăm khám và đánh giá.

Khuôn mặt và đôi mắt có thể tiết lộ nhiều điều hơn bạn nghĩ

Trung y cũng đặc biệt coi trọng các biểu hiện trên khuôn mặt khi đánh giá tình trạng sức khỏe.

Theo ông Liu, những người bị suy giảm chức năng gan có thể dần xuất hiện tình trạng da mặt xỉn màu, thiếu đi vẻ tươi sáng và sức sống vốn có. Khi bệnh gan tiến triển, một số người có thể bị vàng da. Trong Trung y, sắc mặt sẫm màu hoặc ánh xám có thể gợi ý tình trạng rối loạn nghiêm trọng hơn về khí huyết, mặc dù luôn cần được đánh giá thêm bằng các phương pháp khác.

Đôi mắt cũng có thể cung cấp một dấu hiệu quan trọng khác. Trung y cho rằng mắt là “khai khiếu của gan” (cửa ngõ của gan), phản ánh trạng thái chức năng của cơ quan này. Tương tự, y học hiện đại cũng xem củng mạc mắt (lòng trắng mắt) là một trong những vị trí đầu tiên xuất hiện dấu hiệu vàng da.

Khi tế bào gan bị tổn thương hoặc dòng chảy của dịch mật bị tắc nghẽn, bilirubin sẽ tích tụ trong máu. Củng mạc mắt thường chuyển sang màu vàng trước khi những thay đổi này trở nên rõ rệt trên da, khiến đây trở thành một dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng.

Ông Liu cho biết một số bệnh nhân hầu như không có triệu chứng rõ ràng và vẫn ăn uống bình thường, nhưng lại đi khám sau khi người thân nhận thấy lòng trắng mắt của họ bị vàng. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó có thể phát hiện ra bệnh viêm gan, tắc nghẽn đường mật hoặc các bệnh lý gan khác.

Những người mắc viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (trước đây gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu), nghiện rượu nặng, béo phì, tiểu đường hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư gan nên được kiểm tra chức năng gan định kỳ ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh. Việc phát hiện sớm giúp tăng đáng kể khả năng ngăn ngừa bệnh tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.

Sức khỏe tinh thần cũng là một phần của việc chăm sóc gan

Bên cạnh việc nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm, Trung y đặc biệt nhấn mạnh đến việc phòng bệnh trước khi bệnh phát sinh.

Ông Liu giải thích rằng Trung y cho rằng gan có vai trò duy trì sự lưu thông thông suốt của khí trong toàn cơ thể và có mối quan hệ mật thiết với trạng thái tinh thần. Các cổ y thư của Trung y cho rằng sự tức giận quá mức hoặc kéo dài có thể làm rối loạn khí của gan. Căng thẳng mạn tính, cảm giác ức chế, lo âu và kìm nén cảm xúc được cho là có thể dẫn đến tình trạng can khí uất kết, biểu hiện bằng các triệu chứng như tức ngực, khó chịu vùng hạ sườn, rối loạn tiêu hóa, ngủ kém, dễ cáu gắt và mệt mỏi.

Y học hiện đại không xem căng thẳng tinh thần là nguyên nhân trực tiếp gây viêm gan hoặc xơ gan. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng căng thẳng tâm lý kéo dài có thể thúc đẩy tình trạng viêm, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch và làm gia tăng các hành vi không lành mạnh như ăn quá mức, uống nhiều rượu bia, ít vận động thể chất và lựa chọn chế độ ăn không có lợi cho sức khỏe – tất cả đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe gan.

Ông Liu khuyến nghị nên kiểm soát căng thẳng thông qua các hoạt động như đi bộ thường xuyên, tập thái cực quyền, yoga, thiền, các bài tập hít thở sâu, theo đuổi sở thích cá nhân và ngủ đủ giấc. Việc duy trì sức khỏe tinh thần không chỉ có lợi cho tinh thần mà còn góp phần nâng cao sức khỏe thể chất tổng thể.

Bấm huyệt có thể hỗ trợ chăm sóc gan hàng ngày

Đối với những người bị căng thẳng hoặc xuất hiện các triệu chứng liên quan đến khí gan uất kết, bác sĩ Liu khuyến nghị nên kích thích nhẹ nhàng ba huyệt Mộc Viêm, một nhóm huyệt nằm dọc theo mặt bên của đốt thứ hai ngón áp út.

Theo ông, các huyệt này từ lâu đã được sử dụng trong Trung y nhằm thúc đẩy khí huyết lưu thông thông suốt và có thể giúp giảm căng thẳng tinh thần, mệt mỏi cũng như cảm giác khó chịu ở vùng ngực và hạ sườn.

Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2019 cho thấy châm cứu và bấm huyệt thường được sử dụng như các liệu pháp hỗ trợ trong điều trị viêm gan B mạn tính và một số thử nghiệm lâm sàng đã ghi nhận sự cải thiện ở các chỉ dấu chức năng gan.

Tuy nhiên, ông Liu nhấn mạnh rằng bấm huyệt nên được xem là một biện pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không phải là phương pháp điều trị viêm gan hay xơ gan. Những người xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, bụng chướng kéo dài, mệt mỏi nghiêm trọng hoặc các triệu chứng đáng lo ngại khác cần được thăm khám y tế kịp thời.

Huyệt Mộc viêm: Khi ngửa lòng bàn tay lên, các huyệt này nằm ở đốt giữa của ngón áp út, hơi lệch về phía ngón út. Ba huyệt được sắp xếp theo hàng dọc từ trên xuống dưới.

Cách xoa bóp: Dùng cạnh ngón tay cái ấn nhẹ lần lượt vào từng huyệt trong khoảng 3–5 phút, thực hiện hai lần mỗi ngày, vào buổi sáng và buổi tối.

Ngoài ra, có thể dùng nắp bút bi hoặc đầu tròn, nhẵn của thân bút lăn qua lăn lại trên cả ba huyệt. Lực tác động vừa đủ để tạo cảm giác căng tức, tê mỏi hoặc hơi ê nhẹ là phù hợp.

Chế độ ăn có lợi cho gan bắt đầu từ những lựa chọn hàng ngày

Mặc dù các phương pháp chăm sóc sức khỏe như bấm huyệt có thể hỗ trợ điều hòa khí huyết, nhưng chế độ ăn uống vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng cho gan.

“Gan là cơ quan có khả năng tự phục hồi, nhưng điều đó chỉ xảy ra khi cơ thể được cung cấp đầy đủ dưỡng chất để các tế bào gan hồi phục”, bà Donna Chen, chuyên gia dinh dưỡng được cấp chứng chỉ hành nghề tại Đài Loan, chia sẻ với The Epoch Times. “Nguyên tắc cốt lõi của việc nuôi dưỡng và bảo vệ gan là bảo đảm cung cấp đầy đủ dưỡng chất, đồng thời tránh tạo áp lực quá mức cho gan”.

Bà Chen cho biết gan giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa. Khi lượng chất béo nạp vào quá cao và vượt quá khả năng xử lý của gan, chất béo có thể tích tụ trong các tế bào gan, dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ.

Sự tích tụ chất béo cũng khiến gan dễ bị viêm hơn, từ đó làm tăng nguy cơ viêm gan, xơ hóa gan và thậm chí là xơ gan giai đoạn cuối.

Bà khuyến nghị nên tập trung vào ba thói quen ăn uống quan trọng sau đây:

1. Rau củ quả nhiều màu sắc kết hợp với các loại thảo mộc và gia vị tự nhiên

Các loại rau củ và trái cây có màu sắc khác nhau chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi (phytochemical) còn những loại thảo mộc và gia vị tự nhiên như hành lá, gừng, tỏi, nghệ và húng quế có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm.

Những thực phẩm này có thể giúp trung hòa các gốc tự do, được sinh ra trong quá trình chuyển hóa của gan, từ đó góp phần bảo vệ tế bào gan. Bữa ăn càng đa dạng màu sắc thì càng cung cấp nhiều loại hợp chất thực vật có lợi khác nhau.

2. Probiotic và Prebiotic

Ruột và gan có mối quan hệ mật thiết thông qua tĩnh mạch cửa. Các chất được hấp thu bởi ruột sẽ được vận chuyển đến gan thông qua tĩnh mạch cửa để tiếp tục chuyển hóa. Vì vậy, sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột cũng có thể làm gia tăng gánh nặng cho gan.

Ăn một lượng vừa phải các thực phẩm giàu probiotic như sữa chua và kim chi, kết hợp với các loại ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, có thể giúp duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, góp phần giảm áp lực cho gan.

3. Protein chất lượng cao và vitamin nhóm B

Gan cần được cung cấp đầy đủ các axit amin và vitamin nhóm B để phục vụ cho các quá trình chuyển hóa và giải độc. Cá, các loại đậu, trứng, sữa, thịt nạc, ngũ cốc nguyên hạt và rau lá xanh đậm là những nguồn vitamin nhóm B dồi dào. Các loại đậu và lòng đỏ trứng chứa nhiều lecithin, một hợp chất có thể hỗ trợ nhũ hóa chất béo và thúc đẩy quá trình chuyển hóa chất béo trong cơ thể.

Khi tăng lượng protein trong khẩu phần ăn, nên ưu tiên thực phẩm nguyên dạng và hạn chế các loại thịt chế biến sẵn như giăm bông, xúc xích hoặc các sản phẩm chả cá chế biến công nghiệp.

Thực phẩm bổ sung hỗ trợ sức khỏe gan

Khi nhu cầu dinh dưỡng không thể được đáp ứng đầy đủ chỉ bằng chế độ ăn uống, các sản phẩm chức năng có thể được cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ thêm.

Bà Chen cho biết một chế độ ăn cân bằng vẫn là nền tảng quan trọng nhất để hỗ trợ sức khỏe gan. Đối với những người có nhu cầu đặc biệt, có thể cân nhắc bổ sung phù hợp các dưỡng chất như vitamin A, C, E, vitamin nhóm B, selen, kẽm và glutathione.

Tuy nhiên, bà Chen nhấn mạnh rằng sử dụng càng nhiều thực phẩm chức năng không đồng nghĩa với hiệu quả càng tốt. Thói quen ăn uống, tình trạng sức khỏe và nguy cơ bệnh tật của mỗi người là khác nhau, vì vậy nên tham khảo ý kiến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng được cấp chứng chỉ hành nghề hoặc dược sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào.

Bên cạnh việc cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho gan, việc tránh các thực phẩm có thể gây hại cho gan cũng rất quan trọng. Chẳng hạn, thực phẩm bị mốc cần được loại bỏ ngay khi phát hiện.

Ngoài ra, nên hạn chế tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt, đường tinh luyện, thực phẩm nhiều chất béo, các món nướng hoặc cháy xém, cũng như sử dụng rượu bia quá mức, vì tất cả những yếu tố này đều có thể gây hại cho sức khỏe gan.

Lắng nghe những tín hiệu cảnh báo sớm từ cơ thể

Khả năng bù đắp tổn thương đáng kinh ngạc của gan vừa là một ưu điểm, vừa là một hạn chế. Nhờ khả năng này, gan vẫn có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi bệnh lý đang âm thầm tiến triển.

Việc chú ý đến những thay đổi nhỏ như lòng bàn tay đỏ kéo dài, lòng trắng mắt ngả vàng, thay đổi sắc mặt hoặc tình trạng mệt mỏi không rõ nguyên nhân có thể giúp phát hiện bệnh sớm hơn và điều trị kịp thời hơn. Kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thể chất thường xuyên, duy trì sức khỏe tinh thần, hạn chế rượu bia và khám sức khỏe định kỳ, những thói quen đơn giản này chính là một trong những chiến lược hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.

Theo The Epoch Times

Xem thêm

Ăn cam mỗi ngày có thể cải thiện mỡ máu ở người gan nhiễm mỡ?

Không phải thực phẩm chức năng hay chế độ ăn phức tạp, một nghiên cứu trên tập san Dinh dưỡng cho thấy việc ăn cam hàng ngày có thể ảnh hưởng tích cực đến kiểm…