Trẻ đi mầm non hay ốm: Hiện thực phổ biến hay dấu hiệu cảnh báo?

Những gì cha mẹ có thể làm để giảm mức độ nghiêm trọng mà không tránh né việc tiếp xúc miễn dịch cần thiết.

15 lần, đó là số lần con bạn có thể bị nhiễm trùng đường hô hấp trong năm đầu tiên đi nhà trẻ. Cộng thêm hai đợt rối loạn tiêu hóa và một, hai lần nổi mẩn, bức tranh này giống một kỳ thực tập nội trú y khoa hơn là tuổi thơ hồn nhiên.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng vòng lặp ốm đau liên tục này không phải dấu hiệu bất thường, mà chỉ đơn giản là hệ miễn dịch đang hoạt động đúng chức năng. Một tổng quan tài liệu đăng trên tập san Tổng quan vi sinh lâm sàng xác nhận bằng chứng cho thấy tình trạng ốm thường xuyên sau khi bắt đầu đi nhà trẻ là có cơ sở khoa học vững chắc. Tin vui hơn là tỷ lệ nhiễm trùng giảm khoảng 20-50% mỗi năm. Giai đoạn này không kéo dài mãi, dù có thể tạo cho ba mẹ cảm giác dài vô tận.

Vì sao trẻ nhỏ dễ mắc bệnh

Trẻ sơ sinh được sinh ra với một phần miễn dịch từ mẹ, gọi là kháng thể từ mẹ truyền sang, nhưng lớp bảo vệ này suy giảm dần khi trẻ được khoảng 6-9 tháng tuổi, đúng vào lúc nhiều trẻ bắt đầu đi mầm non. Từ thời điểm đó, trẻ sẽ lần đầu tiên được tiếp xúc với nhiều loại virus, nên chưa có trí nhớ miễn dịch để đề kháng.

“Đây là giai đoạn khó khăn trong cuộc đời của bất kỳ bậc cha mẹ nào, nhưng chỉ là câu chuyện ngắn hạn, và mọi thứ sẽ tốt lên”, bà Sarah Caddy, chuyên gia miễn dịch học virus và trợ lý giáo sư tại Viện Baker về Sức khỏe Động vật (Đại học Cornell), đồng tác giả nghiên cứu, nói với tờ The Epoch Times.

Vì hệ miễn dịch chưa từng gặp những virus này, nên cơ thể trẻ sẽ mất nhiều thời gian để tạo ra phản ứng, khiến virus có cơ hội nhân lên nhiều hơn, tải lượng trong cơ thể cao hơn và nhiễm bệnh cũng lâu hơn. Hệ miễn dịch của trẻ đồng thời còn đang trong giai đoạn hoàn thiện, phản ứng chậm và kém đồng bộ hơn so với người lớn.

Hành vi của trẻ càng khiến bệnh tình thêm phức tạp. Trẻ nhỏ chạm vào mọi thứ, cho đồ vật vào miệng, hiếm khi che miệng khi ho, và tiếp xúc nhiều với người khác, khiến virus dễ lây lan hơn. Tuy nhiên, mỗi lần phơi nhiễm đều lại mang giá trị riêng: tế bào miễn dịch được kích hoạt, nhân lên và hình thành trí nhớ miễn dịch, vì vậy trong lần gặp sau cơ thể sẽ xử lý nhanh và hiệu quả hơn.

Huấn luyện miễn dịch và ‘giả thuyết vệ sinh’

Việc thường xuyên phơi nhiễm với mầm bệnh tại nhà trẻ có thể giúp xây dựng miễn dịch chống lại nhiễm trùng, đồng thời góp phần định hình cách hệ miễn dịch phản ứng sau này.

Quá trình này gọi là “giả thuyết vệ sinh”, cho rằng việc tiếp xúc sớm với vi sinh vật có thể giúp huấn luyện hệ miễn dịch, từ đó giảm nguy cơ dị ứng và một số bệnh tự miễn về sau.

Theo bà Caddy, nhiều nghiên cứu ghi nhận trẻ lớn lên ở nông trại, nơi tiếp xúc với nhiều loại vi sinh vật đa dạng hơn, có tỷ lệ dị ứng, quá mẫn và một số bệnh tự miễn thấp hơn so với dân số chung. “Tôi cho rằng có thể lý giải theo hướng tương tự đang xảy ra ở một mức độ nào đó tại nhà trẻ”, bà nói.

Bà bổ sung thêm: “Tất nhiên, đây là vấn đề rất phức tạp với nhiều yếu tố liên quan. Nhưng điều khá an ủi với các bậc cha mẹ là dù trẻ tiếp xúc với nhiều thứ từ nhỏ, việc đó vẫn có thể mang lại lợi ích nhất định trong việc huấn luyện hệ miễn dịch”.

Trẻ hay ốm là hiện thực phổ biến

Chính vì là cha mẹ và từng ngạc nhiên trước tần suất con nhỏ ốm sau khi đi nhà trẻ, các nhà nghiên cứu quyết định tìm hiểu chuyện này xảy ra thường xuyên hay không và nguyên nhân vì sao.

Tiến sĩ, bác sĩ nhi khoa Amy Edwards, trợ lý giáo sư nhi khoa tại Trường Y Case Western Reserve, người không tham gia nghiên cứu tổng quan này, cho rằng với đa số trẻ hệ miễn dịch vẫn đang hoạt động đúng chức năng, và mọi chuyện sẽ ổn miễn là trẻ không bị mất nước và khó thở.

Bà nói với tờ The Epoch Times: “Cảm giác không bình thường khi trẻ vừa khỏi virus này đã bị virus khác ngay sau đó, nhưng tôi cam đoan mọi thứ sẽ tốt lên”.

Trẻ lớn hơn cũng ít có khả năng cho kết quả dương tính với virus, thậm chí ít biểu hiện triệu chứng hơn.

“Con thứ thường hay ốm hơn con đầu lòng do bị lây nhiễm đủ loại vi khuẩn, virus mà anh chị chúng mang từ trường lớp hay nhà trẻ về,” bà Edwards cho biết. “Thế nhưng, các bé lại ít phải nghỉ học hay nghỉ nhà trẻ hơn, đơn giản vì cơ thể đã sớm được tiếp xúc và luyện sức đề kháng từ trước”.

Ốm sớm hay ốm muộn?

Việc nhiều phụ huynh hoãn cho con đi nhà trẻ hay hạn chế tiếp xúc xã hội để tránh ốm là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra cách làm này thực chất chỉ kéo dài thời điểm mắc bệnh, mà không thể giúp trẻ né tránh hoàn toàn các đợt nhiễm trùng.

Cụ thể, trẻ đi nhà trẻ sớm có xu hướng ốm nhiều hơn trong giai đoạn 1-5 tuổi so với trẻ được chăm sóc tại nhà. Nhưng khi vào bậc học chính thức, xu hướng này đảo ngược: trẻ chưa từng đi nhà trẻ trước đó lại có xu hướng ốm nhiều hơn nhóm đã từng đi nhà trẻ. Nói cách khác, những lần ốm sớm thường giống như một khoản đầu tư.

Tuy nhiên, thời điểm phơi nhiễm cũng quan trọng. Hai đến ba tháng đầu đời là giai đoạn nguy hiểm nhất nếu trẻ nhiễm trùng, đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt trong khoảng thời gian này.

Bà Edwards nói: “Sau hai, ba tháng tuổi, đã đến lúc để hệ miễn dịch bắt đầu học cách hoạt động”.

Bà Caddy lưu ý rằng đối với trẻ trong độ tuổi đi học, bệnh nhiễm trùng thường nhẹ hơn. Bà dẫn nghiên cứu cho thấy nhiều loại nhiễm trùng diễn tiến theo mô hình hình chữ U qua các độ tuổi: nặng nhất ở giai đoạn sơ sinh, nhẹ nhất ở tuổi đi học, rồi tăng trở lại khi về già.

Tuy nhiên, việc phơi nhiễm sớm có lợi hay không còn tùy vào loại mầm bệnh cụ thể.

Bà Charlotte Houldcroft, trợ lý giáo sư kiêm nhà virus học tại Khoa Di truyền học, Đại học Cambridge, đồng thời là tác giả liên hệ của nghiên cứu, nói với tờ The Epoch Times: “Với một số bệnh hô hấp như ho và cảm lạnh, mỗi lần nhiễm sau thường nhẹ hơn lần trước, hoặc ít gây triệu chứng hơn, khi trẻ dần tích lũy miễn dịch”.

Tuy vậy nên tránh một số bệnh như nhiễm norovirus vì miễn dịch không kéo dài lâu. Một số bệnh khác như thủy đậu có thể nặng hơn nếu nhiễm muộn, trong khi các bệnh như RSV lại nguy hiểm hơn ở trẻ rất nhỏ và sẽ có lợi nếu trì hoãn thời điểm mắc đến khi trẻ đã lớn.

Khi nào cha mẹ nên lo lắng?

Theo bà Caddy, khuyến cáo có thể khác nhau tùy quốc gia và hệ thống y tế, do đó bà khuyên cha mẹ nên tuân theo hướng dẫn y tế công cộng tại địa phương.

Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), cha mẹ nên liên hệ bác sĩ nếu trẻ:

• Trông rất mệt, ngủ li bì bất thường, hoặc quấy khóc nhiều
• Khó thở, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nổi mẩn không rõ nguyên nhân, hoặc đau tai nặng
• Nôn ói hoặc tiêu chảy nhiều lần
• Sốt kéo dài hơn 24 giờ ở trẻ dưới 2 tuổi, hoặc hơn 3 ngày ở trẻ từ 2 tuổi trở lên

Cha mẹ nên đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu bệnh nặng hơn, đặc biệt ở trẻ rất nhỏ, vì theo bà Edwards, các bé “có thể chuyển từ ‘chỉ hơi ốm’ sang ‘ốm rất nặng’ rất nhanh”.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

• Mất nước, biểu hiện qua việc tã khô hơn, ít đi vệ sinh, hoặc nước tiểu sẫm màu hơn
• Thở nhanh hoặc có vẻ phải gắng sức để thở
• Ngủ li bì hoặc lừ đừ bất thường, khó đánh thức, không tỉnh táo được lâu, hoặc có vẻ lú lẫn, loạng choạng

AAP cũng khuyến cáo trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt từ 38°C trở lên cần được bác sĩ thăm khám ngay.

Bà Perrault cho rằng cha mẹ thường là người nhận ra được điều bất thường ở con mình. “Cha mẹ hiểu con mình nhất”, bà nói, đồng thời kể rằng khi con gái bà bị RSV lúc 7 tháng tuổi, bé có những triệu chứng khác thường so với những lần ốm trước đó, khiến bà quyết định đưa con đi cấp cứu ngay.

Cha mẹ có thể làm gì để bảo vệ con?

Với đa số trẻ, ốm thường xuyên không phải dấu hiệu của vấn đề tiềm ẩn, mà là một phần bình thường của quá trình phát triển miễn dịch. 

Bà Edwards cho biết: “Những trẻ vẫn phát triển tốt, tăng trưởng và phát triển bình thường, không phải nhập viện liên tục, thì hầu như luôn ổn, kể cả khi số lần ốm trong năm có nhỉnh hơn mức trung bình đôi chút”.

Dù cha mẹ không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm trùng, vẫn có những cách để giảm nguy cơ và mức độ nghiêm trọng.

Theo các tác giả, tiêm chủng sẽ giúp giảm tác động của nhiễm trùng, bao gồm nguy cơ bệnh nặng, ngay cả với những virus biến đổi liên tục hoặc không tạo miễn dịch trọn đời.

Bà Houldcroft cho biết: “Nhiều loại vắc-xin thực sự mang lại khả năng bảo vệ tốt hơn so với việc nhiễm bệnh tự nhiên. Trong khi đó, một số vắc-xin khác tạo ra mức độ bảo vệ tương đương nhưng lại tránh được những nguy cơ do bị bệnh”. Bà cũng lưu ý rằng các vắc-xin như vắc-xin sởi có thể ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như điếc hoặc mù lòa.

Theo bà Houldcroft, ngay cả với những loại vi-rút liên tục biến đổi, tiêm chủng vẫn giúp bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ diễn tiến nặng và giảm khả năng lây truyền sang người thân trong gia đình cũng như bạn bè.

Còn chuyên gia Caddy chia sẻ: “Tôi hoàn toàn hiểu rằng các bậc phụ huynh có thể cảm thấy lo lắng khi cho con tiêm vắc-xin, đặc biệt là với những loại chưa quen thuộc. Thế nhưng, rủi ro từ việc không tiêm vắc-xin khiến trẻ tự mắc phải những căn bệnh này, mới thực sự là điều đáng quan ngại”.

Bên cạnh vắc-xin, bà Houldcroft bổ sung một số biện pháp đơn giản song mang lại hiệu quả rõ rệt. Đơn cử như việc cho trẻ dành nhiều thời gian hơn ở ngoài trời nơi nguy cơ lây nhiễm thấp hơn, hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, cũng như bảo đảm cung cấp đủ vitamin D. Bà lưu ý rằng vitamin D được khuyến nghị cho trẻ dưới 5 tuổi ở nhiều quốc gia nhờ vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch và sự phát triển của xương.

Nuôi con bằng sữa mẹ cũng có thể gia tăng khả năng bảo vệ cho trẻ. Bà Houldcroft nhấn mạnh: “Những người mẹ có khả năng cho con bú nên được tạo điều kiện và hỗ trợ trong thời gian dài tùy theo mong muốn, bởi sữa mẹ chứa các kháng thể bảo vệ trẻ”. Không những vậy, sữa mẹ còn hỗ trợ quá trình tự phát triển đáp ứng miễn dịch của chính cơ thể trẻ.

Ở cấp mầm non, việc lựa chọn môi trường chăm sóc vệ sinh sạch sẽ một cách khoa học, cùng chính sách yêu cầu trẻ bị ốm ở nhà cho đến khi hồi phục hoàn toàn, sẽ hạn chế đáng kể sự lây nhiễm cho cả lớp.

Chuyên gia Edwards bổ sung rằng quá trình phát triển của mỗi đứa trẻ không hoàn toàn giống nhau: có trẻ xây dựng hệ miễn dịch nhanh hơn, nhưng cũng có trẻ chậm hơn. Nếu các bậc phụ huynh cảm thấy lo lắng, bà khuyên nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ nhi khoa. Tuy nhiên, đối với phần lớn trẻ em, việc thường xuyên mắc những bệnh nhiễm trùng trong vài năm đầu đời là một phần hoàn toàn bình thường của quá trình trưởng thành.

Theo The Epoch Times

Xem thêm

8 nguyên tắc vàng cần nhớ khi cho trẻ bị sốt nằm điều hòa

Khi con trẻ bị sốt, bên cạnh việc lo lắng về nhiệt độ cơ thể của con, nhiều bậc phụ huynh cũng băn khoăn liệu có nên cho con nằm điều hòa hay không. Một…